Yargılamanın İadesi

Konu (md. 374)

Yargılamanın iadesi, kesin olarak verilen veya kesinleşmiş hükümlere karşı istenebilen olağanüstü bir kanun yoludur. Kesinleşmemiş kararlara karşı istinaf veya temyiz yoluna gidilir.

Sebepler (md. 375)

• Mahkemenin kanuna uygun teşekkül etmemesi,
• Davaya bakması yasak olan veya reddi mercice kesin olarak kabul edilen hâkimin karar vermesi veya karara katılması,
• Vekil veya temsilci olmayan kimselerin huzuruyla davanın görülüp karara bağlanması,
• Elde olmayan nedenlerle yargılama sırasında elde edilemeyen bir belgenin karardan sonra ele geçirilmesi,
• Karara esas alınan senedin sahteliğine karar verilmesi veya sahteliğin ikrar edilmesi,
• Tanığın yalan tanıklığı, bilirkişi veya tercümanın kasten gerçeğe aykırı beyanı, lehine karar verilenin yalan yere yemini,
• Karara esas alınan hükmün başka bir kesin hükümle ortadan kalkması; lehine karar verilenin hileli davranışı,
• Tarafları, konusu ve sebebi aynı ikinci davada öncekine aykırı bir hükmün kesinleşmesi,
• Kararın Sözleşme ihlaliyle verildiğinin Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin kesinleşmiş kararıyla tespiti veya dostane çözüm ya da tek taraflı deklarasyonla düşme kararı.

Yalan tanıklık, bilirkişi/tercümanın gerçeğe aykırı beyanı ve yalan yemin hâllerinde sebep kesinleşmiş ceza mahkûmiyetiyle belirlenmiş olmalıdır; delil yokluğu dışındaki bir sebeple mahkûmiyet verilememişse ceza kararı aranmaz, sebep iade davasında öncelikle ispat edilir.

Üçüncü kişilerin talebi (md. 376)

Taraflardan birinin alacaklıları veya aleyhine hüküm verilenin yerine geçenler, borçlularının aralarında anlaşarak kendilerine karşı hile yapmaları nedeniyle hükmün iptalini isteyebilir.

Süre (md. 377)

• Sebebin öğrenildiği, belgenin elde edildiği, hilenin fark edildiği, ceza hükmünün kesinleştiği veya AİHM kararının tebliğ edildiği gibi tarihlerden itibaren üç ay,
• Her hâlde hükmün kesinleşmesinden itibaren on yıl.
• Çelişen ikinci hüküm sebebinde süre, ilama ilişkin zamanaşımı süresi kadardır.

İnceleme ve sonuç (md. 378-381)

• Dilekçeyi kararı veren mahkeme inceler; sebebin niteliğine göre karşı tarafın zararını karşılayacak teminat istenebilir.
• Mahkeme tarafları dinledikten sonra talebin süresinde olup olmadığını, hükmün kesin veya kesinleşmiş olup olmadığını ve sebebin kanunda yazılı olup olmadığını kendiliğinden inceler; biri eksikse dava esasa girilmeden reddedilir.
• Sebep sabitse yeniden yargılama yapılır; karar onanır veya kısmen ya da tamamen değiştirilir. Vekil veya temsilci olmayanların huzuruyla (davacının muvafakati olmadan) görülen davalarda ve çelişen hüküm sebebinde hüküm başka inceleme yapılmaksızın iptal edilir.
• Yargılamanın iadesi davası hükmün icrasını durdurmaz; gerekirse teminat karşılığı icranın durdurulmasına karar verilebilir. Sebep bir mahkeme kararına dayanıyorsa teminat istenmez.

Sınavda dikkat

• Yargılamanın iadesi yalnız kesin veya kesinleşmiş hükümlere karşıdır.
• Süre üç ay, her hâlde on yıl; çelişen hükümde ilam zamanaşımı süresi.
• Talebi kararı veren mahkeme inceler, Yargıtay değil.
• Dava icrayı durdurmaz; sebep mahkeme kararına dayanıyorsa durdurma için teminat aranmaz.