2020/20 sayılı Genelge Başlık 1Yol ve yemek prim iadeleri

Bilindiği gibi işverenlerce sigortalılara ödenen “yol paraları” ile “yemek paraları” nın sigorta primi kesintisine tabi tutulmaması gerektiği hususunda ünitelerimize müracaatlar yapılmakta olup, ünitelerimizce yol paralarının yolluk kavramı içine girmemesi ya da başka bir ifade ile görev yolluğu olarak ödenmemiş olması ve yemek paralarının da günlük asgari ücretin %6 sının sigorta priminden muaf olması nedeniyle bu tutarı geçen kısmının prime tabi tutulması gerektiği şeklinde verilen cevaplar üzerine Kurumumuz aleyhine İş Mahkemeleri nezdinde davalar açılmaktadır.

Mahkemelerce yardım mahiyetindeki ödemelerin nakit olarak yapılmış olmasının ödemenin mahiyetini değiştirmediği gerekçesiyle davalar Kurumumuz aleyhine neticelenmekte, ayrıca Yargıtay’ca da söz konusu kararlar onanmaktadır.

Hukuk Müşavirliği’nin 30/10/2014 tarihli 902 sayılı 2014/30 sayılı Genelgesinin “b)

Kesinleşmeden İnfazı Mümkün Olan Kararlar Yönünden” başlıklı bölümünde 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun 367 nci maddesinde belirtilen kararlar ile hizmet tespiti davaları sonucu verilen kararlar ve kendi özel kanunlarında kesinleşmeden infaz edilemeyeceği açıkça belirtilen kararlar dışında kalan kararlar hakkında ilgililerin talebinin müracaat tarihinden itibaren 30 gün süre içerisinde yerine getirilmesi gerektiği düzenlenmiştir.

Diğer yandan, mahkeme kararlarına istinaden davacı veya vekilince müracaat edilerek ödeme yapılmasının istendiği, iade için iptal prim belgeleri istendiğinde karar kesinleştiğinde verileceği şeklinde itiraz edilmesi üzerine 30 günlük süre içinde kararın infazı gerektiğinden istenilen tutarın iadesinin yapıldığı durumlar ortaya çıkabilmektedir.

Bu doğrultuda iptale ilişkin prim belgeleri kararın infazı gereken 30 gün içinde işverenlerden istenilecek, verilmemesi halinde resen düzenlenerek iptal ve iade işlemi yapılacaktır. Dolayısıyla mahkeme kararlarına istinaden yapılacak iadelerde, öncelikle yol ve yemek paralarına ilişkin işçi/ işveren hisselerinin iptaline ilişkin iptal prim belgelerinin düzenlenmesi sonucunda iptal edilen yol ve yemek paralarından işveren hissesine i1işkin tutarın iadesinin yapılması, buna karşın sigortalı hissesinin emanete alınarak sigortalı tarafından iadesine ilişkin karar getirilmediği sürece iade işleminin yapılmaması gerekmektedir.

1.1-Yanlış veya yersiz alınmış olduğu tespit edilen primlerin iadesinde yapılacak işlemler usul, esaslar ve diğer hususlar 1.1.1-Sosyal güvenlik mevzuatından kaynaklanan uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce kuruma başvuru şartı Bilindiği üzere, 11/09/2014 tarihinde yürürlüğe giren 6552 sayılı Yasanın 64 üncü maddesi ile 5521 sayılı İş Mahkemeleri Kanununun 7 nci maddesine eklenen üçüncü fıkra ile getirilen düzenlemeye göre hizmet akdine tabi çalışmaları nedeniyle zorunlu sigortalılık sürelerinin tespiti talepleri hariç olmak üzere dava açılmadan önce Sosyal Güvenlik Kurumuna müracaat edilmesi zorunlu olduğundan, yersiz alınmış olduğu iddia edilen prim iadesi taleplerine ilişkin de dava açılmadan önce Kuruma müracaat zorunludur.

1.1.2- Yanlış veya yersiz alınmış olduğu tespit edilen primlerin iadesi Bilindiği üzere, 5510 sayılı Kanununun 89 uncu maddesinin üçüncü fıkrasına göre yersiz alınmış olduğu iddia edilen yol ve yemek bedellerinden kesilen sigorta primlerinin işverenlere iade edilebilmesi için;

-Söz konusu primlerin bildirimlerinin yapıldığı işyerinin bağlı bulunduğu Sosyal Güvenlik Merkezi'ne işverenlerce talepte bulunulması, -Primlerin tahsil edildiği tarihten talep tarihine kadar 10 yıllık sürenin geçmemiş olması, -Yersiz alınmış olduğunun Kurumca tespit edilmesi, gerekmektedir.

Ayrıca, kanun maddesinde iadenin işveren ve sigortalılara hisseleri oranında olacağı belirtilmiş olduğundan, taraflardan birinin her iki tarafa ait primlerin tamamını talep etme hakkı bulunmamaktadır.

Diğer taraftan, yanlış veya yersiz olarak tahsil edilmiş işsizlik sigortası primlerinin iadesine ilişkin işlemler de, 5510 sayılı Kanunun 89 uncu madde hükmüne istinaden yapılacaktır.

1.1.3- Yanlış veya yersiz alınmış olduğu tespit edilen primlerin iadesine ilişkin usul ve esaslar 1.1.3.1-Başvurunun yapılacağı yer İşyerinde 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi uyarınca çalışan sigortalılarına ilişkin yükümlülükler o işyeri için Kurumdan alınan işyeri sicil numarası esas alınarak yerine getirilmektedir.

Bu itibarla, yersiz alınmış olduğu iddia edilen yol ve yemek bedellerinden kesilen sigorta primlerinin tek bir işyerinden değil de aynı veya farklı illerde birden fazla tescilli işyerlerinden de yapılmış olması halinde, söz konusu primlerin bildirimlerinin yapıldığı her bir işyerinin tescilli bulunduğu Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğüne/Sosyal Güvenlik Merkezine ayrı ayrı iade talebinde bulunulması gerekmektedir.

1.1.3.2-Başvurunun şekli Her bir işyeri için ayrı ayrı yapılacak söz konusu başvuru dilekçelerinde; a-Yersiz tahsil edildiği iddia edilen primlerin bildiriminin yapıldığı işyerine ait sicil numarasının belirtilmesi, b-Yersiz tahsil edildiği iddia edilen primlerin hangi mahiyetteki ödemelere ilişkin olduğunun ve işveren hissesinin iadesine ilişkin gerekçesinin belirtilmesi, c-Prim iade talebinde bulunulan ayların hangi yıl ve aylara ilişkin olduğunun belirtilmesi, ç-Başvuru ekinde ilgili işyerinden iade talebinde bulunulan dönemlere ait iptal ve ek aylık prim ve hizmet belgelerinin verilmesi gerekmektedir.

Yersiz tahsil edildiği iddia edilen primlerin bildirimlerinin yapılmış olduğu işyerinin işlem gördüğü Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğüne/Sosyal Güvenlik Merkezine her bir işyeri için ayrı ayrı yapılan başvuru dilekçelerinde yukarıda belirtilen bilgi ve belgeler eksiksiz verilmiş ise başvuru Kuruma verildiği tarih itibarıyla kesinleşmiş olacaktır.

1.1.3.3-Değerlendirme yapmaya imkan vermeyen şeklî eksikliklere ilişkin yapılacak işlemler İşveren hissesinin iadesine ilişkin talebin bizzat işveren tarafından veya vekâletname olması koşulu ile yetki verilen vekili tarafından yapılması gerektiğinden, yapılan iade taleplerinin eksiksiz yapılmış olmasına rağmen yetkili kişiler tarafından yapılmadığının tespiti halinde iade talebinin yetkisizlikten dolayı red edildiği başvuru sahibine en geç bir hafta içerisinde yazı ile iadeli taahhütlü olarak bildirilecektir.

Diğer taraftan, başvurunun Kuruma verildiği tarihte reddedilen iade talebinin;

1.1.3.2 numaralı bölümünde belirtilen başvuru dilekçesinde yer alması gereken bilgileri içermediği, -Kurumumuzca değerlendirme yapmaya imkan verecek içerikte ve şekilde yeniden başvuruda bulunulması halinde araştırma ve incelemeye alınabileceği, -Usulüne uygun yeniden yapılacak başvuru dilekçesi ile ekinde verilecek veya elektronik ortamda gönderilecek iptal ve ek belgelerin doğruluğu Kurumumuzca araştırma ve inceleme yapılarak sonucunun bildirileceği, - Başvuruda birden fazla işyerine ilişkin prim iade talebinde bulunulması halinde başvurunun her bir işyeri bazında ayrı ayrı yapılması gerektiği, başvuru sahibine en geç bir hafta içerisinde yazı ile iadeli taahhütlü olarak bildirilecektir.

1.1.3.4-Başvurunun kesinleşmesinden sonra yapılacak işlemler İşverenlerce yersiz tahsil edildiği iddia edilen primlerin iadesine ilişkin eksiksiz yapılmış bulunan başvuru Prim Tahakkuk ve Tahsilat Servisince;

1-İadesi talep edilen dönemler için Kurumumuza bildirim ve ödeme yapılıp yapılmadığının kontrolü, 2-Zamanaşımı yönünden kontrolü, 3-Başvuru dilekçesinde belirtilen bilgilerin doğruluğunun tespiti bakımından denetime sevk işlemi, yapılacaktır.

1.1.3.4.1- İadesi talep edilen dönemler için Kurumumuza bildirim ve ödeme yapılıp yapılmadığının kontrolü Öncelikle iade talebinde bulunulan her bir dönem için Kurumumuza bildirim yapılıp yapılmadığı yapılmış ise bu bildirimlere ilişkin ödemenin yapılıp yapılmadığı kontrol edilecektir.

İadesi istenilen tüm aylar için yapılan kontrolde bildirim ve/veya bu bildirimlere ilişkin ödeme yapılmamış dönem/dönemler var ise bu dönemler için yapılan iade talepleri red edilecek ödeme yapılmış ise iadesi istenilen ve ödemesi yapılmış olan her bir ayın zaman aşımı bakımından kontrolü yapılacaktır.

1.1.3.4.2- Zamanaşımı yönünden kontrol Yanlış veya yersiz olarak ödenen primlerin Kurumumuzdan geri istenme hakkı gerek 506 sayılı Kanunda gerekse 5510 sayılı Kanunda alındıkları tarihten itibaren 10 yıllık zamanaşımına tabi tutulduğundan, primin tahsil tarihinden itibaren 10 yıllık zamanaşımı süresinin geçmemiş olması gerekmektedir.

Dolayısıyla, başvurulan tüm dönemlerin veya bazı dönemlerin zamanaşımı nedeniyle red edilmesi halinde, talebin zamanaşımına uğrayan söz konusu dönemler bakımından (Kurumumuz denetim ve kontrolle görevli memurlarınca bordrolarda hak edilen ücret dışında ayrıca belirtilen yol ve yemek yardımlarına dair ödemelerin varlığının) araştırılmak üzere denetime sevk edilmesine de gerek bulunmamaktadır.

Örnek 1- İadesi talep edilen prim hesaplama tablosunun ünitece aşağıdaki şekilde oluşturulduğu varsayıldığında, İADESİ TALEP EDİLEN PRİM HESAPLAMA TABLOSU Dönem Kişi Sayısı GünSayısı SPEK SPEK İşveren Hissesi Tutarı **%21,5 Kuruma Ödenme Tarihi Ödeme Tarihinden İtibaren 10 Yıllık Sürenin Dolduğu Tarih Zamanaşımı Var/Yok 2008/06 3000 74.720,00 7.800,00 1.677,00 31.07.2008 30.07.2018 Var 2008/07 3000 78.578,00 8.320,00 1.788,80 01.09.2008 30.08.2018 Var 2008/08 3000 78.578,00 8.320,00 1.788,80 30.09.2008 29.09.2018 Var 2008/09 3000 78.578,00 8.320,00 1.788,80 31.10.2008 30.10.2018 Var 2008/10 3000 78.578,00 8.320,00 1.788,80 01.12.2008 30.11.2018 Var 2008/11 3000 78.578,00 8.320,00 1.788,80 31.12.2008 30.12.2018 Var 2008/12 3000 78.578,00 8.320,00 1.788,80 02.02.2009 01.02.2019 Var Kuruma Yapılan Bildirim İadesi İstenen Primin prim iadesi hususundaki talebin 8/12/2019 tarihinde yapılmış olması ve iadesi istenilen tüm primlerin tahsilat tarihlerinin 7/12/2009 tarihi ve öncesinde olması nedeniyle başvuru zamanaşımına uğramış bulunduğundan, başvurunun zaman aşımı nedeniyle red edildiği başvuru sahibine iadeli taahhütlü yazı ile bildirilecektir.

Örnek 2- İadesi talep edilen prim hesaplama tablosunun ünitece aşağıdaki şekilde oluşturulduğu varsayıldığında, İADESİ TALEP EDİLEN PRİM HESAPLAMA TABLOSU Dönem Kişi Sayısı GünSayısı SPEK SPEK İşveren Hissesi Tutarı **%21,5 Kuruma Ödenme Tarihi Ödeme Tarihinden İtibaren 10 Yıllık Sürenin Dolduğu Tarih Zamanaşımı Var/Yok 2009/09 3000 94.430,00 18.200,00 3.913,00 31.10.2009 30.10.2019 Var 2009/10 3000 94.430,00 18.200,00 3.913,00 01.12.2009 30.11.2019 Var 2009/11 3000 94.430,00 18.200,00 3.913,00 31.12.2009 30.12.2019 Yok 2009/12 3000 94.430,00 18.200,00 3.913,00 02.02.2010 01.02.2209 Yok 2010/01 3000 100.990,00 19.500,00 4.192,50 25.02.2010 24.02.2020 Yok 2010/02 3000 100.990,00 19.500,00 4.192,50 30.03.2010 29.03.2020 Yok 2010/03 3000 100,990.00 19,500.00 4.192,50 26.04.2010 25.04.2020 Yok Kuruma Yapılan Bildirim İadesi İstenen Primin prim iadesi hususundaki talebin 3/12/2019 tarihinde yapılmış olması ve iadesi istenilen primlerden 2009/Eylül ve Ekim aylarının tahsilat tarihlerinin 2/12/2019 tarihi ve öncesinde olması nedeniyle bu aylara ilişkin başvuru zamanaşımına uğramış bulunmaktadır.

Diğer taraftan zamanaşımına uğramayan 2009/Kasım-Aralık ile 2010/Ocak, Şubat ve Mart ayları hakkında Sosyal Sigorta İşlemleri 103 üncü maddesinin birinci fıkrası kapsamında denetime gönderilecek ve denetim raporuna göre işlem yapılacaktır.

Buna göre, başvuru tarihi itibariyle zaman aşımına uğrayan 2009/Eylül ve Ekim ayları bakımından iade talebinin red edildiği, buna karşın başvuru tarihi itibariyle zamanaşımına uğramayan 2009/Kasım-Aralık ile 2010/Ocak, Şubat ve Mart ayları hakkında Sosyal Sigorta İşlemleri 103 üncü maddesinin birinci fıkrası kapsamında araştırma ve inceleme işlemleri yapılmak üzere denetime sevk işleminin yapıldığı ve denetimin sonucunun ayrıca bildirileceği başvuru sahibine iadeli taahhütlü yazı ile bildirilecektir.

1.1.3.4.3- Denetime sevk Bu başlığın 1.1.3.2 numaralı bölümünde belirtilen şartları taşıyan, zamanaşımına uğramadığı anlaşılan, bildirimleri yapılmış ve primleri ödenmiş olan yol ve yemek bedellerine ait primlerin iade edilebilmesi için, verilen aylık prim ve hizmet belgelerinde belirtilen bilgilerin doğruluğunun tespiti için, konu denetime aktarılacak ve denetim sonucu düzenlenecek rapora göre işlem yapılacaktır.

1.1.4-İlk derece mahkeme kararlarına karşı yapılacak işlemler Bilindiği üzere, 2014/30 sayılı genelgede, 6100 sayılı Kanunda yer alan kesinleşmeden icra edilemeyen hususlara ilişkin kararlar ile hizmet tespiti davaları sonucu verilen kararlar ve özel kanunlarında kesinleşmeden infaz edilmeyeceği açıkça belirtilen kararlar icra edilemeyeceğinden; bu yöndeki kararlara ilişkin başvuruların kararların kesinleşmesinden sonra yapılması gerekmektedir.

Bu bakımdan, ilk derece mahkeme kararlarına istinaden prim iadesi için başvurulması halinde, mahkeme kararının kesinleştiğine dair bir husus bulunmadıkça prim iadesi işlemlerinin yapılmaması gerekmektedir.

Dolayısıyla, ilk derece mahkemesi kararına göre yapılan başvurularda kesinleşmiş mahkeme kararının bulunup bulunmadığına bakılacak ve kesinleşmiş mahkeme kararı bulunmuyorsa, mahkeme kararının kesinleşmedikçe hükmün yerine getirilmesinin mümkün olmadığına dair yukarıda belirtilen genelge hükmü belirtilerek başvuran kimseye bilgilendirme yapılacaktır.

Diğer taraftan, kesinleşmemiş ilk derece mahkemesi kararına göre icra takibine başlanılması halinde, kararın kesinleşmediği belirtilerek şikayet yolu ile icra takibinin iptalinin talep edilmesi gerekmektedir.

1.1.5-Oluşabilecek kamu zararı riskine karşı ihale makamlarının bilgilendirilmesi Yol ve yemek paralarının iadesine ilişkin taleplerin ve açılan davaların incelenmesinden, işverenlerce talep edilen yol ve yemek bedellerine ait işlerin ihale konusu personel hizmet alımı işlerinden kaynaklandığı anlaşılmaktadır.

Bu bakımdan kamu ihale mevzuatının ilgili hükümlerine göre, ihale sözleşmesine veya teknik şartnamesine yol ve yemek paralarının kanunen brüt tutar üzerinden ödeneceği yönünde hüküm konmakta olup; işverenin de ihale makamından bu tutarları tahsil ettiğinin tespiti halinde aynı dönemlerdeki yol-yemek paralarının Kurumumuzca işverene iade edilmesi durumunda mükerrer ödemenin gerçekleşeceği ve dolayısıyla kamu zararına sebebiyet verileceği değerlendirilmektedir.

Bu nedenle, dava konusu edilen prim iadesinin talep edildiği her bir işyeri dikkate alınarak bu işyerlerinin tescilli bulunduğu Prim Tahakkuk ve Tahsilat Servisleri tarafından söz konusu işyeri dosyalarında kayıtlı ihale makamı olan idarelere konu hakkında bilgilendirme yapılacaktır.

1.1.6- Diğer hususlar Bu genelgenin yayımı tarihinden önce alınan ve henüz cevap verilmeyen başvurular bu genelgede yapılan açıklamalara göre sonuçlandırılacaktır.

Ancak, araştırma ve inceleme devam ederken başvuru konusuyla ilgili olarak dava açılması hâlinde, Kurum inceleme ve araştırmasına dava sonuçlanıncaya kadar devam edecektir.

Kaynak: 2020/20 sayılı İşveren İşlemleri Genelgesi · tablo ve örnekler PDF'ten metne dönüştürüldü, düzeni bozuk olabilir · metin kontrolü 07.10.2026