İş Kanununda çalışma süresi, yıllık izin ve fesih: 4857 sayılarla (2026 güncel)

İş Kanununun sınavda en çok soru üreten bölümü sayılardır: saatler, haftalar, günler. Bu yazıda 4857 sayılı Kanunun çalışma süresi, dinlenme, izin ve fesih hükümlerini tablolarla topladık. Kavramlar (işçi, işveren, sözleşme türleri) için önce İş Kanunu temel kavramlar yazısını okumanızı öneririz.

1. Çalışma süresi ve dinlenme

Haftalık 45 saat ve denkleştirme

Genel bakımdan çalışma süresi haftada en çok 45 saattir; aksi kararlaştırılmamışsa haftanın çalışılan günlerine eşit bölünür. Tarafların anlaşmasıyla süre, günde 11 saati aşmamak koşuluyla farklı dağıtılabilir; bu durumda iki aylık denkleştirme süresi içinde haftalık ortalama 45 saati geçemez. Denkleştirme süresi toplu iş sözleşmesiyle dört aya, turizm sektöründe altı aya kadar artırılabilir. Yer altı maden işlerinde çalışma süresi günde en çok 7,5 saat, haftada en çok 37,5 saattir (md. 63).

Ara dinlenmesi (md. 68)

Ara dinlenmeleri çalışma süresinden sayılmaz. Buna karşılık işçinin işveren tarafından başka bir yere gönderilmesiyle yolda geçen süreler, iş görmeye hazır bekleyerek boş geçirilen süreler ve emziren kadın işçilerin süt izni çalışma süresinden sayılır (md. 66).

Gece çalışması (md. 69)

Çalışma hayatında "gece", en geç saat 20.00'de başlayıp en erken 06.00'ya kadar süren ve her hâlde en fazla 11 saat süren dönemdir. İşçilerin gece çalışmaları 7,5 saati geçemez; turizm, özel güvenlik, sağlık hizmeti ve petrol arama işlerinde işçinin yazılı onayıyla bu süre aşılabilir. Postası değiştirilecek işçi kesintisiz en az 11 saat dinlendirilmeden diğer postada çalıştırılamaz.

2. Fazla çalışma ve telafi

Fazla çalışma için işçinin onayı alınır ve toplam süre bir yılda 270 saatten fazla olamaz. Serbest zaman altı ay içinde ücretten kesinti yapılmadan kullanılır. Gece çalışmasında fazla çalışma yapılamaz (md. 41).

Zorunlu nedenlerle işin durması veya işçinin talebiyle izin verilmesi gibi hâllerde işveren dört ay içinde telafi çalışması yaptırabilir. Telafi çalışması günde 3 saati geçemez, tatil günlerinde yaptırılamaz ve fazla çalışma sayılmaz (md. 64).

3. Yıllık ücretli izin

İşe başladığı günden itibaren, deneme süresi dâhil en az bir yıl çalışmış işçiye yıllık ücretli izin verilir ve bu haktan vazgeçilemez (md. 53).

İzin işveren tarafından bölünemez; tarafların anlaşmasıyla bir bölümü on günden aşağı olmamak üzere bölümler hâlinde kullanılabilir. İzne rastlayan ulusal bayram, hafta tatili ve genel tatil günleri izin süresinden sayılmaz. İznini başka yerde geçirecek işçiye, belgelemesi koşuluyla gidiş-dönüş için toplam dört güne kadar ücretsiz yol izni verilir (md. 56).

4. Analık, babalık ve mazeret izinleri (2026 güncel)

• Analık izni: Doğumdan önce 8, doğumdan sonra 16 hafta olmak üzere toplam 24 hafta. Çoğul gebelikte doğum öncesi süreye 2 hafta eklenir (md. 74).
• Evlat edinme: Üç yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinen eşlerden birine 8 hafta analık hâli izni (md. 74).
• Yarım çalışma: Analık izni bitiminden itibaren istek hâlinde birinci doğumda 60, ikinci doğumda 120, sonraki doğumlarda 180 gün haftalık çalışma süresinin yarısı kadar ücretsiz izin; çocuk engelli doğarsa 360 gün (md. 74).
• Süt izni: Bir yaşından küçük çocuğu için günde toplam 1,5 saat; çalışma süresinden sayılır (md. 74).
• Ücretsiz izin: İsteği hâlinde 24 haftalık sürenin tamamlanmasından sonra altı aya kadar (md. 74).
• Mazeret izni: Evlenme, evlat edinme ya da ana, baba, eş, kardeş veya çocuğun ölümünde 3 gün; eşin doğumunda 10 gün ücretli izin (Ek md. 2).

5. Fesih: ihbar süreleri ve iş güvencesi

Süreli fesih (md. 17)

Bu süreler asgaridir, sözleşmeyle artırılabilir. Bildirim şartına uymayan taraf bildirim süresine ilişkin ücret tutarında tazminat öder. İşveren bildirim süresine ait ücreti peşin ödeyerek de sözleşmeyi feshedebilir. Bildirim süreleri içinde işçiye günde en az iki saat ücretli iş arama izni verilir (md. 27).

İş güvencesi (md. 18-21)

İş güvencesinden yararlanmak için üç koşul birlikte aranır: işyerinde 30 veya daha fazla işçi çalışması, işçinin en az altı aylık kıdeminin bulunması ve sözleşmenin belirsiz süreli olması (yer altı işlerinde kıdem şartı aranmaz). İşveren feshi işçinin yeterliliğinden, davranışlarından veya işletmenin gereklerinden kaynaklanan geçerli bir sebebe dayandırmak, fesih bildirimini yazılı yapmak ve sebebi açıkça belirtmek zorundadır (md. 18-19).

Sendika üyeliği, işveren aleyhine idari veya adli makamlara başvurmak, hamilelik, doğum, din, siyasi görüş ve md. 74'teki izin sürelerinde işe gelmemek fesih için geçerli sebep oluşturmaz. (4857 sayılı Kanun, md. 18/3)

Feshe itiraz eden işçi, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmak zorundadır; anlaşma sağlanamazsa son tutanaktan itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılabilir (md. 20). Feshin geçersizliğine karar verilirse işveren işçiyi bir ay içinde işe başlatmak zorundadır; başlatmazsa en az dört, en çok sekiz aylık ücret tutarında tazminat öder. Kararın kesinleşmesine kadar çalıştırılmadığı süre için en çok dört aya kadar ücret ve diğer haklar ödenir. İşçi kesinleşen kararın tebliğinden itibaren on iş günü içinde işe başlamak için başvurmalıdır (md. 21).

6. Zamanaşımı ve kıdem tazminatı notu

Yıllık izin ücreti, kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, kötü niyet tazminatı ve eşit davranma ilkesine aykırılıktan doğan tazminatta zamanaşımı beş yıldır (Ek md. 3). Kıdem tazminatı 4857 sayılı Kanunda değil, yürürlükte bırakılan 1475 sayılı eski İş Kanununun 14. maddesinde düzenlenmeye devam etmektedir (4857 md. 120).

Son tekrar: 10 sayı

1. 45 saat haftalık, 11 saat günlük azami.
2. 2 ay denkleştirme (TİS ile 4 ay).
3. %50 fazla çalışma, %25 fazla sürelerle çalışma.
4. 270 saat yıllık fazla çalışma sınırı.
5. 7,5 saat gece çalışması sınırı.
6. 14 / 20 / 26 gün yıllık izin.
7. 2 / 4 / 6 / 8 hafta ihbar süresi.
8. 30 işçi ve 6 ay kıdem: iş güvencesi.
9. 4-8 aylık işe başlatmama tazminatı.
10. 24 hafta analık, 10 gün babalık izni (2026).

Sınav tarihleri için görevde yükselme sınav takvimi sayfamıza bakabilirsiniz.

Kaynaklar

• 4857 sayılı İş Kanunu (mevzuat.gov.tr, 7578 sayılı Kanun değişiklikleri işlenmiş güncel metin)
• 4857 sayılı İş Kanunu madde madde (Görevde Yüksel)