5176 sayılı Kanun: Kamu Görevlileri Etik Kurulu nasıl oluşur, kime başvurulur?

Etik konusu görevde yükselme sınavlarında genellikle iki parça hâlinde karşımıza çıkar: davranış ilkelerini sayan Kamu Görevlileri Etik Davranış İlkeleri ile Başvuru Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik ve bu yönetmeliğin dayanağı olan 5176 sayılı Kanun. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının 2026 kılavuzunda bu yönetmelik şube müdürü, şef, memur ve unvan değişikliği sınavlarının hepsinde konu olarak yer alır. Bu yazı ilkelerin kendisini değil, kurumsal yapıyı anlatıyor: Kurul kimlerden oluşur, kime nereye başvurulur, inceleme ne kadar sürer. İlkelerin metni için Etik Davranış Yönetmeliği sayfamıza bakabilirsiniz.

1. Kanunun amacı ve kapsamı

Bu Kanunun amacı, kamu görevlilerinin uymaları gereken saydamlık, tarafsızlık, dürüstlük, hesap verebilirlik, kamu yararını gözetme gibi etik davranış ilkeleri belirlemek ve uygulamayı gözetmek üzere Kamu Görevlileri Etik Kurulunun kuruluş, görev ve çalışma usul ve esaslarının belirlenmesidir. (5176 sayılı Kanun, md. 1)

Amaç maddesinde sayılan beş kavram, saydamlık, tarafsızlık, dürüstlük, hesap verebilirlik ve kamu yararını gözetme, sınavda "aşağıdakilerden hangisi Kanunun amaç maddesinde sayılmamıştır?" türünde sorulabilir. Listenin "gibi" ifadesiyle bittiğine, yani sınırlı olmadığına dikkat edin.

Kanun; genel bütçeye dâhil daireler, katma bütçeli idareler, kamu iktisadi teşebbüsleri, döner sermayeli kuruluşlar, mahalli idareler ve birlikleri ile kamu tüzel kişiliğini haiz kurul, üst kurul, kurum, enstitü, fon gibi bütün kamu kurum ve kuruluşlarında çalışan, yönetim ve denetim kurulu ile kurul ve üst kurul başkan ve üyeleri dâhil tüm personeli kapsar (md. 1).

Kapsam dışında kalanlar

Bu fıkradaki "Bakanlar Kurulu üyeleri" ibaresi, 2/7/2018 tarihli ve 703 sayılı KHK ile "Cumhurbaşkanı Yardımcıları ve Bakanlar" olarak değiştirilmiştir. Eski kaynaklarda Başbakan ve Bakanlar Kurulu ifadesini görürseniz güncel karşılığının bu olduğunu bilin.

2. Kurulun yapısı (md. 2)

Kurul, Kanunda yazılı görevleri yerine getirmek üzere kurulmuştur. 703 sayılı KHK ile "Başbakanlık bünyesinde" ibaresi madde metninden çıkarılmış; üyeleri seçip atama yetkisi Cumhurbaşkanına verilmiştir. Cumhurbaşkanı, biri Başkan olmak üzere toplam on bir üyeyi şu kaynaklardan seçer ve atar:

Ezber için gruplama işinize yarar: 1-1-3-3-2-1. Üç kişilik iki grup yüksek yargı emeklileri ile üst düzey bürokratlardır; iki kişilik tek grup akademisyenlerdir.

Görev süresi ve görevden alma

• Üyelerin görev süresi dört yıldır; süresi dolan üyeler yeniden seçilebilir.
• Üyeler kural olarak süre dolmadan görevden alınamaz. Ciddi hastalık veya engellilik nedeniyle iş görememe ya da atama şartlarını kaybetme hâlinde atandıkları usulle görevden alınırlar.
• Görevi kötüye kullanmaktan veya yüz kızartıcı bir suçtan mahkûm olan üye Cumhurbaşkanı onayıyla görevden alınır.
• Boşalan üyeliklere bir ay içinde yeniden atama yapılır; yeni üye, yerine atandığı üyenin süresini tamamlar.
• Kurul başkan veya üyeliğine atananların emekli aylıkları kesilmez.

Toplantı ve karar

Kurul, Başkanın daveti üzerine en az altı üyeyle toplanır ve üye tam sayısının salt çoğunluğunun aynı yöndeki oyuyla karar verir; on bir üyede bu altı oy demektir. Kurul ayda dört defa toplanır. Arka arkaya üç toplantıya veya bir yıl içinde toplam on toplantıya katılmayan üyeler istifa etmiş sayılır. Kurulun sekretarya hizmetleri Çalışma, Sosyal Hizmetler ve Aile Bakanlığı tarafından yürütülür; üyelere fiilen görev yapılan her gün için (3000) gösterge rakamının memur aylık katsayısıyla çarpımı tutarında huzur hakkı ödenir.

3. Kurulun görevleri (md. 3)

Kurul;

• Kamu görevlilerinin uyması gereken etik davranış ilkelerini hazırlayacağı yönetmeliklerle belirlemek,
• İlkelerin ihlal edildiği iddiasıyla re'sen veya başvuru üzerine inceleme ve araştırma yapıp sonucu ilgili makamlara bildirmek,
• Kamuda etik kültürünü yerleştirmek üzere çalışmalar yapmak veya yaptırmak ve bu çalışmalara destek olmakla

görevli ve yetkilidir. Kurulun hazırladığı yönetmelikler Cumhurbaşkanı onayıyla yürürlüğe girer (md. 7). Bakanlıklar ve diğer kamu kurumları Kurulun istediği bilgi ve belgeleri vermek zorundadır; Kurul, kamu ve özel kuruluşların temsilcilerini çağırıp bilgi alabilir (md. 6).

4. Kime, nereye başvurulur? (md. 4)

Başvuru yerini kamu görevlisinin unvan düzeyi belirler:

Hangi unvanların genel müdür eşiti sayılacağını, kurumların teşkilat yapısı ve hizmetlerin niteliğini dikkate alarak Kurul belirler. Disiplin kurulunun verdiği karar ilgililere ve başvuru sahibine bildirilir (md. 4).

Kimler başvurabilir?

Başvurular, 3071 sayılı Dilekçe Hakkının Kullanılmasına Dair Kanundaki esaslara göre, medeni hakları kullanma ehliyetine sahip Türkiye Cumhuriyeti vatandaşları ile Türkiye'de ikamet eden yabancı gerçek kişiler tarafından yapılabilir. Tüzel kişiler bu hükümde sayılmamıştır.

Değerlendirmeye alınmayan başvurular

• Kamu görevlilerini karalama amacı güden başvurular,
• Haklı bir gerekçeye dayanmayan başvurular,
• Konuyla ilgili yeterli bilgi ve belge sunulmamış başvurular,
• Yargı organlarında görülmekte olan veya yargı organlarınca karara bağlanmış uyuşmazlıklar hakkındaki başvurular.

İnceleme sırasında yargı yoluna gidildiği anlaşılırsa başvurunun işlemi durdurulur.

5. İnceleme süreci ve sonuçları (md. 5)

Kurul incelemesini etik davranış ilkelerinin ihlal edilip edilmediği çerçevesinde yürütür ve şikâyet veya ihbar yoluyla gelen başvurularda inceleme ve araştırmayı en geç üç ay içinde sonuçlandırmak zorundadır. Sonuç ilgililere ve Cumhurbaşkanlığı ile Çalışma, Sosyal Hizmetler ve Aile Bakanlığı Makamına yazılı olarak bildirilir.

Kanuna göre yapılan inceleme, genel hükümlere göre ceza kovuşturmasına veya personel kanunlarına göre disiplin kovuşturmasına engel değildir. Yani etik ihlal tespiti bir disiplin cezası değildir; aynı fiil ayrıca disiplin veya ceza yoluyla da değerlendirilebilir.

6. Örnek durumlarla pekiştirme

1. Bir genel müdür hakkında vatandaşın başvurusu: Kurula yapılır, Kurul üç ay içinde sonuçlandırır.
2. Bir şube müdürü hakkında başvuru: Kurula değil, şube müdürünün kurumundaki yetkili disiplin kuruluna yapılır.
3. Dava açılmış bir konu: Kurula başvurulamaz; inceleme sırasında dava açıldığı anlaşılırsa işlem durdurulur.
4. Bir üniversitedeki dekan hakkında başvuru: Üniversiteler kanun kapsamında değildir.
5. Kurul yedi üyeyle toplandı, dört üye ihlal yok dedi: karar oluşmaz; üye tam sayısının salt çoğunluğu olan altı oy gerekir.

Akılda kalacak 8 bilgi

• Kanun no 5176, RG 8/6/2004.
• Kurul 11 üye, Cumhurbaşkanınca seçilir ve atanır; dağılım 1-1-3-3-2-1.
• Görev süresi 4 yıl, yeniden seçilebilir.
• Toplantı en az 6 üye; karar üye tam sayısının salt çoğunluğu.
• Ayda 4 toplantı; arka arkaya 3 veya yılda 10 toplantıya katılmayan istifa etmiş sayılır.
• Genel müdür ve üstü: Kurul; diğerleri: disiplin kurulu.
• İnceleme süresi en geç 3 ay.
• Sekretarya: Çalışma, Sosyal Hizmetler ve Aile Bakanlığı.

Etik ile birlikte sorulan memur mevzuatı için 657 sayılı DMK önemli maddeler yazımıza, kamu kurumlarında kişisel verilerin korunması için KVKK özeti yazımıza bakabilirsiniz.

Kaynaklar

• 5176 sayılı Kamu Görevlileri Etik Kurulu Kurulması ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun (mevzuat.gov.tr)
• Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı 2026 GYS ve UDS Başvuru Kılavuzu
• 5176 sayılı Kanun madde madde (Görevde Yüksel)