Kapsam, afet bölgesinin tespiti ve afete hazırlık

Not: 7269 sayılı Kanunda geçen İmar ve İskân, Bayındırlık ve İskân gibi bakanlık adları tarihseldir. Bu Kanundaki afet görevleri bugün AFAD tarafından yürütülür; mülga Afet İşleri Genel Müdürlüğüne yapılan atıflar AFAD’a yapılmış sayılır (4 sayılı CBK md. 56/A). Sınavda eski kurum adlarını değil, usul, süre ve yetkili makam mantığını öğrenin.

Kanunun kapsamı (md. 1)

Kanun; deprem, yangın, su baskını, yer kayması, kaya düşmesi, çığ, tasman ve benzeri afetlerde, yapıları ve kamu tesisleri genel hayata etkili olacak derecede zarar gören veya görmesi muhtemel yerlerde alınacak tedbirler ve yardımlar hakkında uygulanır.

• Genel hayata etkililiğin ölçütleri: yıkılan veya oturulmaz hâle gelen bina sayısı, zarar gören yapı ve tesislerin genel hayata etkisi, mahallin ekonomik ve sosyal özellikleri, zararın kamuoyundaki tepkisi, normal hayattaki aksamalar. Temel kurallar yönetmelikle belirlenir.
• Zararın genel hayata etkili olup olmadığına yönetmelik esaslarına göre ilgili bakanlıkça karar verilir (bugün AFAD).
• Afet meydana geldiğinde Kanun gereğince alınması gereken acil tedbirlerin alınmasına afetin meydana geldiği bölgenin valisi yetkilidir.

Afet bölgesinin tespiti ve ilanı (md. 2)

• Su baskınına uğramış veya uğrayabilecek bölgeler ile deprem, yer kayması, kaya düşmesi ve çığ bölgeleri tespit edilir; sınırları imar planlarına, plan yoksa harita veya krokilere işlenir.
• Bu bölgeler afete maruz bölge olarak Cumhurbaşkanınca kararlaştırılır; sınırlar ilgili valiliklerce mahallinde ilan olunur.
• Yangın afetine uğraması muhtemel sahalar: şehir ve kasabalarda belediye meclisleri, köylerde ihtiyar heyetleri tarafından tespit edilir, kaymakamların mütalaası alınır, valilerin tasvibi üzerine ilan olunur.

Afet bölgelerinde yapı şartları (md. 3)

• İlan edilen afet bölgelerinde yeniden yapılacak, değiştirilecek, büyütülecek veya esaslı tamir görecek resmî ve özel bütün yapıların teknik şartları yönetmelikle belirlenir.
• Uygulamayı sağlamakla belediye sınırları ve mücavir alanlarda belediyeler, bunların dışında vali ve kaymakamlar yükümlüdür.
• Yönetmeliğe aykırı yapıların sahiplerine tebligat yapılarak hatanın giderilmesi için en çok 3 aylık süre verilir.
• Süresinde ıslah edilmeyen bina veya bölümler belediye sınırları ve mücavir alanda belediye encümenlerince, diğer yerlerde il veya ilçe idare kurullarınca yıktırılır. Yıkma parası yıkıntı malzemesinden karşılanır; yetmezse kalan kısım afet ödeneklerinden tamamlanır.
• Yer kayması, kaya düşmesi ve çığa karşı önleyici tedbirler afet işlerinden sorumlu bakanlıkça; su baskınına karşı tedbirler Devlet Su İşlerinin bağlı bulunduğu bakanlıkça alınır ve ödeneği tedbiri alan bakanlıkça karşılanır.

Afete hazırlık: acil yardım teşkilatı (md. 4-5)

• Acil yardım teşkilatı ve programlarına ilişkin genel esaslar ilgili bakanlıklarca çıkarılan bir yönetmelikle belirlenir.
• Kurtarma, yaralıları tedavi, barındırma, ölüleri gömme, yangın söndürme, yıkıntı temizleme ve iaşe gibi işler için görevlileri ve toplanma yerlerini belirleyen program valiliklerce düzenlenir.
• Programların uygulanması valiliklerce kurulacak kurtarma ve yardım komitelerince sağlanır; sivil savunma teşkilatı bulunan yerlerde bu işler komite ve sivil savunma teşkilatınca müştereken yürütülür.
• İlçelerde ayrıntılı çalışma muhtıraları ve programlar kaymakamlarca düzenlenir; il kurtarma ve yardım komitesinin incelemesinden sonra valinin onayı ile kesinleşir.
• Afetlerden korunma tedbirlerini araştırmak, öğretim ve yayın yapmak üzere tüzel kişiliği olan enstitü veya kurumlar kurulabilir (md. 5).

Sınavda dikkat

• Afet anında acil tedbirlerde yetkili makam bölge valisidir.
• Afete maruz bölge kararı Cumhurbaşkanı; ilanı valilik.
• Yangın sahalarında tespit belediye meclisi veya ihtiyar heyeti, onay validir.
• Aykırı yapılar için süre en çok 3 ay; yıkma parası önce yıkıntı malzemesinden.
• İlçe programları vali onayı ile kesinleşir.