Mali hükümler ve borçlandırma

Not: Maddelerde geçen Bayındırlık ve İskân, İmar ve İskân, Maliye Bakanlığı ile Türkiye Emlak Kredi Bankası adları tarihseldir; afet işleri bugün AFAD tarafından yürütülür (4 sayılı CBK md. 56/A). Sınavda oran, süre ve usul kurallarını öğrenin.

Gelirler, afet tertipleri ve acil afet hesapları (md. 33)

• Hak sahiplerinin taksit ve faiz ödemeleri, ihtiyaç fazlası konut ve arsa satış gelirleri ile nakdi yardım ve bağışlar bütçeye gelir kaydedilir.
• Kanun gereğince yapılacak ödemeler bütçedeki afet tertiplerinden yapılır. Acil durumlarda il valilikleri adına açılacak acil afet hesaplarına afet tertiplerinden ödeme yapılır.
• Acil afet hesaplarından yapılan harcamaların belgeleri il özel idaresinde saklanır ve il özel idare bütçesiyle birlikte Sayıştayca denetlenir. Yıl sonunda harcanmayan tutarlar ve faiz gelirleri gelir hesabına yatırılır.
• Tabii afet nedeniyle her ne ad altında olursa olsun toplanan nakdi bağışlar özel hesaplarda toplanır ve nemalandırılır; gerekirse döviz hesabı açılabilir.
• Çeşitli kanunlarda Afetler Fonuna yapılan atıflar, afet tertiplerine veya acil afet hesaplarına yapılmış sayılır.

Borçlandırma esasları (md. 40)

• Arsa olarak dağıtılan veya üzerine bina yapılan taşınmazlar hak sahiplerine borçlandırma senedi imzalatılarak verilir. Borçlandırmanın ilanından itibaren mazeretsiz 2 ay içinde borçlanmayanların ve borçlandığı hâlde duyurudan itibaren 45 gün içinde binayı teslim almayanların hak sahipliği kendiliğinden sona erer.
• Taşınmazlar üzerine borçlandırma senedine dayanılarak kanuni ipotek tesis edilir.
• Konut ve konut inşası yardımları için borçlandırma faizsizdir; dükkân ve fırın gibi yerler için yıllık %4 faiz uygulanır. Faizler banka ve sigorta işlemleri vergisinden muaftır.
• Vade: konut, arsa ve diğer yardımlarda en az 20, en çok 30 yıl; dükkân ve fırın gibi yerlerde en az 5, en çok 15 yıl; eşit taksitler.
• İlk taksit: ihaleli ve emanet işlerinde binanın teslim tarihinden iki yıl sonra; Evini Yapana Yardım ve orta hasarlı onarımlarda son kredi diliminin ödendiği tarihten iki yıl sonra başlar.
• Vadesinde ödenmeyen taksitlere yıllık %5 gecikme faizi uygulanır. Vadesinden önce, en az iki yıllık taksit tutarından az olmamak kaydıyla borcunu defaten ödeyenin borcu %20 indirime tabi tutulur.

Evini Yapana Yardım yöntemi (md. 40)

• Mücbir sebep dışında iki yıl içinde inşaata başlamayanların, mücbir sebebin kalkmasından itibaren 45 gün içinde başlamayanların veya inşaatı yarıda bırakanların hak sahipliği kendiliğinden sona erer.
• Kredinin bir kısmını kullanıp inşaatı kendi imkânlarıyla tamamlayanlar: %20'sine kadar kullananlar krediyi defaten ve faizsiz; daha fazlasını kullananlar ilk iki yılı ödemesiz, konutta 15 yılda faizsiz, işyerinde 7 yılda %4 faizli öder.
• Mücbir sebep olmadan iki yıl içinde inşaata devam etmeyenler: %35'ine kadar kullananlar defaten ve %5 faizli; fazlasını kullananlar beş yılda %5 faizli öder.

Muacceliyet, ikinci ve üçüncü afet (md. 40)

• Üst üste üç yıl taksit ödenmezse veya borç bitmeden taşınmaz satılırsa borcun tamamı muaccel olur.
• Tapusuz taşınmazlar için başka tapulu taşınmaz ipotek edilir; yoksa kefalet ile borçlandırma yapılır.
• İnşaat sırasında veya bitiminden itibaren bir yıl içinde, genel hayata etkili olsun olmasın ikinci bir afetle bina zarar görürse borçtan zarar oranında indirim yapılır.
• İki defa hak sahibi olup genel hayata etkili üçüncü bir afette konutu oturulamaz hâle gelen ve ödeme gücünü kaybedenlerin önceki borç bakiyeleri Cumhurbaşkanı Kararı ile terkin olunabilir.

Muafiyetler ve kolaylıklar (md. 42-46)

• Kanunun uygulanmasıyla ilgili alım, satım, ipotek, tapu-kadastro işlemleri, ihale ve sözleşmeler ile beyanname ve taahhütnameler her türlü vergi, resim ve harçtan muaftır.
• Afet malzemesinin deniz, demir ve havayolu nakliyatında asgari ücret tarifeleri uygulanır; Türkiye Kızılay Derneğinin nakliyatı da bu hükme tabidir. Gerekli malzeme kotaya bağlı kalınmaksızın ithal edilebilir ve gümrük resminden muaftır.
• Yardım komitelerine makbuz karşılığı yapılan bağışlar vergiden müstesnadır ve gelir/kurumlar vergisi mükelleflerince masraf kaydedilebilir; afetzedeler yararına düzenlenen temsil, konser ve spor gösterileri de muaftır.
• Afet tertiplerinden yapılacak harcamalar genel ihale ve muhasebe kanunlarına tabi değildir.

Sınavda dikkat

• Konut borcu faizsiz, 20-30 yıl; dükkân-fırın %4, 5-15 yıl.
• İlk taksit teslimden 2 yıl sonra; gecikme faizi yıllık %5; erken ödeme indirimi %20.
• Hak sahipliğinin sona ermesi: borçlanmaya 2 ay, teslim almaya 45 gün.
• Muacceliyet: üst üste üç yıl ödememe.