Mülki amirlerin olağanüstü yetkileri ve mükellefiyetler

Not: 7269 sayılı Kanunda geçen İmar ve İskân Bakanlığı gibi bakanlık adları tarihseldir; Kanundaki afet görevleri bugün AFAD tarafından yürütülür (4 sayılı CBK md. 56/A atıf kuralı).

Mülkiye amirlerinin olağanüstü yetkileri (md. 6)

Afetin meydana gelmesinden sonra vali ve kaymakamlar, Kanunun sağladığı olağanüstü yetkileri kullanır:

• Görev verme: Askerler ve hâkim sınıfından bulunanlar hariç, 18-65 yaş arasındaki bütün erkeklere görev verebilirler.
• El koyma: Bedeli, ücreti veya kirası sonradan ödenmek üzere canlı, cansız, resmî ve özel her türlü taşıt aracına ve gerekli makine, alet ve edevata el koyabilirler.
• Acil alım: Hiçbir kayda ve merasime tabi olmaksızın tedavi, kurtarma, yedirme, giydirme ve barındırma işleri ile bunların gerektirdiği acil satın alma ve kiralamaları yapabilirler.
• Geçici işgal: Önce Devlete, mahalli idarelere, evkafa, İktisadi Devlet Teşekküllerine ait taşınmazları; yetmemesi hâlinde diğer tüzel kişiler ile gerçek kişilere ait bina, müştemilat, bahçe ve arsa gibi araziyi geçici olarak işgal edebilirler.
• Bu yetkilerin kullanma süresi afetin sona ermesinden itibaren 15 gündür; gerektiğinde afet işlerinden sorumlu bakanlıkça uzatılabilir.
• Afetzedelere yedirme, giydirme, barındırma ve onarım için nakdi ödeme yapılması bakanlığın muvafakatine bağlıdır.
• Bu madde gereğince yapılan harcamalar ve ödemeler borçlandırmaya tabi tutulmaz.
• Yardım istenen, afet bölgesi civarındaki vali ve kaymakamlar da bu yetkileri kullanarak bütün imkânlarıyla yardıma mecburdur.

Askerî birliklerin mükellefiyeti (md. 7)

Afet bölgesinde veya civarında bulunan ordu, jandarma, kıta, birlik ve müessese komutanları, barış zamanında vali veya kaymakamlarca istenen yardımları üstlerinden emir beklemeksizin yapmaya mecburdur.

Haber verme ve haberleşme (md. 8)

• Rasat istasyonları, vukuu muhtemel afetleri bölgenin en büyük mülkiye amirine derhal bildirmeye mecburdur.
• Haberleşme imkânı bulunan bütün mülki ve askerî makamlar, afet haberini mahallin en büyük mülkiye amirine derhal bildirir.
• Afet ihbarı veya yardım talebi için yapılan telgraf, telefon ve telsiz haberleşmeleri her işe tercihan ve parasız kabul edilip ulaştırılır; gerekirse radyo istasyonlarından da parasız yararlanılır.

Sevk, tedavi ve çalıştırma (md. 9-11)

• Kurtarma ekipleri ve her türlü malzeme, kamu idarelerinin kara, deniz ve hava nakil vasıtalarıyla bedeli sonradan ödenmek üzere sevk edilir; ihtiyaç hâlinde bu mükellefiyet gerçek kişilere ve şirketlere de teşmil edilebilir.
• Kurtarma ve yardım işlerinde çalışırken yaralanan, engelli hâle gelen veya hastalananlar en yakın hastaneye sevk edilir; resmî veya özel bütün hastaneler bunları kabul ve tedaviye mecburdur.
• Resmî hastanelerde parasız bakılır; yer veya imkân bulunmaması nedeniyle zorunlu olarak özel hastanelerde yapılan tedavi ücretleri sonradan Kanun gereğince ödenir.
• İlk kurtarma işlerinde en çok üç güne kadar çalıştırılanlara bedenî hizmetlerinden dolayı ücret verilmez; çalıştıkları sürece parasız ekmek ve katık verilir.
• Getirdikleri alet, edevat ve vasıtalardan tamire muhtaç olanlar bedeli sonradan ödenmek üzere tamir ettirilir; kaybolan veya tamiri imkânsız olanların bedeli rayiç üzerinden ödenir.

Sınavda dikkat

• Görev verilebilecekler: 18-65 yaş arası erkekler; askerler ve hâkimler hariç.
• Olağanüstü yetki süresi: afetin sona ermesinden itibaren 15 gün.
• Özel taşınmazlar ancak kamu taşınmazları yetmezse işgal edilir.
• Askerî komutanlar yardım için üstlerinden emir beklemez.
• Ücretsiz çalıştırma sınırı en çok üç gündür.