Tazminat, ikramiye ve afet bölgelerinde teknik işler

Not: Kanun metnindeki İmar ve İskân / Bayındırlık ve İskân Bakanlığı adları tarihseldir; afet işleri bugün AFAD tarafından yürütülür (4 sayılı CBK md. 56/A).

Tazminat, ikramiye ve avans (md. 12)

• Kanun gereğince görev verilen ve memur olmayanlardan görev sırasında kazada ölenlerin mirasçılarına veya malul kalanlara tazminat ödenir.
• Afetler dolayısıyla memur olan ve olmayanlardan fevkalade yararlık gösterenlere ikramiye verilebilir.
• Afet bölgesinde maaş ve ücret alan memur ve müstahdemlerle emekli, dul ve yetimlerden yardıma muhtaç olacak derecede zarar görenlere üç aylık istihkaklarını geçmemek üzere avans verilebilir.
• Bu tazminat, ikramiye ve avansa ilişkin esaslar Cumhurbaşkanınca belirlenir.

Hasar tespiti ve yıkım (md. 13/a)

• Fen kurulları arazinin durumu ile yapıları inceleyerek hasar tespit raporu düzenler. Gereken hâllerde bakanlıklar, kurumlar, mahalli idareler, üniversiteler ve meslek odaları deneyimli inşaat mühendisi ve/veya mimarı derhal görevlendirmekle yükümlüdür.
• Yıktırılması ve boşaltılması gereken binalar için il veya ilçenin en büyük mülkiye amirine ayrı rapor verilir; bu binalar derhal boşalttırılır.
• Yıkılması gerekenler için sahiplerine en çok 3 gün süre verilir; sahibi bulunamazsa mahalli vasıtalarla ilan, bildirim sayılır.
• Mal sahibi bildirime karşı 3 gün içinde yetkili idare kurullarına itiraz edebilir; idare kurulları itirazı en geç 3 gün içinde karara bağlar.
• Yıkılmayan binalara el konularak en büyük mülkiye amirinin emriyle yıktırılır; yıkma parası yıkıntı malzemesi bedelinden ödenir.
• Teknik hasar tespit raporlarına mahalli ilan tarihinden itibaren otuz gün içinde itiraz edilebilir. Taşınmazı kesin olarak hasarsız tespit edilenler veya hasar tespiti hiç yapılmayanlar, yargı yoluna gitmeden önce aynı otuz günlük süre içinde ilgili idareye başvurmak zorundadır.

Onarılabilir binalar ve diğer tedbirler (md. 13/b-d)

• Hasarlı fakat ıslahı mümkün binalara fen kurullarının şartlarına göre tamir yapılıncaya kadar girilmesine ve oturulmasına izin verilmez. 1 yıl içinde tamir ettirilmez ve itiraz da olmazsa yıktırılır.
• İtiraz hâlinde mahalli idare kurulları 5 gün içinde karar verir; itiraz yerinde görülürse süre 6 ay daha uzatılır.
• Resmî daire binalarının yıkım masrafları sonradan ilgili dairelerce karşılanmak şartıyla afet ödeneklerinden ödenir.
• Yer kayması, kaya düşmesi gibi afetlerde boşaltılan binaların kesin tedbir alınıncaya kadar işgaline veya tamirine izin verilmez; tehlikenin giderilmesine ilişkin harcamalar borçlanmaya tabi değildir.
• Geçici barınma için baraka ve konutlar inşa edilebilir, kiralanabilir veya satın alınabilir; kendi geçici iskânını sağlamak isteyenlere nakdi yardım yapılabilir. Bu harcama ve ödemeler borçlandırmaya tabi tutulmaz.

Yasaklanmış afet bölgeleri ve imar (md. 14-15)

• Fen kurullarınca tehlikeli görülen yerler yapı ve ikamet için yasaklanmış afet bölgesi sayılır; durum belediyesi olan yerlerde belediyece, köylerde ihtiyar meclislerince ilan ve uygulanır. Aykırı binalar vali ve kaymakamların emriyle yıktırılır. Sınırlar, tehlikenin önlenmesi oranında daraltılır veya kaldırılır.
• Mevcut imar planının değiştirilmesi gerekmiyorsa inşaata mevzuat dairesinde hemen izin verilir; kısmen değiştirilecek planlar 5 ay zarfında yaptırılır.
• İlk barınma için izin verilen geçici barakaların, afetten (plan yoksa yeni planın onanmasından) itibaren bir yıl içinde sahiplerince yıkılması mecburidir; aksi hâlde en büyük mülkiye amirinin emriyle belediyelerce yıktırılır. Süre zaruret hâlinde valiliğin teklifiyle uzatılabilir.

Sınavda dikkat

• Yıkım için süre 3 gün, itiraz 3 gün, karar 3 gün; hasar tespit raporuna itiraz 30 gün.
• Onarım süresi 1 yıl, itiraz kararı 5 gün, uzatma 6 ay.
• Avans sınırı üç aylık istihkak.
• Geçici barınma ve tehlike giderme harcamaları borçlandırılmaz.