Genel Hükümler

Dernek kurma hakkı (md. 3)

• Fiil ehliyetine sahip gerçek veya tüzel kişiler önceden izin almaksızın dernek kurabilir. TSK ve kolluk mensupları ile memur statüsündeki kamu görevlileri hakkında özel kanunlardaki kısıtlamalar saklıdır.
• TCK md. 53'teki süreler geçmiş veya affa uğramış olsa bile; terörizmin finansmanı (6415 s. Kanun), uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti ya da suç gelirlerini aklama suçlarından mahkûm olanlar derneklerin genel kurul dışındaki organlarında görev alamaz; seçildikten sonra mahkûm olanların görevi sona erer. Yasaklanmış hakların geri verilmesi kararı varsa bu hüküm uygulanmaz.
• On beş yaşını bitiren ayırt etme gücüne sahip küçükler, yasal temsilcilerinin yazılı izniyle çocuk derneği kurabilir veya üye olabilir.
• On iki yaşını bitiren küçükler yasal temsilcilerinin izniyle çocuk derneklerine üye olabilir; ancak yönetim ve denetim kurullarında görev alamaz.
• Çocuk derneklerine on sekiz yaşından büyükler kurucu veya üye olamaz.

Tüzük ve uluslararası faaliyet (md. 4–5)

Her derneğin bir tüzüğü bulunur. Tüzükte ad ve merkez; amaç, çalışma konuları ve faaliyet alanı; üyeliğe giriş ve çıkış; genel kurulun toplanma şekli ve zamanı, görevleri ve karar usulü; yönetim ve denetim kurullarının görevleri ile asıl ve yedek üye sayısı; şube olup olmayacağı; giriş ve yıllık aidatın belirlenme şekli; borçlanma usulleri; iç denetim şekilleri; tüzük değişikliği ve fesihte tasfiye şeklinin yer alması zorunludur. Dernekler yurt dışında şube açabilir, dernek kurabilir. Yabancı dernekler ise Dışişleri Bakanlığının görüşü alınarak İçişleri Bakanlığının izniyle Türkiye'de faaliyet gösterebilir.

Organlar ve üst kuruluşlar (md. 6–9)

• Tüzel kişi üyenin oyunu, tüzel kişinin yönetim kurulu başkanı veya temsille görevlendireceği kişi kullanır.
• Şube genel kurulları olağan toplantılarını merkez genel kurulundan en az iki ay önce bitirmek zorundadır.
• Federasyonun üye sayısı beşten, konfederasyonun üye sayısı üçten aşağı düşer ve bu durum üç ay içinde giderilmezse kendiliğinden sona erme hükümleri uygulanır. Üst kuruluşlar temsilcilik dışında başka örgüt kuramaz.
• Derneklerde iç denetim esastır; bağımsız denetim kuruluşlarına da denetim yaptırılabilir, ancak bu, denetim kurulunun yükümlülüğünü kaldırmaz. Denetim kurulu bir yılı geçmeyen aralıklarla denetler; raporu yönetim kuruluna ve toplandığında genel kurula sunar.

Mali hükümler (md. 10–13)

• Dernekler benzer amaçlı derneklerden, siyasi partilerden, işçi ve işveren sendikalarından ve meslekî kuruluşlardan maddi yardım alabilir, bunlara yardım yapabilir.
• Kamu kurumlarıyla ortak projelerde kamu katkısı proje maliyetinin en fazla yüzde ellisi olabilir; engellilerin ve eski hükümlülerin mesleki eğitimi gibi projelerde bu oran aranmaz.
• Gelirler alındı belgesi, giderler harcama belgesi ile yapılır; banka dekontu alındı belgesi yerine geçer. Belgelerin saklama süresi beş yıldır.
• Alındı belgeleri yönetim kurulu kararıyla bastırılır; gelir toplayacak kişiler yönetim kurulu kararıyla belirlenir ve adlarına yetki belgesi düzenlenir. Defterlerin dernekler biriminden veya noterden onaylı olması zorunludur.
• Dernekler, tüzükte yazılı olmak ve kârı üyelere paylaştırmamak şartıyla üyelerinin zaruri ihtiyaçları ve kısa vadeli kredi ihtiyaçları için sandık kurabilir.
• Kamu görevlisi olmayan yönetim ve denetim kurulu başkan ve üyelerine ücret verilebilir; tutarı genel kurul belirler. Diğer üyelere ücret veya huzur hakkı ödenemez.

Tasfiye, bildirim ve yargılama (md. 15–18)

• Tasfiye tüzüğe göre yapılır; genel kurul karar almamış, toplanamamış ya da dernek mahkeme kararıyla feshedilmişse mallar mahkeme kararıyla, amacına en yakın ve kapatıldığı tarihte en fazla üyeye sahip derneğe devredilir.
• Basımevleri alındı belgelerinin seri ve sıra numaralarını on beş gün içinde mülki idare amirliğine bildirir.
• Suç teşkil etmeyen hata ve noksanlıklar, mülki idare amirinin yazılı istemi üzerine otuz gün içinde giderilir.
• Kanunla ilgili hukuk davalarında basit yargılama usulü uygulanır.

Sınavda dikkat

• Yaş sınırları: 15 (kurucu/üye, yazılı izin), 12 (yalnız üye, yönetim ve denetimde görev yok), 18 üstü giremez.
• Federasyon 5, konfederasyon 3, giderme süresi 3 ay.
• Belge saklama 5 yıl; basımevi bildirimi 15 gün; hata giderme 30 gün; şube genel kurulu 2 ay önce.
• Kamu katkısı en fazla %50.