Dış politikanın ilkeleri, Bakanlığın görevleri ve teşkilatı

Dış politikanın ilkeleri (md. 127)

1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesine göre Dışişleri Bakanlığı görevlerini şu ilkeler çerçevesinde yürütür:

• Bölgede ve dünyada barışçıl, adil ve kalkınmaya imkân tanıyan bir ortamın kalıcı şekilde tesisi ve güçlendirilmesi,
• Ulusal hak ve çıkarların savunulması ve korunması,
• İnsan haklarının ve demokratik değerlerin savunulması; dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle yapılan her türlü ayrımcılıkla mücadele,
• İnsanlığın kültürel mirasının, çevrenin ve yerkürenin doğal yaşam alanlarının korunması,
• Uluslararası hukukun ve ona olan saygının geliştirilmesi ve güçlendirilmesi.

Bakanlığın görevleri (md. 128)

• Dış politikanın tespiti için hazırlık çalışmaları yapmak ve tekliflerde bulunmak; Cumhurbaşkanı tarafından tayin ve tespit edilen hedef ve esaslara göre dış politikayı uygulamak ve koordine etmek.
• Türkiye Cumhuriyetini ve Cumhurbaşkanını yabancı devletler ve uluslararası kuruluşlar nezdinde yetkili makam olarak temsil etmek; temas ve müzakereleri yürütmek; dış ilişkileri tüm boyutlarıyla yönlendirmek.
• Devlet organlarına uluslararası temaslarında yardımcı olmak; Cumhurbaşkanını dış dünyadaki gelişmeler konusunda bilgilendirmek; Türkiye hakkında yurtdışında bilgilendirici faaliyetler yürütmek.
• 1173 sayılı Milletlerarası Münasebetlerin Yürütülmesi ve Koordinasyonu Hakkında Kanun çerçevesinde diğer kamu kurumlarının yurtdışı faaliyetlerinin dış politikaya uygunluğunu gözetmek ve koordine etmek.
• Yurtdışında yaşayan vatandaşların hak ve menfaatlerini korumak; vatandaşlara ve Türk uyruklu tüzel kişilere konsolosluk himayesi sağlamak.
• Milletlerarası andlaşmalara ilişkin temas, müzakere, yetki belgesi, imza, onay ve tescil süreçlerini yürütmek; andlaşmaları muhafaza etmek, sicillerini tutmak, taslakların mevzuata uygunluğunu incelemek.
• Türkiye'nin taraf olduğu siyasi nitelikli uluslararası davaları ve Adalet Bakanlığı ile işbirliği yaparak Avrupa İnsan Hakları Mahkemesindeki davaları ikame ve takip etmek.
• Cumhurbaşkanı kararıyla geçici görevlendirilen temsil heyetlerine Cumhurbaşkanının talimatlarını iletmek; heyet başkanları diğer bakanlıklardan ise bu heyetlerde temsilci bulundurmak.
• Kamu kurumlarının yurtdışı teşkilatı kurma ve dış temsilcilik açma taleplerini değerlendirip görüş bildirmek.
• Uluslararası kuruluşlarla teknik müzakerelerin dış politikaya uygunluğunu gözetmek; uluslararası kuruluşlarla işbirliğini geliştirmek.
• 1173 sayılı Kanun çerçevesinde ve Cumhurbaşkanının politikaları doğrultusunda Avrupa Birliği üyeliğine hazırlık çalışmalarının yönlendirilmesi ve koordinasyonu ile üyelik sonrası çalışmaların koordinasyonu.

Teşkilat (md. 129)

Dışişleri Bakanlığı merkez ve yurtdışı teşkilatından oluşur; taşra teşkilatı yoktur. Merkez teşkilatının hizmet birimleri:

• Genel müdürlükler: İkili İlişkiler Genel Müdürlükleri; Uluslararası Güvenlik; Çok Taraflı İlişkiler Genel Müdürlükleri; İnsani ve Teknik Yardımlar; Dış Politika Plan ve Eşgüdüm; Uluslararası Ekonomik İşler; Uluslararası Hukuk ve Andlaşmalar; Konsolosluk Hizmetleri ve Yurtdışında Yaşayan Vatandaşlar; Göç Politikaları ve Vize İşlemleri; İstihbarat ve Güvenlik İşleri; Kamu Diplomasisi ve Stratejik İletişim; Yurtdışı Tanıtım ve Kültürel İşler; Protokol ve Diplomatik İşlemler; Personel; Hukuk Hizmetleri; Destek Hizmetleri; Bilgi Teknolojileri; Enerji, Çevre ve Sınıraşan Sular; Bilim ve Teknoloji Politikaları; Uluslararası Arabuluculuk; Diplomatik Arşiv; Diplomatik Güvenlik genel müdürlükleri.
• Diğer birimler: Dış Politika Danışma Kurulu, Teftiş Kurulu Başkanlığı, Strateji Geliştirme Başkanlığı, Stratejik Araştırmalar Merkezi Başkanlığı, Diplomasi Akademisi Başkanlığı, Acil Durumlar ve Savunma Planlaması Dairesi Başkanlığı ve Özel Kalem Müdürlüğü.

Teşkilat 2024'te (CBK-158) büyük ölçüde yeniden düzenlenmiştir: eski İkili Ekonomik İşler Genel Müdürlükleri ve Andlaşmalar Genel Müdürlüğü kaldırılmış, Andlaşmalar işleri Uluslararası Hukuk ve Andlaşmalar Genel Müdürlüğünde birleştirilmiştir.

Sınavda dikkat

• Dış politikayı Cumhurbaşkanı tayin ve tespit eder; Bakanlık hazırlık yapar, teklif eder ve uygular.
• AİHM davaları Dışişleri Bakanlığınca Adalet Bakanlığı ile işbirliği içinde takip edilir.
• Bakanlığın taşra teşkilatı yoktur; yalnız merkez ve yurtdışı teşkilatı vardır.
• Kurumlar arası dış ilişki koordinasyonunun kanuni dayanağı 1173 sayılı Kanundur.