Yurt dışı teşkilatı, unvanlar, atamalar ve sürekli görevler

Yurtdışı teşkilatı (md. 159)

• Bakanlık yurtdışı teşkilatı kurmaya yetkilidir. Yurtdışı teşkilatı; büyükelçilikler, daimi temsilcilikler, başkonsolosluklar, büyükelçilik konsolosluk şubeleri ile fahri başkonsolosluk ve fahri konsolosluklardan oluşur.
• İhtiyaç hâlinde elçilik, konsolosluk, irtibat ofisi, büyükelçilik bürosu, muavin konsolosluk, konsolosluk ajanlığı gibi temsilcilikler Bakanlığın teklifi üzerine Cumhurbaşkanı kararıyla kurulabilir.
• Büyükelçilikler akredite oldukları devlet nezdinde Türkiye'yi temsil eder, temas ve müzakereleri yürütür; daimi temsilcilikler bir uluslararası kuruluş nezdinde temsil görevini yürütür.
• Başkonsolosluklar ve büyükelçilik konsolosluk şubeleri konsolosluk işlemlerini yürütür, himaye sağlar, yabancılara vize verir ve 1963 Viyana Konsolosluk İlişkileri Sözleşmesindeki görevleri ifa eder.
• Büyükelçiliklere bağlı fahri (baş)konsolosluklar menfaatleri korur, tanıtıma katkıda bulunur, konsolosluk himayesi sağlar; ancak konsolosluk işlemlerini yalnızca özel olarak yetkilendirilirse yapar.

Bakanlık personeli (md. 160)

• Meslek memurları dış politikanın oluşturulmasına katkı veren ve temsil görevi yapan memurlardır; konsolosluk ve ihtisas memurları konsolosluk, protokol, kançılarya, idari-mali işler gibi alanlarda görev yapar. Her iki grup da yurtdışı teşkilatına sürekli görevle atandıklarında konsolosluk işlemlerinde imzaya yetkilidir.
• Danışman olabilmek için belirlenen yabancı dile çok iyi hâkimiyet ile birlikte uzmanlık alanında en az beş yıllık mesleki tecrübe veya doktora ya da daha üst akademik unvan gerekir.
• Uzman müşavirler, yurtdışı teşkilatı kurma yetkisi olmayan kurumların ihtisas alanlarında, bu kurumlarca Bakanlığa tahsis edilen kadrolara geçici olarak atanır; misyon şefinin verdiği görevleri yapar ve onun bilgisi olmadan kurumlarıyla doğrudan yazışamaz.
• 657 sayılı Kanunun ek 41 inci maddesine göre Dışişleri Uzmanı istihdam edilebilir; mütercimler merkezi sınava ek olarak yarışma sınavında da başarılı olmalıdır; koruma görevlileri bina ve konut güvenliği ile misyon şefinin şahsi korunmasından sorumludur.

Unvanlar ve görev süreleri (md. 161)

• Büyükelçi, akredite olduğu ülkede Türkiye Cumhuriyeti Devletini ve Cumhurbaşkanını temsil eder; büyükelçiliğe bağlı tüm birimlerin amiridir. Diğer kurumların yurtdışı temsilcileri ona hiyerarşik olarak bağlı olmasa da büyükelçinin eşgüdüm yetkisine tabidir.
• Meslek memurunun büyükelçi veya daimi temsilci olabilmesi için elçi, elçi-müsteşar, elçi-daimi temsilci yardımcısı, başkonsolos veya birinci sınıf başkonsolos unvanlarından biriyle en az bir yıl başarılı görev yapmış olması gerekir. Daimi temsilci aynı zamanda büyükelçi unvanı taşır.
• Özel temsilciler Cumhurbaşkanınca görevlendirilir.
• Siyasi temsil düzeyi büyükelçi veya elçi seviyesinde değilse birinci, ikinci ve üçüncü unvan grubundaki meslek memurları arasından maslahatgüzar atanabilir; maslahatgüzar misyon şefinin tüm yetki ve sorumluluklarına sahiptir.
• Elçi-müsteşar ve birinci sınıf başkonsolos unvanları Bakanlık Komisyonunun teklifi ve Bakan onayıyla verilir. Başkonsoloslar, başkonsolosluğun en üst amiridir; konsolosluk ve ihtisas memurları da başkonsolos olabilir.
• Görev süreleri: yurtdışı teşkilatında en çok beş yıl, merkezde en az iki yıl; uzman müşavirlerde yurtdışında en çok dört yıl. Aday memurlar yurtdışına sürekli görevle atanamaz.

Merkez atamaları ve sürekli görev esasları (md. 162-163)

• Hizmet birimlerinin başına atanacaklar ile Elçi-Genel Müdür Yardımcıları birinci unvan grubundaki meslek memurları arasından atanır.
• Nitelikleri kaybeden, Devletin güvenlik ve itibarını zedeleyen, yurtdışında itibarı zedeleyecek şekilde borç bırakan, temsil yeteneğini kaybeden veya hakkında ceza kovuşturması yürütülenler, Bakanlık Komisyonunun teklifi ve Bakan onayıyla yurtdışı sürekli görevlere atanamaz; bunlar süreye bağlı kalınmadan merkeze alınabilir.
• Hakkında ceza soruşturması başlatılanların atanması veya göreve başlaması soruşturma sonuçlanıncaya kadar askıya alınabilir.
• Temsilcilikler yaşam koşullarının zorluğuna göre altı kategoriye kadar gruplandırılabilir.
• Gecikmesinde sakınca olan hâllerde Bakan, Cumhurbaşkanının şifahi muvafakatini alarak memurları daimi görevle gönderebilir; kararname derhal Cumhurbaşkanlığına gönderilir.

Diğer hükümler (md. 164-165)

• Yetki devri, devreden amirin sorumluluğunu kaldırmaz.
• Bakanlık memurları güvenlik gerekçesiyle evlenmeden önce Bakanlığın iznini almak zorundadır; personel ve eşleri için güvenlik soruşturması yaptırılabilir.
• Yurtdışındaki memurların aile fertlerinin gelir getirici işte çalışması misyon veya konsolosluk şefinin yazılı iznine bağlıdır.
• Kadrolar Genel Kadro ve Usulü Hakkında CBK'ye göre düzenlenir.

Sınavda dikkat

• Fahri konsolosluk konsolosluk işlemini ancak özel yetkiyle yapar.
• Süre: yurtdışında en çok 5, merkezde en az 2 yıl; uzman müşavir en çok 4 yıl.
• Soruşturmada atama askıya alınabilir; kovuşturmada atama yapılamaz.
• Maslahatgüzar ilk üç unvan grubundan atanır.