Cümle Tamamlama

Soru tipi

Cümlenin bir bölümü boş bırakılır ve anlam, mantık ve dil bilgisi bakımından en uygun ifadenin seçilmesi istenir. Doğru seçenek yalnız anlamca değil, cümlenin yapısına ve anlatım yönüne de uymalıdır.

Çözüm adımları

• 1. Cümlenin tamamını oku: Boşluğun önü ve arkası birlikte değerlendirilir; yalnız boşluktan önceki bölüme bakmak yanıltır.
• 2. Bağlayıcı sözcüğü bul: Boşluktan hemen önce ya da sonra gelen bağlaç ve edatlar, istenen anlam ilişkisini gösterir.
• 3. Anlatım yönünü belirle: Cümle olumlu mu, olumsuz mu ilerliyor? Övgü mü, eleştiri mi?
• 4. Seçenekleri ele: Anlamca çelişen, konuyu dağıtan ya da yapıyı bozan seçenekleri sırayla çıkar.

Bağlayıcıların gösterdiği ilişki

• ama, fakat, ancak, oysa, buna karşın: Zıtlık. Boşluğa, önceki bölüme ters düşen bir yargı gelir. "Proje zamanında teslim edildi ama ..." → bazı eksikler sonradan fark edildi.
• çünkü, zira, -dığı için: Neden. Boşluğa önceki yargının gerekçesi gelir.
• bu yüzden, bu nedenle, dolayısıyla: Sonuç. Boşluğa önceki yargının sonucu gelir.
• -mek için, amacıyla, diye: Amaç bildirir.
• -sa, -dığı takdirde, şartıyla: Koşul bildirir.
• ayrıca, üstelik, hatta: Ekleme ve güçlendirme; boşluğa aynı yönde, genellikle daha güçlü bir yargı gelir.
• örneğin, söz gelimi: Boşluğa önceki genel yargıyı somutlaştıran bir örnek gelir.

Yapı uyumu

Boşluk, cümlenin ögelerinden birini tamamlıyorsa doğru seçenek o ögenin görevini üstlenmelidir. Boşluk yüklemden önce özne yerindeyse seçenek ad soylu bir öbek olmalı; boşluk yüklem yerindeyse çekimli bir fiil ya da ek fiil almış bir ad olmalıdır. Kişi ve zaman uyumu da gözetilir: "Biz toplantıya katıldık ve ..." cümlesini "... görüş bildirdiler" diye tamamlamak kişi uyumsuzluğu doğurur.

Örnek

"Yazarın son kitabı dil bakımından son derece yalın; ...." cümlesinde noktalı virgülden sonra önceki yargıyı açan bir ifade beklenir: "uzun, süslü tamlamalar yerine kısa ve anlaşılır cümleler kurmuş". "Okurlar kitabı çok beğendi" gibi bir seçenek anlamca uygun görünse de yalınlık yargısını açıklamadığı için elenir.

Çeldirici türleri

• Anlamlı ama cümlenin konusundan uzaklaşan seçenek.
• Doğru yönde ama aşırı genelleme yapan seçenek ("her zaman, hiçbir zaman").
• Bağlacın gerektirdiği ilişkiyi ters kuran seçenek (zıtlık istenirken destekleyen yargı).
• Dil bilgisi bakımından kopuk kalan seçenek (çatı, kişi, zaman uyumsuzluğu).

Sınavda dikkat

• Boşluğun hem öncesini hem sonrasını oku; cümle boşluktan sonra da devam ediyor olabilir.
• "Ama, ancak, oysa" gördüğünde boşluğa yön değiştiren bir yargı koy.
• Seçeneği boşluğa yerleştirip cümleyi baştan sona bir kez daha oku.
• Kişi, zaman ve olumsuzluk uyumunu kontrol et.
• Kesinlik bildiren aşırı genellemeler çoğunlukla çeldiricidir.