Cümlenin Anlamı ve Yorumu

Öznel ve nesnel yargı

• Nesnel yargı: Doğruluğu kanıtlanabilen, kişiden kişiye değişmeyen bilgi bildirir. "Türkiye'nin en uzun akarsuyu Kızılırmak'tır."
• Öznel yargı: Kişisel görüş, beğeni ya da duygu içerir, kanıtlanamaz. "Bu romanın son bölümü gereksiz uzatılmış."
• "Güzel, sıkıcı, başarılı, etkileyici" gibi değerlendirme sözcükleri cümleyi genellikle öznel yapar.

Anlamca özdeş (yakın) cümleler

Farklı sözcüklerle kurulmuş ama aynı yargıyı bildiren cümlelerdir. "Çalışmadan başarıya ulaşılmaz." ile "Başarı ancak emekle elde edilir." anlamca yakındır. Karşılaştırırken yalnız ana yargıya bak, ayrıntı farkı anlamı değiştiriyorsa özdeş sayma.

Örtülü anlam

Cümlede açıkça söylenmeyen ama sözcüklerden çıkarılabilen ikinci bir yargıdır.

• "Bu yıl da ödülü o aldı." → Daha önce de ödül almıştır.
• "Toplantıya bile geç kaldı." → Başka yerlere de geç kalıyor.
• "de", "bile", "yine", "artık", "hâlâ", "sadece" gibi sözcükler örtülü anlamın en sık ipuçlarıdır.

Varsayım, öneri, eleştiri, ön yargı

• Varsayım: Gerçekleşmemiş bir durum gerçekleşmiş gibi düşünülür. "Diyelim ki proje bugün bitti, sonra ne yapacağız?"
• Öneri: Bir sorunun çözümü için yol gösterilir. "Raporları haftalık hazırlarsak iş yükü azalır."
• Eleştiri: Bir eserin ya da davranışın olumlu, olumsuz yönleri değerlendirilir. Eleştiri yalnız kusur aramak değildir.
• Ön yargı: Bir konu hakkında araştırmadan, önceden verilen yargıdır. "Bu yazarın yeni kitabı da kötü olmuştur."

Diğer anlam türleri

• Tanım: Bir kavramın ne olduğunu belirtir. "Deneme, yazarın bir konudaki kişisel düşüncelerini kesin sonuca bağlamadan anlattığı yazı türüdür."
• Kesinlik ve olasılık: "-dir" kesinlik, "-ebilir, belki, galiba" olasılık bildirir.
• Abartma: Bir durum olduğundan büyük ya da küçük gösterilir. "Bin kere söyledim."
• Kinaye ve ironi: Söylenenin tersinin kastedilmesi ya da dolaylı söyleyiş: "Ne de çalışkansın, sabahtan beri tek satır yazmadın."
• Üslup (biçem): Bir yazarın anlatım biçimine ilişkin yargı: "Yazar, kısa ve yalın cümleler kuruyor."

Cümle yorumlama

"Bu cümleden hangisi çıkarılabilir?" sorularında yalnız cümlede söylenen ya da zorunlu olarak sezdirilen yargı doğrudur. Akla yatkın görünen ama cümlede dayanağı bulunmayan seçenek yanlıştır. "Hangisine değinilmemiştir?" sorularında her seçeneği cümleyle tek tek eşleştir.

Sınavda dikkat

• Örtülü anlamda "de, bile, yine, artık" gibi sözcüklerin bıraktığı izi ara.
• Bilgi doğru olsa bile değerlendirme sözcüğü içeren cümle öznel olabilir.
• Eleştiri cümlesinde olumlu yargı da bulunabilir; yalnız olumsuzluğa bakma.
• Çıkarım sorularında kendi bilgini değil, cümlenin söylediğini esas al.
• Varsayım ile koşulu karıştırma: Varsayımda durum gerçekleşmiş kabul edilir; koşulda gerçekleşmesi şarta bağlanır.