Düşünceyi Geliştirme Yolları

Neden düşünceyi geliştirme yolları?

Yazar, bir düşünceyi okura daha açık ve inandırıcı biçimde iletmek için çeşitli yöntemlere başvurur. Bir paragrafta birden fazla yol kullanılabilir; sorular çoğu zaman "hangisine başvurulmuştur" ya da "hangisine başvurulmamıştır" biçimindedir.

Tanımlama

Bir kavramın ne olduğu, temel nitelikleriyle açıklanır. Genellikle "... denir", "... -dır" kalıbıyla kurulur ve "nedir?" sorusuna yanıt verir.

• "Deneme, yazarın herhangi bir konudaki kişisel görüşlerini kesin sonuca bağlamadan, içten bir dille anlattığı yazılardır."

Örneklendirme

Soyut ya da genel bir düşünce, somut örneklerle anlaşılır kılınır. "örneğin, söz gelimi, mesela" ipucudur ama bu sözcükler kullanılmadan da örnek verilebilir.

• "Bazı sözcükler zamanla anlam daralmasına uğrar. Eskiden her türlü yiyeceği karşılayan 'aş' sözcüğü bugün daha çok pişmiş yemek için kullanılıyor."

Karşılaştırma

İki ya da daha çok varlık, kavram veya durum benzer ve farklı yönleriyle ele alınır. "daha, en, -e göre, oysa, ise, kadar" ipuçlarıdır.

• "Roman olayları geniş bir zaman dilimine yayar; öykü ise tek bir kesite odaklanır."

Tanık gösterme

Düşünceyi güçlendirmek için alanında tanınmış bir kişinin sözüne, görüşüne başvurulur. Alıntının kime ait olduğu belirtilir.

• "Sözün gücü, kavgayı bile önleyebilir. Yunus Emre de bunu 'Söz ola kese savaşı' dizesiyle anlatır."

Sayısal verilerden yararlanma

Düşünce, istatistik, oran ya da rakamlarla desteklenir. Amaç inandırıcılığı artırmaktır.

• "Araştırmaya katılanların yüzde altmışı günde en az bir saat kitap okuduğunu belirtti."
• Metinde yalnızca tarih ya da sıra sayısı geçmesi her zaman sayısal veri kullanımı sayılmaz; verinin düşünceyi kanıtlamak için kullanılması gerekir.

Benzetme

Bir varlık ya da kavram, ortak bir niteliği bakımından daha güçlü başka bir varlığa benzetilir. "gibi, sanki, kadar" ipucudur.

• "İyi bir kitap, insanı başka dünyalara taşıyan bir gemi gibidir."
• Karşılaştırmada aynı türden iki varlık arasında ölçme yapılır; benzetmede farklı türden varlıklar arasında ortak nitelik kurulur.

Sınavda dikkat

• Tanık göstermede söz ya da görüş belirli bir kişiye dayanmalıdır; "bilim insanları diyor ki" genel ifadesi tanık gösterme sayılmayabilir.
• Karşılaştırma ile benzetmeyi karıştırma: "gibi" kullanılsa bile aynı türden iki şeyin farkı anlatılıyorsa karşılaştırmadır.
• "Örneğin" sözcüğü yoksa da somut bir durum genel yargıyı açıklıyorsa örneklendirme vardır.
• Bir paragrafta birden çok yol bulunabilir; "başvurulmamıştır" sorularında her yolu metinde tek tek ara.
• Düşünceyi geliştirme yolları ile anlatım biçimlerini (açıklama, tartışma, öyküleme, betimleme) birbirine karıştırma.