Ek Fiil

Ek fiil (ek eylem) nedir?

Eski "imek" fiilinin ekleşmiş biçimidir. İsim soylu sözcüklere gelerek onları yüklem yapar ya da basit zamanlı fiillere gelerek birleşik zamanlı fiil kurar. Ünlüyle biten sözcüklerden sonra "y" kaynaştırma ünsüzü alır: hastaydı, hastaymış, hastaysa. Ayrı da yazılabilir: hasta idi, hasta imiş, hasta ise.

Ek fiilin dört çekimi

• Geniş zaman (-dır ve kişi ekleri): "Bu karar kesindir.", "Yorgunum."
• Görülen geçmiş zaman / hikâye (-dı, idi): "Hava çok soğuktu."
• Öğrenilen geçmiş zaman / rivayet (-mış, imiş): "Toplantı uzunmuş."
• Şart (-sa, ise): "Hava güzelse yürüyerek gideriz."

Ek fiilin olumsuzu "değil" sözcüğüyle yapılır: "Yorgun değilim.", "Hazır değildi."

Görev 1: İsim soylu sözcüğü yüklem yapmak

İsim, sıfat, zamir, zarf ya da fiilimsi ek fiil alarak yüklem olur ve isim cümlesi kurulur: "Müdürümüz çok titizdi.", "Kazanan sizsiniz.", "Toplantı yarındır.", "Amacım öğrenmekti."

Görev 2: Birleşik zamanlı fiil kurmak

Basit zamanlı (kip eki almış) fiile ek fiil getirilir: hikâye (geliyordu, gelmeliydi), rivayet (gelecekmiş, gelmişmiş), şart (gelirse, gelecekse). Bu fiiller fiil cümlesi kurar.

Ek fiilin zarf-fiil biçimi: -ken (iken)

Ek fiil "-ken" ekini alarak zarf-fiil oluşturur: "Çocukken çok okurdum.", "Yolda iken aradı." Fiillere de gelir: "Okurken uyudu."

Benzer görünen ekleri ayırma

• "Gelse" ile "gelirse": "Gelse" dilek-şart kipidir (basit zaman); "gelirse" geniş zaman kipine ek fiilin şart çekimi gelmiş birleşik zamandır.
• "-dı" ve "-mış": Fiil köküne doğrudan geliyorsa kip ekidir (geldi, gelmiş); isme ya da kip eki almış fiile geliyorsa ek fiildir (hastaydı, geliyormuş).
• "-dır": Ek fiilin geniş zamanıdır; kesinlik ("Sınav yarındır.") ya da tahmin ("Şimdi evdedir.") anlatabilir. Ettirgenlik eki "-dır" (yaptır-) ile karıştırılmamalıdır; o fiil köküne gelen yapım ekidir.

Sınavda dikkat

• Ek fiil, ismi yüklem yaptığında isim cümlesi; birleşik zaman kurduğunda fiil cümlesi ortaya çıkar.
• Ek fiil çekim ekidir; sözcüğün türünü değiştirmez.
• Ek fiilin olumsuzu "değil"dir, "-ma" ekiyle yapılmaz.
• Üçüncü tekil kişide geniş zaman ek fiili çoğu zaman düşer: "Hava güzel." cümlesinde de ek fiil vardır.