Sözcük Türleri

Sözcük türleri

Türkçede sözcükler, cümledeki görevlerine göre sekiz türe ayrılır: ad (isim), sıfat, zamir (adıl), zarf (belirteç), edat (ilgeç), bağlaç, ünlem ve fiil (eylem). Bir sözcüğün türü sözlükten değil, cümledeki görevinden anlaşılır.

Ad (isim)

Varlıkları, kavramları karşılayan sözcüklerdir: kitap, Ankara, sevgi, rüzgâr. Özel ad–cins ad, somut–soyut, tekil–çoğul–topluluk adı (ordu, sürü) olarak sınıflandırılır.

Sıfat (önad)

Adların önüne gelerek onları niteleyen ya da belirten sözcüklerdir.

• Niteleme sıfatı: uzun yol, yeşil elma.
• Belirtme sıfatları: işaret (bu kitap), sayı (üç kalem, ikinci sıra), belgisiz (bazı insanlar), soru (hangi gün).
• Adı bulunmayan sıfat adlaşır: "Yaşlılara yer verin."

Zamir (adıl)

Adların yerini tutan sözcüklerdir. Kişi (ben, sen, o), işaret (bu, şu, o), belgisiz (biri, hepsi), soru (kim, ne) zamirleri vardır. "Bu kitap" sıfat, "Bunu al" zamirdir; çünkü zamir adın yerini tutar, sıfat adın önüne gelir.

Zarf (belirteç)

Fiilleri, fiilimsileri, sıfatları ya da başka zarfları zaman, durum, yer–yön, miktar ve soru bakımından belirtir: "Yarın gelecek." (zaman), "Hızlı konuşuyor." (durum), "Çok güzel." (miktar), "Nasıl buldun?" (soru).

Edat (ilgeç)

Tek başına anlamı olmayan, sözcükler arasında anlam ilgisi kuran sözcüklerdir: gibi, kadar, için, ile, göre, sanki, ancak (yalnız anlamında). "Senin için geldim." "Ok gibi fırladı."

Bağlaç

Eş görevli sözcükleri, söz öbeklerini ya da cümleleri birbirine bağlar: ve, ile, ama, fakat, çünkü, ya da, ne... ne, de, ki.

• Yazım: Bağlaç olan "de" ayrı yazılır: "Ben de geldim." Bulunma eki -de bitişik yazılır: "Evde."
• Bağlaç olan "ki" ayrı yazılır: "Duydum ki unutmuşsun." Sıfat yapan -ki eki bitişiktir: "evdeki, yarınki".
• Soru eki "mi" her zaman ayrı yazılır ve önceki sözcüğün ünlüsüne uyar: "Geldi mi?"
• "İle" bağlaç mı edat mı? "Ve" yerine kullanılabiliyorsa bağlaç ("Ali ile Ayşe geldi"), kullanılamıyorsa edattır ("Otobüs ile gitti").

Ünlem

Sevinç, korku, şaşkınlık, seslenme gibi duyguları anlatan sözcüklerdir: ah, eyvah, hey, of, yaşasın. Ünlemden sonra genellikle ünlem işareti ya da virgül kullanılır.

Fiil (eylem)

İş, oluş ya da durum bildiren, kip ve kişi ekleri alabilen sözcüklerdir: okumak, sararmak, uyumak. Fiil kökü "-mek/-mak" eki atılarak bulunur.

Görev değişimi

• "Güzel bir gün." (sıfat) — "Güzel konuştu." (zarf) — "Güzeli herkes sever." (ad)
• "Sabah serindi." (ad) — "Sabah geldi." (zarf)

Sınavda dikkat

• Sözcüğün türünü cümledeki görevine göre belirle; aynı sözcük farklı türlerde kullanılabilir.
• Sıfat adın önünde onu niteler; zamir adın yerini tutar.
• Bağlaç "de" ve "ki" ayrı, ek olan -de ve -ki bitişik yazılır; "mi" her zaman ayrıdır.
• "İle" yerine "ve" konabiliyorsa bağlaçtır.
• Zarf yalnız fiili değil, sıfatı ve başka bir zarfı da belirtebilir.