Sözel Mantık ve Muhakeme

Sözel mantık soruları neyi ölçer?

Verilen kişi, nesne, gün ya da yer bilgilerini koşullarla birlikte düzenleyip kesin sonuca ulaşma becerisini ölçer. Matematik bilgisi gerektirmez; önemli olan bilgiyi tabloya ya da şemaya dökmek ve her koşulu eksiksiz uygulamaktır.

Soru tipleri

• Sıralama: Kişileri ya da olayları bir düzene (gün, kat, sıra numarası) yerleştirme.
• Eşleştirme: Her kişiye bir özellik (meslek, şehir, renk) eşleme; satır-sütun tablosu en iyi araçtır.
• Gruplama: Kişileri ekiplere, odalara ya da kurullara dağıtma; "birlikte olamaz" ve "aynı grupta olmalı" koşulları belirleyicidir.
• Koşullu önermeler: "Eğer … ise" yapısındaki bilgilerden sonuç çıkarma.

Çözüm adımları

• Önce kesin bilgileri (sabit yer, sabit gün) tabloya yerleştir.
• Sonra en kısıtlayıcı koşulu uygula: "hemen sonra", "yan yana", "aynı gün değil" gibi.
• Kalan olasılıkları ayrı satırlarda dene; çelişki çıkan durumu ele.
• Soru kökü ek bilgi veriyorsa ("Cem salı günü nöbet tutuyorsa…") yalnız o soruda kullan.

Örnek çözüm

Aslı, Berk, Cem ve Duru pazartesiden perşembeye kadar her gün bir kişi olmak üzere birer gün nöbet tutacaktır. Aslı perşembe nöbetçidir; Berk pazartesi nöbet tutmaz; Cem, Duru'dan hemen sonraki gün nöbet tutar.

Pazartesi, salı ve çarşamba Berk, Cem ve Duru'ya kalır. Duru–Cem ikilisi ya pazartesi–salı ya da salı–çarşamba olur. İkinci durumda pazartesi Berk'e kalır; bu, koşulla çelişir. Öyleyse sıralama kesindir: pazartesi Duru, salı Cem, çarşamba Berk, perşembe Aslı.

Koşullu önermelerde geçerli çıkarım

• "Rapor onaylanırsa toplantı yapılır." önermesinden: toplantı yapılmadıysa rapor onaylanmamıştır (kesin).
• Toplantı yapıldıysa raporun onaylandığı kesin değildir; toplantı başka bir nedenle de yapılmış olabilir.
• Rapor onaylanmadıysa toplantının yapılmadığı da kesin değildir.
• "Yalnızca rapor onaylanırsa toplantı yapılır." önermesinde ise toplantı yapıldıysa rapor kesin onaylanmıştır.

Niceleyici sözcükler

• "Bazı" en az bir anlamına gelir; hepsinin olma ihtimalini dışlamaz.
• "Hiçbir A B değildir" ile "Hiçbir B A değildir" aynı anlamdadır.
• "Bütün A'lar B'dir" önermesi "Bütün B'ler A'dır" anlamına gelmez.

Sınavda dikkat

• "Kesinlikle doğrudur" seçeneği bütün olası durumlarda doğru olmalıdır; "olabilir" seçeneği için tek bir uygun durum yeterlidir.
• "A ise B" önermesinin tersi (B ise A) geçerli değildir; karşıt-tersi (B değilse A değil) geçerlidir.
• Her soru kökündeki ek bilgi yalnız o soruya aittir, sonraki sorulara taşınmaz.
• "Hemen önce/sonra" ile "önce/sonra" farklıdır; birincisi bitişik konum ister.