Amaç, Kapsam ve Tanımlar

Kanunun amacı (md. 1)

6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu (YUKK), yabancıların Türkiye’ye girişleri, Türkiye’de kalışları ve Türkiye’den çıkışları ile Türkiye’den koruma talep eden yabancılara sağlanacak korumanın kapsamına ve uygulanmasına ilişkin usul ve esasları düzenler. Kanun böylece iki ana alanı bir arada toplar: düzenli/düzensiz göç (yabancılar hukuku) ve uluslararası koruma.

Kapsam (md. 2)

• Yabancılarla ilgili iş ve işlemler,
• Sınırlarda, sınır kapılarında ya da Türkiye içinde yabancıların münferit koruma talepleri üzerine sağlanacak uluslararası koruma,
• Ayrılmaya zorlandıkları ülkeye geri dönemeyen ve kitlesel olarak Türkiye’ye gelen yabancılara acil olarak sağlanacak geçici koruma.

Kanunun uygulanmasında Türkiye’nin taraf olduğu milletlerarası anlaşmalar ile özel kanunlardaki hükümler saklıdır.

Başlıca tanımlar (md. 3)

• Yabancı: Türkiye Cumhuriyeti Devleti ile vatandaşlık bağı bulunmayan kişi.
• Vatansız kişi: Hiçbir devlete vatandaşlık bağıyla bağlı bulunmayan ve yabancı sayılan kişi.
• Aile üyeleri: Başvuru sahibinin veya uluslararası koruma statüsü sahibinin eşi, ergin olmayan çocuğu ve bağımlı ergin çocuğu.
• Çocuk: Henüz on sekiz yaşını doldurmamış ve ergin olmamış kişi.
• Başvuru sahibi: Uluslararası koruma talebinde bulunan ve başvurusu hakkında henüz son karar verilmemiş kişi.
• Uluslararası koruma: Mülteci, şartlı mülteci veya ikincil koruma statüsü.
• Vize: Türkiye’de en fazla doksan güne kadar kalma hakkı tanıyan ya da transit geçişi sağlayan izin; vize muafiyeti vize alma gerekliliğini kaldıran düzenlemedir.
• İkamet izni: Türkiye’de kalmak üzere verilen izin belgesi; ikamet adresi adres kayıt sisteminde kayıtlı olunan yerdir.
• Seyahat belgesi: Pasaport yerine geçen belge.
• Sınır kapısı: Cumhurbaşkanı kararıyla giriş ve çıkış için belirlenen sınır geçiş noktası.
• Avrupa ülkeleri: Avrupa Konseyi üyesi ülkeler ile Cumhurbaşkanınca belirlenecek diğer ülkeler.
• Özel ihtiyaç sahibi: Refakatsiz çocuk, engelli, yaşlı, hamile, beraberinde çocuğu olan yalnız anne ya da baba veya işkence, cinsel saldırı ya da diğer ciddi şiddete maruz kalmış kişi.
• Refakatsiz çocuk: Kendisinden sorumlu bir yetişkinin refakati olmaksızın gelen ya da girişten sonra refakatsiz kalan çocuk.
• Destekleyici: Aile birliği amacıyla gelecek yabancıların masraflarını üstlenen Türk vatandaşı veya Türkiye’de yasal olarak bulunan yabancı.
• Göç: Düzenli göç, düzensiz göç (yasa dışı giriş, kalış, çıkış ve izinsiz çalışma) ve uluslararası korumayı kapsar.
• Son karar: İtiraz ve yargı yoluna gidilmezse idarenin kararı; yargıya gidilirse temyiz edilmesi mümkün olmayan karar.
• Sözleşme: 1967 Protokolüyle değişik 28/7/1951 tarihli Mültecilerin Hukuki Durumuna Dair Sözleşme.
• Kabul edilemeyen yolcu ve taşıyıcı tanımları sonradan eklenmiştir; yetkili aracı kurum da sonradan eklenen bir tanımdır.

Not: Kanun metninde “Genel Müdürlük” (Göç İdaresi Genel Müdürlüğü) ve “Genel Müdür” ifadeleri geçer; bu teşkilat bugün Göç İdaresi Başkanlığı olarak görev yapmaktadır. Bakan İçişleri Bakanı, Bakanlık İçişleri Bakanlığıdır.

Sınavda dikkat

• Uluslararası koruma üç statüdür: mülteci, şartlı mülteci, ikincil koruma. Geçici koruma bu tanımın içinde değildir; kitlesel gelişler için ayrı bir korumadır.
• Aile üyelerinde ergin çocuk ancak bağımlı ise sayılır; anne-baba tanımda yoktur.
• Vize en fazla 90 gün kalış sağlar; ikamet izni ise kalmak üzere verilen belgedir.
• Sınır kapısını belirleyen makam Cumhurbaşkanıdır.
• Göç tanımında izinsiz çalışma düzensiz göç kapsamındadır.