Genel Usuller

Başvuru ve kayıt (md. 65–71)

• Uluslararası koruma başvuruları valiliklere bizzat yapılır. Kolluğa yapılan başvurular derhâl valiliğe bildirilir; işlemleri valilik yürütür.
• Başvuru sahibi, aynı gerekçeye dayanan ve birlikte geldiği aile üyeleri adına başvurabilir; ergin aile üyelerinin muvafakati alınır.
• Makul süre içinde kendiliğinden başvuranlara, yasa dışı giriş veya kalışın geçerli nedenini açıklamaları kaydıyla cezai işlem yapılmaz.
• Refakatsiz çocuk: çocuğun yüksek yararı esastır; başvurudan itibaren 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu uygulanır; yaş tespitiyle 18 yaşından küçük olduğu anlaşılanlar Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı il müdürlüklerine teslim edilir.
• Özel ihtiyaç sahiplerine öncelik tanınır.
• İdari gözetim (başvuru sahibi): yalnız başvuru yaptığı için gözetim olmaz; istisnaidir. Nedenler: kimlik/vatandaşlık şüphesi, sınırda usulsüz girişten alıkoyma, başvuru unsurlarının belirlenememesi, kamu düzeni/güvenliğine ciddi tehlike. Önce ikamet zorunluluğu ve bildirim yükümlülüğü değerlendirilir. Süre 30 günü geçemez; itiraz sulh ceza hâkimine, inceleme 5 gün.
• Kayıtta kimlik belgesi yoksa araştırma sonuçları, o da yoksa başvuranın beyanı esas alınır. Mülakat zamanı ve yeri kayıtta bildirilir; talep hâlinde tercüman sağlanır.
• Başvuru sahibine kabul ve barınma merkezinde veya belirli bir ilde ikamet ve bildirim yükümlülüğü getirilebilir.

Kabul edilemez başvuru (md. 72–74)

Farklı gerekçe olmadan aynı başvuruyu yenileme, muvafakat verdikten sonra haklı neden olmadan ayrı başvuru yapma, ilk iltica ülkesinden veya güvenli üçüncü ülkeden gelme hâllerinde başvuru kabul edilemez sayılır. Gönderme işlemi gerçekleşinceye kadar kalışa izin verilir; o ülke kabul etmezse işlemlere devam edilir.

Mülakat, kimlik belgesi, geri çekme (md. 75–77)

• Kayıt tarihinden itibaren otuz gün içinde bireysel mülakat yapılır; avukat gözlemci olarak katılabilir; yeni mülakat tarihleri arasında en az on gün bulunur.
• Uluslararası Koruma Başvuru Sahibi Kimlik Belgesi harçsızdır ve ikamet izni yerine geçer; geçerlilik ve uzatma usulünü Bakanlık düzenler.
• Geri çekilmiş sayılma: yazılı geri çekme, mazeretsiz üç defa üst üste mülakata gelmeme, idari gözetimden kaçma, bildirimi üç defa üst üste yapmama, kişisel veri alınmasına karşı çıkma vb.

Karar ve hızlandırılmış değerlendirme (md. 78–79)

• Başvurular kayıttan itibaren en geç altı ay içinde Genel Müdürlükçe sonuçlandırılır; yetki valiliklere devredilebilir. Kararlar bireyseldir; aile adına başvuruda karar tüm aileyi kapsar.
• Ülkenin belirli bir bölgesinde güvenli koruma mümkünse korumaya muhtaç olmadığına karar verilebilir.
• Hızlandırılmış değerlendirmede mülakat başvurudan itibaren en geç üç gün, karar mülakattan sonra en geç beş gün içinde. Refakatsiz çocukların başvuruları hızlandırılmış değerlendirilemez.

İtiraz ve yargı yolu (md. 80–81)

• Kararın tebliğinden itibaren on gün içinde Uluslararası Koruma Değerlendirme Komisyonuna itiraz edilebilir; 68, 72 ve 79. maddelere göre kararlara karşı yalnız yargı yolu açıktır.
• 72 ve 79. madde kararlarına karşı on beş gün, diğer kararlara karşı otuz gün içinde idare mahkemesine başvurulur; 72 ve 79. madde davaları on beş günde sonuçlanır, karar kesindir.
• Süreç sonuçlanıncaya kadar ülkede kalışa izin verilir. Ücret karşılanamıyorsa adli yardımla avukatlık hizmeti sağlanır.

Statü sonrası (md. 82–87)

Şartlı mülteci ve ikincil koruma sahibine belirli ilde ikamet yükümlülüğü getirilebilir. Statü kimlik belgesi harçsız ve ikamet izni yerine geçer. Mültecilere Sözleşmedeki seyahat belgesi valiliklerce düzenlenir. Statü; kendi isteğiyle ülkesinin korumasına dönme, vatandaşlığı yeniden kazanma, kendi isteğiyle Türkiye’den ayrılma, ölüm gibi hâllerde sona erer; sahte belge ve hile ile alınmışsa veya sonradan hariçte tutma nedeni anlaşılırsa iptal edilir.

Sınavda dikkat

• Mülakat 30 gün; karar 6 ay; hızlandırılmışta 3 + 5 gün.
• Komisyona itiraz 10 gün; dava 15 / 30 gün.
• Başvuru sahibinin idari gözetimi 30 gün (sınır dışı amaçlı gözetim ise 6 ay).
• Sona erme ile iptal karıştırılmamalı: hile ve sahte belge iptal nedenidir.