Uluslararası Koruma Çeşitleri, Uluslararası Korumanın Haricinde Tutulma

Uluslararası koruma çeşitleri

6458 sayılı Kanun uluslararası korumayı üç statü olarak düzenler: mülteci, şartlı mülteci ve ikincil koruma. Üç statü de ancak statü belirleme işlemleri sonrasında verilir. Mülteci ile şartlı mülteciyi ayıran temel ölçüt, olayların coğrafi kaynağıdır; ikincil koruma ise bu iki statüye girmeyen kişiler için tamamlayıcı bir korumadır.

Mülteci (md. 61)

Avrupa ülkelerinde meydana gelen olaylar nedeniyle; ırkı, dini, tabiiyeti, belli bir toplumsal gruba mensubiyeti veya siyasi düşüncelerinden dolayı zulme uğrayacağından haklı sebeplerle korktuğu için vatandaşı olduğu ülkenin dışında bulunan ve bu ülkenin korumasından yararlanamayan ya da yararlanmak istemeyen yabancıya veya aynı nedenlerle önceki ikamet ülkesine dönemeyen/dönmek istemeyen vatansız kişiye mülteci statüsü verilir. (Avrupa ülkeleri: Avrupa Konseyi üyeleri ve Cumhurbaşkanınca belirlenecek diğer ülkeler.)

Şartlı mülteci (md. 62)

Tanım mülteci tanımıyla aynı unsurları taşır; fark, olayların Avrupa ülkeleri dışında meydana gelmesidir. Şartlı mültecinin Türkiye’de kalmasına üçüncü ülkeye yerleştirilinceye kadar izin verilir.

İkincil koruma (md. 63)

Mülteci veya şartlı mülteci olarak nitelendirilemeyen, ancak menşe veya ikamet ülkesine geri gönderilirse:

• Ölüm cezasına mahkûm olacak veya ölüm cezası infaz edilecek,
• İşkenceye, insanlık dışı ya da onur kırıcı ceza veya muameleye maruz kalacak,
• Uluslararası veya ülke genelindeki silahlı çatışma durumlarında, ayrım gözetmeyen şiddet nedeniyle şahsına yönelik ciddi tehditle karşılaşacak

olması nedeniyle o ülkenin korumasından yararlanamayan veya yararlanmak istemeyen yabancı ya da vatansız kişiye ikincil koruma statüsü verilir.

Uluslararası korumanın haricinde tutulma (md. 64)

• BMMYK dışında başka bir BM organı veya örgütünden hâlen koruma veya yardım görenler,
• İkamet ettiği ülke makamlarınca o ülke vatandaşlarının hak ve yükümlülüklerine sahip olarak tanınanlar,
• Sözleşmenin 1. maddesinin (F) fıkrasında belirtilen fiillerden suçlu olduğuna dair ciddi kanaat bulunanlar

uluslararası korumadan hariçte tutulur. BM organından alınan koruma herhangi bir nedenle sona erer ve durum BM Genel Kurulu kararlarına göre kesin çözüme kavuşturulmazsa kişi Kanunun korumasından yararlanabilir. Başvurudan önce Türkiye dışında hangi saikle olursa olsun zalimce eylemler yaptığını düşündürecek nedenler varsa (c) bendi kapsamında değerlendirme yapılır; bu fiillere iştirak eden veya tahrik eden de hariçte tutulur.

Yalnız ikincil korumadan hariçte tutulma: kamu düzeni veya kamu güvenliği açısından tehlike oluşturduğuna dair ciddi emare bulunan kişi ile Türkiye’de işlenmesi hâlinde hapis cezası gerektiren suçu işleyip sadece cezasını çekmemek için ülkesini terk eden kişi.

Başvuru sahibinin hariçte tutulması, hariçte tutma nedeni aile üyeleri için oluşmadıkça aile üyelerinin hariçte tutulmasını gerektirmez.

Sınavda dikkat

• Mülteci: Avrupa’da meydana gelen olaylar; şartlı mülteci: Avrupa dışında meydana gelen olaylar.
• Şartlı mülteci üçüncü ülkeye yerleştirilinceye kadar Türkiye’de kalabilir.
• İkincil korumanın üç nedeni: ölüm cezası, işkence/kötü muamele, silahlı çatışmada ayrım gözetmeyen şiddet.
• BMMYK’den yardım almak hariçte tutma nedeni değildir; BMMYK dışındaki BM organlarından yardım almak nedendir.
• Hariçte tutma kişiseldir; aile üyelerine kendiliğinden yansımaz.