Amaç, Kapsam ve Temel Tanımlar

Kanunun amacı (md. 1)

4458 sayılı Gümrük Kanununun amacı, Türkiye Cumhuriyeti Gümrük Bölgesine giren ve çıkan eşyaya ve taşıt araçlarına uygulanacak gümrük kurallarını belirlemektir. Kanunun konusu yalnız eşya değil, taşıt araçlarıdır da.

Gümrük bölgesi (md. 2)

• Türkiye Cumhuriyeti Gümrük Bölgesi, Türkiye Cumhuriyeti topraklarını kapsar.
• Kara suları, iç sular ve hava sahası da gümrük bölgesine dahildir.
• Kanunda geçen “Türkiye Gümrük Bölgesi” ve “Gümrük Bölgesi” kavramları Türkiye Cumhuriyeti Gümrük Bölgesini ifade eder.

Temel tanımlar (md. 3)

Kanunda eski “Müsteşarlık” deyimi geçer; gümrük işlerinden bugün Ticaret Bakanlığı sorumludur. Sınavda en sık sorulan tanımlar şunlardır:

• Giriş gümrük idaresi: eşyanın gümrük bölgesine getirildiği, risk analizine dayalı giriş kontrolüne tabi tutularak geciktirilmeksizin sevk işlemlerinin yapıldığı idare.
• İthalat / ihracat gümrük idaresi: eşyanın gümrükçe onaylanmış işlem ve kullanıma tabi tutulmasına ilişkin işlemlerinin yapıldığı idare.
• Çıkış gümrük idaresi: eşyanın gümrük bölgesini terk etmeden önce sunulması gereken ve çıkış kontrollerinin yapıldığı idare.
• Kişi: gerçek ve tüzel kişiler ile tüzel kişiliği olmamakla birlikte mevzuat uyarınca hukuki tasarruf yetkisi tanınan kişiler ortaklığı.
• Gümrük bölgesinde yerleşik kişi: bölgede yerleşim yeri olan gerçek kişiler; bölgede kayıtlı işyeri, kanuni iş merkezi veya şubesi bulunan tüzel kişi veya kişiler ortaklığı.
• Karar: bağlayıcı tarife ve menşe bilgileri de dahil, gümrük idaresinin belirli bir konuda bir veya daha fazla kişi üzerinde hukuki sonuç doğuran idari tasarrufu.
• Gümrük statüsü: eşyanın serbest dolaşıma girmiş olup olmadığı yönünden durumu.
• Gümrük vergileri: ithalat vergilerinin ya da ihracat vergilerinin tümü; gümrük yükümlülüğü ise yükümlünün gümrük vergilerini ödeme zorunluluğudur.
• Yükümlü: gümrük yükümlülüğünü yerine getirmekle sorumlu bütün kişiler.
• Beyan sahibi: kendi adına beyanda bulunan ya da adına beyanda bulunulan kişi; asıl sorumlu transit rejiminde rejim hak sahibidir.
• Elleçleme: gümrük gözetimindeki eşyanın asli niteliklerini değiştirmeden istiflenmesi, yerinin değiştirilmesi, kaplarının yenilenmesi, havalandırılması, kalburlanması, karıştırılması gibi işlemler.
• Eşya: her türlü madde, ürün ve değer.
• Gümrüklenmiş değer: ithal eşyasında CIF kıymeti + gümrük vergileri, ihraç eşyasında FOB kıymeti + gümrük vergileri.

Gümrükçe onaylanmış işlem veya kullanım ve rejimler

Eşyanın gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanıma tabi tutulması beş şekildedir: bir gümrük rejimine tabi tutulma, serbest bölgeye girme, yeniden ihraç, imha ve gümrüğe terk. Gümrük rejimleri ise sekiz tanedir: serbest dolaşıma giriş, transit, gümrük antrepo, dahilde işleme, gümrük kontrolü altında işleme, geçici ithalat, hariçte işleme ve ihracat.

Kişilerin genel sorumluluğu (md. 4)

Gümrük idareleriyle muhatap olan kişiler; Kanun ve Cumhurbaşkanlığı kararnameleri ile bunlara dayanan mevzuata uymak, gözetim ve kontrollere tabi olmak, idarelerin kendi adına veya başka idareler nam ve hesabına tahsil edeceği vergi, resim, harç ve ücretleri ödemek veya teminata bağlamak ve zorunlu işlemleri yerine getirmekle sorumludur.

Sınavda dikkat

• Hava sahası, kara suları ve iç sular gümrük bölgesine dahildir.
• Serbest bölgeye giriş, imha ve gümrüğe terk birer gümrük rejimi değildir; gümrükçe onaylanmış işlem veya kullanım şeklidir.
• Elleçlemede eşyanın asli nitelikleri değişmez.
• Gümrüklenmiş değerde ithalatta CIF, ihracatta FOB esas alınır.
• Gümrük yükümlülüğü bir ödeme zorunluluğudur; yükümlü ise bunu yerine getirmekle sorumlu kişidir.