Eşyanın Gümrük Kıymeti

Gümrük kıymeti kavramı (md. 23)

Gümrük kıymeti, Gümrük Tarifesinin ve eşya ticaretine ilişkin tarife dışı düzenlemelerin uygulanması amacıyla Kanunun bu bölümüne göre belirlenen kıymettir.

Birinci yöntem: işlem değeri (md. 24)

İthal eşyasının gümrük kıymeti, eşyanın satış bedelidir: Türkiye'ye ihraç amacıyla yapılan satışta md. 27 ve 28'e göre düzeltilmiş, fiilen ödenen veya ödenecek fiyat. Satış bedelinin esas alınabilmesi için:

• Alıcının kullanımına kısıtlama olmamalı (mevzuattan doğan, coğrafi bölgeyi sınırlayan ve kıymeti önemli ölçüde etkilemeyen kısıtlamalar hariç),
• Satış veya fiyat, kıymeti tespit edilemeyen bir koşula bağlı olmamalı,
• Satıcıya intikal eden hasıla payı fiyata ilave edilebilmeli,
• Alıcı ile satıcı arasında ilişki olmamalı; varsa satış bedeli kabul edilebilir nitelikte olmalıdır.

Alıcı ile satıcı arasındaki ilişki tek başına satış bedelinin reddi için yeterli değildir. İdare ilişkinin fiyatı etkilediği kanısına varırsa bunu beyan sahibine yazılı bildirir; beyan sahibinin süresinde cevap hakkı saklıdır. Beyan sahibi, bedelin aynı/yakın tarihli emsal kıymetlere çok yakın olduğunu ispatlarsa bedel kabul edilir; emsal kıymetler yalnız kıyaslama amacıyla ve beyan sahibinin girişimiyle kullanılır.

İkincil yöntemler (md. 25)

Md. 24'e göre belirlenemeyen kıymet şu yöntemlerin sırayla uygulanmasıyla bulunur; üst yöntemle belirlenebildikçe alt yönteme geçilmez:

• (a) Aynı eşyanın satış bedeli,
• (b) Benzer eşyanın satış bedeli,
• (c) Türkiye'de müstakil kişilere en büyük miktardaki satışın birim fiyatına dayalı kıymet (indirgeme),
• (d) Hesaplanmış kıymet (malzeme ve imalat bedeli + mutat kâr ve genel giderler + giriş yerine kadar nakliye/sigorta).

Beyan sahibinin yazılı talebi idarece uygun bulunursa yalnız (c) ve (d) yöntemlerinin sırası değiştirilebilir.

Son çare yöntemi (md. 26)

Md. 24 ve 25 ile belirlenemeyen kıymet, GATT 1994 VII. Madde ve uygulama anlaşması ile bu bölümün prensiplerine uygun yöntemlerle ve Türkiye'de mevcut veriler esas alınarak belirlenir. Bu belirlemede şunlar esas alınmaz: Türkiye'de üretilen eşyanın iç satış fiyatı, iki alternatiften yükseğini kabul sistemi, ihraç ülkesi iç piyasa fiyatı, hesaplanmış kıymet dışındaki maliyet bedeli, Türkiye'den başka ülkeye ihraç fiyatı, asgari gümrük kıymetleri, keyfi veya fiktif kıymetler.

Kıymete yapılacak ilaveler (md. 27)

• Satın alma komisyonları dışındaki komisyonlar ve tellaliye, eşyayla tek eşya muamelesi gören kaplar, ambalaj bedeli (alıcı üstlenmişse),
• Alıcının bedelsiz veya düşük bedelle sağladığı malzeme, kalıp, tüketilen maddeler ve Türkiye dışında yapılan mühendislik, tasarım çalışmalarından uygun pay,
• Satış koşulu olan royalti ve lisans ücretleri,
• Türkiye'deki giriş liman veya yerine kadar nakliye, sigorta, yükleme ve elleçleme giderleri.

İlaveler nesnel ve ölçülebilir verilere dayanır; bunlar dışında ilave yapılamaz.

Kıymete dahil edilmeyenler (md. 28)

Ayırt edilebilmeleri koşuluyla: giriş yerine varıştan sonraki nakliye ve sigorta, ithalattan sonraki kurma, montaj, bakım ve teknik yardım giderleri, finansman anlaşmasına dayalı faiz (yazılı anlaşma ve ispat şartıyla), çoğaltma hakkı ödemeleri, satın alma komisyonları ve Türkiye'de ödenecek ithalat vergileri.

Kur (md. 30)

Kıymetin Türk Lirası olarak beyanı zorunludur; yabancı paralar gümrük yükümlülüğünün başladığı tarihteki Merkez Bankası döviz satış kuru üzerinden çevrilir.

Sınavda dikkat

• Satın alma komisyonu kıymete girmez; diğer komisyonlar ve tellaliye girer.
• Yalnız (c) ve (d) yöntemlerinin sırası, beyan sahibinin yazılı talebiyle değişebilir.
• Asgari ve keyfi/fiktif kıymetler hiçbir zaman esas alınamaz.
• Kur: Merkez Bankası döviz satış kuru, yükümlülüğün başladığı tarih.