Eşyanın Menşei

Tercihli olmayan menşein amaçları (md. 17)

Eşyanın tercihli olmayan menşei şu amaçlarla ve md. 18–21 hükümleri çerçevesinde belirlenir:

• Tercihli uygulamalar (md. 15/3-d ve e) hariç olmak üzere Türk Gümrük Tarifesinin uygulanması,
• Tarife önlemleri dışında Cumhurbaşkanı Kararı ile oluşturulan önlemlerin uygulanması,
• Menşe şahadetnamelerinin hazırlanması ve verilmesi.

Tümüyle elde edilen eşya (md. 18)

Tümüyle bir ülkede elde edilen veya üretilen eşya, o ülke menşelidir. Bu kapsamda sayılanlar:

• O ülkede çıkartılan madencilik ürünleri ve toplanan bitkisel ürünler,
• O ülkede doğan ve yetiştirilen canlı hayvanlar ve bunlardan elde edilen ürünler,
• O ülkede tutulan ve avlanan balıkçılık ve avcılık ürünleri,
• O ülkede kayıtlı/tescilli ve o ülkenin bandırasını taşıyan araçlarca herhangi bir ülkenin kara suları dışındaki denizlerden çıkartılan av ve deniz ürünleri; bu ürünlerden aynı şartları taşıyan fabrika gemilerde elde edilen eşya,
• Kara suları dışındaki deniz dibinden veya altından münhasır işletme hakkına sahip olarak o ülkece çıkartılan ürünler,
• Sadece hammadde elde etmek için toplanan atık ve artıklar,
• Yukarıdaki eşyadan üretimin herhangi bir aşamasında elde edilen eşya ve türevleri.

Bu fıkranın uygulanmasında ülke ifadesi o ülkenin kara sularını da kapsar.

Birden fazla ülkede üretilen eşya (md. 19)

Üretimi birden fazla ülkede gerçekleşen eşya; o ülkede yeni bir ürün imal edilmişse veya imalatın önemli bir aşaması ile ekonomik yönden gerekli görülen en son esaslı işçilik ve eylem o ülkede bu amaçla donatılmış işletmelerde yapılmışsa o ülke menşeli sayılır.

Hükümleri aşma amaçlı işlemler (md. 20)

Esas amacının Türkiye'nin belirli ülkelerin eşyasına uyguladığı hükümleri aşmak olduğu tespit edilen ya da araştırma sonucunda bu yönde kanaat oluşan işçilik veya işlemle üretilen eşya, md. 19'a dayanılarak o ülke menşeli sayılmaz.

Menşe şahadetnamesi (md. 21)

• Menşe şahadetnamesinin aranacağı hâller, şekli ve içeriği yönetmelikle belirlenir.
• Şahadetname ibraz edilse bile ciddi bir şüphe varsa gümrük idareleri ek kanıt isteyebilir.

Tercihli menşe (md. 22)

Tercihli tarife uygulamalarından yararlanmak istenen eşyanın tercihli menşe kuralları:

• Türkiye'nin ülke veya ülke gruplarıyla yaptığı anlaşmalar kapsamındaki eşya için bu anlaşmalarla,
• Türkiye'nin tek taraflı tanıdığı tercihli uygulamalardan yararlanan eşya için Cumhurbaşkanı Kararı ile belirlenir.

Sınavda dikkat

• Canlı hayvanda ölçüt, o ülkede hem doğmuş hem yetiştirilmiş olmasıdır.
• Kara suları dışındaki denizlerden çıkarılan ürünlerde belirleyici olan geminin kaydı ve bandırasıdır.
• Birden fazla ülkede üretimde ölçüt son esaslı işçiliktir.
• Hükümleri aşma amaçlı işçilik menşe kazandırmaz.
• Tek taraflı tercihli uygulamalarda menşe kuralını Cumhurbaşkanı Kararı belirler.