Gümrük Yükümlülüğünün Doğması

Beyan yoluyla ithalatta yükümlülük (md. 181)

İthalat vergilerine tabi eşyanın serbest dolaşıma girişi ya da ithalat vergilerinden kısmi muafiyet suretiyle geçici ithali için verilen gümrük beyannamesinin tescil tarihinde gümrük yükümlülüğü başlar. Yükümlü beyan sahibidir. Dolaylı temsilde, hesabına beyanda bulunulan kişi de yükümlüdür; temsilcinin yükümlülüğü ise beyandaki verilerin yanlış olduğunu bildiği veya mesleği icabı ve mutat olarak bilmesi gerektiği durumlarla sınırlıdır. Beyan için yanlış veri veren ve bunu bilen veya bilmesi gereken kişiler de vergiden sorumludur.

Kanuna aykırı giriş ve gözetimden çıkarma (md. 182-183)

• Kanuna aykırı giriş (md. 182): Yükümlülük, eşyanın Türkiye Gümrük Bölgesine aykırı olarak girişi tarihinde başlar. Sorumlular: girişi gerçekleştirenler, bilerek veya normal olarak bilmesi gerekerek iştirak edenler, eşyayı bu bilgiyle elde eden veya elinde bulunduranlar.
• Gümrük gözetiminden çıkarma (md. 183): Yükümlülük, eşyanın gözetimden çıkarıldığı tarihte başlar. Sorumlulara ayrıca geçici depolamadan veya rejimden doğan yükümlülükleri yerine getirmesi gereken kişiler eklenir.

Yükümlülüklerin yerine getirilmemesi (md. 184-187)

Geçici depolama veya rejimden doğan bir yükümlülüğün yerine getirilmemesinde yükümlülük bu tarihte; indirimli veya sıfır vergi oranı koşuluna uyulmadığının sonradan tespitinde ise eşyanın rejime tabi tutulduğu tarihte başlar. Serbest bölgede eşyanın aykırı biçimde tüketilmesi veya kullanılmasında yükümlülük tüketildiği veya ilk kez kullanıldığı tarihte doğar; kaybolup kaybı kanıtlanamayan eşya tüketilmiş sayılır (md. 185). Yükümlü, eşyanın tahribi veya tekrar yerine konulamaz şekilde kaybının eşyanın özelliklerinden, beklenmeyen hal veya mücbir sebepten ya da gümrük idaresinin izninden kaynaklandığını kanıtlarsa yükümlülük doğmuş sayılmaz (md. 186). Tekrar yerine konulamaz kayıp, eşyanın kullanılamaz hale gelmesidir.

İhracatta yükümlülük (md. 188-190)

• Beyannameyle ihraçta yükümlülük beyannamenin tescili tarihinde başlar (md. 188).
• Beyansız çıkarmada eşyanın fiilen Gümrük Bölgesi dışına çıktığı tarihte başlar (md. 189).
• Muafiyetle gönderilen eşya izin verilen yerden başka varış yerine ulaştığı tarihte; bu tarih tespit edilemezse belge için verilen sürenin bittiği tarihte başlar (md. 190).

Yasaklı eşya, müteselsil sorumluluk, vergi unsurları (md. 191-194)

Yasak veya kısıtlamaya tabi eşya için de yükümlülük doğar; ancak sahte paralar ile ekonomik dolaşıma girmeyen, tıbbi ve bilimsel amaçlı denetlenen narkotik maddelerin kanuna aykırı girişinde yükümlülük doğmaz. Birden çok yükümlü müştereken ve müteselsilen sorumludur (md. 192). Vergi tutarı, yükümlülüğün başladığı tarihteki oran ve unsurlara göre belirlenir; hatalı beyan nedeniyle eksik alınan vergiye 6183 sayılı Kanun md. 51'deki gecikme zammı oranında faiz uygulanır (md. 193). Dahilde işleme rejiminde anlaşma kaynaklı yükümlülük, ihracat beyannamesinin tescil tarihinde başlar ve vergiler eşya Gümrük Bölgesi dışına çıkana kadar ödenmelidir (md. 194).

Sınavda dikkat

• Kanuna aykırı girişte başlangıç giriş tarihi, gözetimden çıkarmada çıkarma tarihidir.
• Koşula uyulmadığı sonradan anlaşılırsa yükümlülük tespit tarihinde değil rejime tabi tutulduğu tarihte başlar.
• Sahte para ve denetimli narkotikte yükümlülük doğmaz; ceza tespitine esas olması gerekiyorsa doğmuş sayılır.
• Dolaylı temsilcinin sorumluluğu sınırlıdır; doğrudan değil dolaylı temsilde hesabına beyan yapılan da yükümlüdür.