Cezai hükümler

Borçlunun suçları (md. 331-334)

• Mevcudu eksiltme (md. 331): Haciz yoluyla takip talebinden sonra veya önceki iki yıl içinde alacaklısını zarara sokmak amacıyla mallarını elden çıkaran, telef eden, değerini düşüren, muvazaayla başkasına geçiren veya asılsız borç ikrar eden borçlu; aleyhine aciz belgesi alındığı veya alacağın alınamadığı ispatlanırsa altı aydan üç yıla kadar hapis ve adli para cezasıyla cezalandırılır. Taşınmaz rehnindeki eklentiyi rehin alacaklısına zarar vermek için taşınmaz dışına çıkaran zilyet de cezalandırılır. Suçlar şikâyete bağlıdır.
• Aczine sebebiyet (md. 332): Hafiflik, aşırı masraf, talih oyunları, basiretsiz spekülasyon veya ağır ihmalle aczine sebep olan ya da durumunu ağırlaştıran borçlu cezalandırılır. Borçluyu fazla borca, talih oyununa veya spekülasyona sevk eden ya da ağır faizle zaafından yararlanan alacaklının şikâyet hakkı yoktur.
• Özel menfaat (md. 333): İflas idaresinin, bir alacaklının veya temsilcisinin oyunu ya da konkordatoya muvafakatini kazanmak için menfaat sağlayan veya vaat eden ile menfaati alan cezalandırılır; fail iflas idaresi üyesiyse ceza yarı oranında artırılır.
• Yönetici sorumluluğu (md. 333/a): Ticaret şirketlerinde yönetim yetkisi olanların alacaklıları zarara uğratmak kastıyla işletme borçlarını ödememesi şikâyete bağlı suçtur; taksirle işlenmesi de cezalandırılır.
• Konkordato veya yeniden yapılandırmada alacaklıları ya da komiseri hileyle hataya düşüren veya projeye uymayan borçlu cezalandırılır (md. 334).

Diğer suçlar ve tazyik hapsi (md. 336-345/b)

• Müflisin mallarını elinde bulunduran veya ona borçlu olan üçüncü kişiler iflas ilanını öğrendikleri tarihten itibaren bir ay içinde malları teslim etmez veya borçlarını bildirmezse adli para cezası verilir.
• Ticareti terk edip mal beyanında bulunmayan veya eksik gösteren borçlu, zarar gören alacaklının şikâyetiyle cezalandırılır; alacaklının zarar görmediğini ispatlarsa ceza verilmez.
• Gerçeğe aykırı beyanda bulunan kişi alacaklının şikâyetiyle üç aydan bir yıla kadar hapisle cezalandırılır. Aciz vesikası alınan borçlu asgari ücretin üstünde geçim sürdürüyorsa, alacaklının vesikadan itibaren beş yıl içinde başvurusuyla icra mahkemesi asgari ücreti aşan gelirin dörtte birinden az olmamak üzere bir kısmını her ay ödemeye zorlar; ödemeyene en çok bir yıl tazyik hapsi verilir.
• Sonradan edindiği malları yedi gün içinde bildirmeyen borçluya disiplin hapsi; icra dairesindeki taksit taahhüdünü ihlal edene üç aya kadar tazyik hapsi verilir.
• Bir işin yapılması veya yapılmaması ilamına aykırılık ile nafaka kararlarına uymama hâlinde üç aya kadar tazyik hapsi verilir; gereği yerine getirilince borçlu tahliye edilir. Nafakanın kaldırılması veya azaltılması davası açılmışsa uygulama dava sonuna bırakılabilir.
• Teslim edilen taşınmaza veya gemiye haklı sebep olmadan tekrar giren borçlu TCK md. 290'a göre cezalandırılır.
• Tüzel kişilerin işlemlerinde ceza, fiili yapan yönetici veya temsilciye verilir. Şirketin borca batıklığını bildirip iflas istemeyen yöneticiler cezalandırılır. İhalede yarar karşılığında artırmadan çekilen ve aracılar da cezalandırılır.

Usul (md. 346-354)

• Disiplin ve tazyik hapsine icra mahkemesi karar verir; bu işler diğer ceza davalarıyla birleştirilemez. Bu baptaki suçlara icra mahkemesinde bakılır.
• Şikâyet hakkı fiilin öğrenilmesinden itibaren üç ay, her hâlde fiilden itibaren bir yıl geçmekle düşer. Yetkili mahkeme takibin yapıldığı yerdeki icra mahkemesidir.
• Şikâyet dilekçe veya sözlü beyanla yapılır; şikâyetçi gelmezse şikâyet hakkı düşer. Duruşmada Cumhuriyet savcısı bulunmaz. Karar en geç beş gün içinde verilir.
• Tazyik ve disiplin hapsi kararlarına tebliğden itibaren iki hafta içinde itiraz edilir; itiraz üzerine verilen karar kesindir.
• Şikâyetten vazgeçme veya borcun ödenmesiyle dava ve ceza düşer. Tazyik ve disiplin hapsi kararı kesinleşmeden itibaren iki yıl geçince yerine getirilmez. Nafaka hariç, alacak miktarı aylık brüt asgari ücretin altındaki takiplerde disiplin ve tazyik hapsi uygulanmaz.

Sınavda dikkat

• Şikâyet süresi: öğrenmeden üç ay, en geç bir yıl.
• Nafakaya uymama: üç aya kadar tazyik hapsi.
• Savcı duruşmada bulunmaz; karar beş gün içinde.