Haciz yoluyla takip: mal beyanı, haciz ve istihkak

Mal beyanı (md. 74-77)

• Mal beyanı; borçlunun kendisinde ve üçüncü kişilerdeki mal, alacak ve haklarını, gelirlerini ve borcunu nasıl ödeyebileceğini yazılı veya sözlü olarak icra dairesine bildirmesidir.
• İtirazının iptaline veya kesin ya da geçici kaldırılmasına karar verilen borçlu, kararın tebliğinden (yüzüne karşı verilmişse tefhiminden) itibaren üç gün içinde mal beyanında bulunur.
• Beyanda bulunmayan borçlu alacaklının talebiyle icra mahkemesince bir defaya mahsus ve üç ayı geçmemek üzere hapisle tazyik edilir.
• Malı olmadığını bildiren borçlu sonradan kazandığı malları yedi gün içinde bildirmek zorundadır.

Haciz talebi ve yapılması (md. 78-81)

• Ödeme emrindeki süre geçtikten (itiraz varsa kaldırıldıktan) sonra alacaklı mal beyanını beklemeden haciz isteyebilir; UYAP üzerinden borçlunun mal varlığını sorgulayıp elektronik haciz de isteyebilir.
• Haciz isteme hakkı ödeme emrinin tebliğinden itibaren bir yıl geçmekle düşer (itiraz-dava ve taksit süreleri hesaba katılmaz). Süresinde istenmezse dosya işlemden kaldırılır; yenileme talebi borçluya tebliğ edilir.
• İcra dairesi talepten itibaren en geç üç gün içinde haczi yapar; mallar başka yerdeyse o yer icra dairesine talimat yazılır.
• Konutta haciz: İcra müdürü haciz kararını derhal icra mahkemesinin onayına sunar; mahkeme en geç üç gün içinde dosya üzerinden kesin karar verir. Bu usul ihtiyati hacizde uygulanmaz.
• Kilitli yerler gerekirse zorla açtırılır; üzerinde kıymetli şey saklayan borçluya kuvvet kullanılabilir; kolluk ve köylerde muhtarlar yardımla yükümlüdür.

Haczedilemeyen ve kısmen haczedilebilen mallar (md. 82-84)

• Haczedilemez: Devlet malları; bedenî çalışmaya dayalı meslek için gerekli eşya; kıymetli şeyler hariç kişisel ve ortak ev eşyası; çiftçinin zaruri arazi ve aletleri; bir süt veren hayvan veya üç keçi-koyun ve üç aylık yemi; ailenin iki aylık yiyecek ve yakacağı; vücut ve sağlık zararı tazminatları; borçlunun hâline münasip evi; öğrenci bursları.
• Kıymeti fazla olan meslek eşyası, çiftçi malı veya ev satılır, bedelinin hâline münasip kısmı borçluya bırakılır.
• Maaş, ücret, emekli maaşı gibi gelirler geçim payı düşüldükten sonra haczedilir; haczedilecek miktar dörtte birden az olamaz; birden çok haciz sıraya konur.
• Haczedilemezliğe aykırı önceden yapılan anlaşmalar geçersizdir. Yavrular analarından ayrı haczedilemez.
• Yetişmemiş mahsul, yetişme zamanından en çok iki ay önce haczedilebilir.

Haczin kapsamı ve sonuçları (md. 85-95)

• Alacağın ana para, faiz ve masrafları dâhil tamamına yetecek kadar mal haczedilir; fazlası haczedilemez.
• Borçlu haczedilen taşınırda alacaklının muvafakati ve icra müdürünün izni olmadan tasarruf edemez. Sicile kayıtlı malların kıymetini bilirkişi takdir eder.
• Haciz ihbarnamesi (md. 89): Üçüncü kişi tebliğden itibaren yedi gün içinde itiraz etmezse mal elinde veya borç zimmetinde sayılır; ikinci ihbarnameden sonra on beş gün içinde ödeme yapmaz veya menfi tespit davası açmazsa ödemeye zorlanır.
• Taşınmaz haczi tapuya bildirilir ve hasılatı da kapsar.

İstihkak (md. 96-99)

• Borçlu elindeki mal üzerinde üçüncü kişi hak iddia ederse alacaklı ve borçluya itiraz için üç gün verilir; susanlar iddiayı kabul etmiş sayılır. Hacizden haberdar olan, yedi gün içinde iddiada bulunmalıdır.
• İtiraz hâlinde icra mahkemesi takibin devamına veya talikine karar verir; devam kararı kesindir. Üçüncü kişi yedi gün içinde istihkak davası açmazsa iddiasından vazgeçmiş sayılır.
• Elinde bulunduran malik sayılır; birlikte bulundurmada mal borçlu elinde sayılır.
• Mal üçüncü kişi elindeyse alacaklıya dava açması için yedi gün verilir; açılmazsa iddia kabul edilmiş sayılır.

Hacze iştirak ve aciz (md. 100-105)

Belirli belgelere dayanan alacaklılar satış bedeli vezneye girinceye kadar aynı derecede hacze iştirak eder. Nafaka ilamına dayanan alacaklı her zaman aynı derecede iştirak edebilir. Haczedilecek mal yoksa haciz tutanağı aciz vesikası hükmündedir.

Sınavda dikkat

• Mal beyanı üç gün; tazyik hapsi en çok üç ay, bir defa.
• Haciz isteme hakkı bir yıl; haciz talepten itibaren üç gün içinde.
• Maaş haczi en az dörtte bir.
• Haciz ihbarnamesine itiraz yedi gün.