İcra ve iflas daireleri, şikâyet, süreler ve tebligat

İcra ve iflas daireleri (md. 1-3/a)

• Her asliye mahkemesinin yargı çevresinde yeteri kadar icra dairesi ve iflas dairesi bulunur; icra ve iflas işleri bir dairede birleştirilebilir.
• Her icra dairesinde Adalet Bakanlığınca atanan bir icra müdürü, yeteri kadar müdür yardımcısı ve icra kâtibi; adalet komisyonlarınca görevlendirilen mübaşir ve hizmetli bulunur. İş yoğunluğu fazla dairelerde icra müdürünün yetkilerini haiz bir icra başmüdürü görevlendirilebilir.
• Müdür ve müdür yardımcıları Bakanlıkça yapılan yazılı ve sözlü sınav sonucuna göre atanır. Unvan değişikliği suretiyle icra kâtipliğine atananlar tahsis edilen kadronun yüzde ellisini geçemez.
• İş yoğunluğu fazla illerde Bakanlıkça icra daireleri başkanlığı kurulabilir. Başkan birinci sınıf olmuş, başkan yardımcısı birinci sınıfa ayrılmış hâkim ve savcılar arasından muvafakatleri alınarak Bakanlıkça atanır. Başkanlık dairelerin gözetim ve denetimini yapar ve idari işlerine bakar.

İcra mahkemesi, sorumluluk ve yasaklar (md. 4-11)

• Dairelerin işlemlerine karşı şikâyet ve itirazları icra mahkemesi inceler. Birden fazla daire HSK'nın olumlu görüşüyle Bakanlıkça kurulabilir.
• Görevlilerin kusurundan doğan tazminat davaları ancak idare aleyhine açılır; Devletin kusurlu görevliye rücu hakkı saklıdır; davalara adliye mahkemelerinde bakılır.
• Zarar ziyan davası zararın öğrenildiği günden bir yıl, her hâlde fiilden on yıl geçmekle zamanaşımına uğrar; fiil suç ise ve ceza zamanaşımı daha uzunsa o uygulanır.
• Tutanaklar aksi ispat edilinceye kadar geçerlidir; kararlar gerekçeli yazılır. İşlemlerde UYAP kullanılır; güvenli elektronik imza elle atılan imza ile aynı ispat gücündedir; elektronik ortamdaki işlemlerde süre gün sonunda biter.
• Görevliler kendileri, eşleri, nişanlıları, üstsoy-altsoyları ve üçüncü derece dâhil kan ve kayın hısımlarının işlerini göremez; derhal icra mahkemesine bildirir.
• Hâkim ve görevliler dairede takip edilen alacak veya satılan mal hakkında akit yapamaz; yaparsa hükümsüzdür.

Gözetim ve denetim (md. 13-13/a)

Daireler icra daireleri başkanlığının, kurulmayan yerlerde icra mahkemesi hâkiminin daimi gözetimindedir. Cumhuriyet savcıları daireleri yılda en az bir defa denetler; ilk teftiş geçen bir yıllık işlemleri kapsayacak şekilde her yıl Ocak ayında yapılır.

Şikâyet (md. 16-18, 22)

• Kanuna aykırılık veya olaya uygun olmama nedeniyle işlemin öğrenildiği tarihten yedi gün içinde icra mahkemesine şikâyet edilir.
• Bir hakkın yerine getirilmemesi veya sebepsiz sürüncemede bırakılması hâlinde her zaman şikâyet edilebilir.
• Şikâyet kabul edilirse işlem bozulur veya düzeltilir. İşler ivedi sayılır, basit yargılama usulü uygulanır; duruşmasız işlerde karar en geç on gün içinde verilir; duruşma zorunluluk hâlinde ve otuz günü geçmemek üzere ertelenebilir.
• Şikâyet, icra mahkemesince karar verilmedikçe icrayı durdurmaz.

Süreler ve tebligat (md. 19-21)

• Gün olarak belirlenen sürelerde ilk gün hesaba katılmaz; son gün resmî tatile rastlarsa süre tatili izleyen günde biter; süre son günün tatil saatinde biter.
• Kanundaki süreleri değiştiren sözleşmeler hükümsüzdür; ancak süreden yararlanan borçlu bu haktan vazgeçebilir, vazgeçme üçüncü kişileri etkilemez.
• Tebliğler yazılı ve Tebligat Kanununa göre yapılır. İlamda veya ipotek senedinde yazılı adresini değiştiren taraf bunu diğerine noter aracılığıyla bildirmedikçe tebligat aynı adrese yapılır (Tebligat Kanunu md. 35).

Not: Eski metinlerdeki “icra tetkik mercii” bugün icra mahkemesidir; md. 10/a'daki HUMK atfı bugün HMK'ya yapılmış sayılır.

Sınavda dikkat

• Şikâyet süresi öğrenmeden itibaren yedi gün; hak sürüncemede ise süresiz.
• Tazminat davası görevliye değil idareye karşı açılır.
• Savcı denetimi yılda en az bir; ilk teftiş Ocak'ta.
• Şikâyet kendiliğinden icrayı durdurmaz.