İhtiyati haciz

Şartlar (md. 257)

• İhtiyati haciz, rehinle temin edilmemiş ve vadesi gelmiş bir para borcunun alacaklısının, borçlunun kendisindeki veya üçüncü kişideki taşınır, taşınmaz, alacak ve haklarını geçici olarak haczettirmesidir.
• Vadesi gelmemiş borç için yalnız iki hâlde istenebilir: borçlunun belli bir yerleşim yeri yoksa; borçlu taahhütlerinden kurtulmak için mallarını gizlemeye, kaçırmaya veya kendisi kaçmaya hazırlanır, kaçar ya da alacaklının haklarını ihlal eden hileli işlemlerde bulunursa.
• Bu şekilde haciz konulursa borç yalnız borçlu hakkında muaccel olur.

Karar ve teminat (md. 258-260)

• İhtiyati hacze md. 50'ye göre yetkili mahkeme karar verir; alacaklı alacağı ve haciz sebepleri hakkında kanaat verici delil gösterir. Mahkeme tarafları dinleyip dinlememekte serbesttir.
• Ret kararı gerekçeli verilir ve istinaf yoluna gidilebilir; yüzüne karşı aleyhine karar verilen de istinafa başvurabilir. Bölge adliye mahkemesinin kararı kesindir.
• Alacaklı haksız çıkarsa borçlu ve üçüncü kişilerin zararlarından sorumludur ve teminat vermek zorundadır. Alacak ilama dayanıyorsa teminat aranmaz; ilam niteliğindeki belgeye dayanıyorsa teminat gerekip gerekmediğini mahkeme takdir eder. Tazminat davası ihtiyati haczi koyan mahkemede de görülebilir.
• Kararda taraflar, belge ve alacak miktarı, haciz sebebi, haczedilecek şeyler ve teminat yazılır.

İcra ve tutanak (md. 261-263)

• Alacaklı karar tarihinden itibaren on gün içinde kararı veren mahkemenin yargı çevresindeki icra dairesinden infazı istemek zorundadır; istemezse karar kendiliğinden kalkar.
• Haciz, md. 79-99'daki haciz hükümlerine göre yapılır; infaza ilişkin şikâyetler infazı yapan icra dairesinin bağlı olduğu icra mahkemesine yapılır.
• Haciz tutanağı hacizde bulunmayan taraflara üç gün içinde tebliğ edilir.
• Borçlu malların değerini depo eder veya teminat gösterirse mallar kendisine bırakılabilir; teminat borç ve masraf tutarını geçemez.

Tamamlayıcı işlemler (md. 264, 267)

• Dava veya takipten önce ihtiyati haciz yaptıran alacaklı, haczin uygulanmasından (gıyapta yapılmışsa tutanağın tebliğinden) itibaren yedi gün içinde takip talebinde bulunmak veya dava açmak zorundadır.
• Ödeme emrine itiraz edilirse alacaklı itirazın tebliğinden itibaren yedi gün içinde itirazın kaldırılmasını istemeli veya dava açmalıdır.
• Haciz dava sırasında konulmuşsa veya dava açılmışsa, esas hükmün tebliğinden itibaren bir ay içinde takip talebinde bulunulmalıdır.
• Süreler kaçırılır, dava veya takipten vazgeçilir ya da alacaklı haksız çıkarsa ihtiyati haciz hükümsüz kalır.
• Borçlu ödeme emrine itiraz etmez veya itiraz kesin kaldırılır ya da iptal edilirse ihtiyati haciz kendiliğinden icrai hacze dönüşür.
• İflas yolunda alacaklı ödeme emrine itiraz veya itiraz etmeme hâlinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde ticaret mahkemesinden iflas istemelidir.

İtiraz ve kaldırma (md. 265-266)

• Kendisi dinlenmeden verilen karara karşı borçlu, haczin uygulanmasından veya tutanağın tebliğinden itibaren yedi gün içinde sebeplere, mahkemenin yetkisine ve teminata itiraz edebilir. Menfaati zarar gören üçüncü kişiler de öğrenmeden itibaren yedi gün içinde sebeplere veya teminata itiraz edebilir.
• Mahkeme yalnız gösterilen sebeplerle sınırlı inceleme yapar. İtiraz kararına karşı istinaf yolu açıktır; istinaf ihtiyati haczin icrasını durdurmaz.
• Borçlu para, rehin, esham-tahvilat veya banka kefaleti göstererek haczin kaldırılmasını isteyebilir; takip başladıktan sonra bu yetki icra mahkemesine geçer.

Diğer hacizlere iştirak (md. 268)

İhtiyaten haczedilen mal kesin hacze dönüşmeden başka alacaklıca haczedilirse ihtiyati haciz sahibi bu hacze kendiliğinden ve geçici olarak iştirak eder. İhtiyati haciz başka bir rüçhan hakkı vermez; masrafları satış tutarından alınır.

Sınavda dikkat

• İnfaz isteme süresi on gün; takip veya dava açma süresi yedi gün.
• İlama dayalı alacakta teminat aranmaz.
• İtiraz konuları: sebep, yetki, teminat (üçüncü kişi için sebep ve teminat).
• İstinaf icrayı durdurmaz; BAM kararı kesindir.