Bireyselleştirme

Bireyselleştirme nedir?

5275 sayılı Kanun, hapis cezasının herkese aynı biçimde değil, hükümlünün kişisel özelliklerine uygun programlarla infaz edilmesini öngörür. Buna bireyselleştirme denir. Bireyselleştirmenin amacı, hükümlünün salıverildikten sonra toplumun hukuka uygun hareket eden ve üretken bir üyesi olarak yaşamını sürdürebilmesidir.

İyileştirme programlarının belirlenmesi (md. 73)

İyileştirme programları belirlenirken hükümlüye ilişkin şu unsurlar dikkate alınır:

• hükümlünün geçmişi,
• suçluluk nedenleri ve suç sicili,
• fizik yeteneği ve ruhsal yapısı,
• kişisel doğası,
• arz edebileceği tehlike hâlleri,
• hapis cezasının süresi,
• salıverildikten sonraki beklentisi.

Bu unsurlar gözetilerek hükümlünün bireysel ihtiyaçlarına uygun iyileştirme programları uygulanır. Programların hazırlanması ve uygulanması için ceza infaz kurumlarında eğitim ve psiko-sosyal hizmet servisleri oluşturulur.

Hükümlü, amaca uygun iyileştirme gereklerinin gerçekleştirilebileceği kurumlara veya bölümlere yerleştirilir. Yani kurum veya bölüm seçimi de iyileştirme amacına göre yapılır.

Hükümlü sayısı ve güvenlik tedbirleri (md. 74)

• Hükümlülerin yerleştirildikleri kurum veya bölümlerde bireyselleştirmeyi mümkün kılacak sayıda bulundurulmalarına özen gösterilir. Kalabalık gruplar bireysel programın uygulanmasını zorlaştıracağından sayı sınırlı tutulmaya çalışılır.
• İyileştirme programları uygulanan grupların özelliklerine göre değişik güvenlik tedbirlerine yer verilir; tek tip bir güvenlik uygulaması öngörülmemiştir.
• Tehlikeli hâlde oldukları saptanan hükümlüler, bireyselleştirme çalışmalarında on kişiyi aşacak biçimde gruplandırılamaz.

Kanunun diğer hükümleriyle bağlantı

Bireyselleştirme ilkesi, Kanunun genel ilkeleriyle de uyumludur: İnfaz rejiminde iyileştirmeye gereksinimi olmadığı saptanan hükümlüler için kişilikleriyle orantılı bireyselleştirilmiş programlara yer verilmesine özen gösterilir (md. 6/1-d); iyileştirmenin başarısı hükümlünün elde ettiği yeni tutum ve becerilerle ölçülür (md. 7).

Sınavda dikkat

• Tehlikeli hâldeki hükümlüler için grup sınırı on kişidir; bu sayı aşılamaz.
• Programların hazırlanması için kurulan birimler eğitim ve psiko-sosyal hizmet servisleridir.
• Programın belirlenmesinde salıverildikten sonraki beklenti ve cezanın süresi de dikkate alınır.
• Güvenlik tedbirleri, grupların özelliklerine göre değişir.