Hükümlünün Yükümlülükleri

Cezayı çekme ve programlara uyma (md. 26)

• Hükümlü, hapis cezasının yerine getirilmesine katlanma ve infaz rejimine uygun tutum ve davranış içinde bulunmakla yükümlüdür.
• Kurumun güvenlik ve iyileştirme programlarına tam bir uyum göstermek zorundadır.
• Her ne amaçla olursa olsun, bilerek kendi yaşamını ve bedensel bütünlüğünü tehlikeye düşürecek eylemlere girişmek, cezaya katlanma yükümlülüğünün ihlâli sayılır.

Sağlık kurallarına uyma (md. 27) ve eşyayı koruma (md. 28)

• Hükümlü sağlığın korunması ve salgın hastalıkların önlenmesi için alınmış tedbirlere uymak, kişi sağlığı için tehlike doğuran durumları gecikmeksizin kurum yönetimine bildirmek ve temizliğe uygun davranmak zorundadır.
• Kendi ve diğer hükümlülerin sağlığını tehlikeye düşürebilecek eylemlerden kaçınır.
• Odayı, kurum binasını, yönetimce bırakılan şeyleri düzenli kullanmak ve bunlarla diğer kişilere ait eşyayı özenle korumakla yükümlüdür.

Hükümlülerin çalıştırılması (md. 29)

• Kurum hekimi tarafından ruhsal ve bedensel olarak sağlıklı olduğu belirlenen meslek sahibi olmayan hükümlüler ile meslek sahibi olan istekliler, belirlenen ücret karşılığında atölye veya işyurtlarında çalıştırılabilir.
• Amaç: salıverilme sonrası yaşamı sürdürecek meslek ve sanatı öğretmek, çalışma ve üretme isteğini geliştirmek. Yetenek, beceri, eğilim, zihinsel ve bedensel durum gözetilir.
• Çocuk hükümlülerin çalıştırılması yalnızca meslek eğitimine yönelik olur. Öğretim kurumlarına veya örgün eğitime devam eden çocuk ve genç hükümlüler öğretim yılı içinde atölye ve işyerlerinde çalıştırılmaz. Bunlar için 3308 sayılı Meslekî Eğitim Kanununun bu Kanuna aykırı olmayan hükümleri uygulanır.

Kurum dışında çalıştırma (md. 30)

• Açık kurumdakiler ile kapalı kurumda olup açık kuruma ayrılmaya hak kazanmış hükümlüler kurum dışındaki iş alanlarında çalıştırılabilir.
• Açık kurumdakiler kurum görevlileri gözetiminde, kapalı kurumdakiler iç ve dış güvenlik görevlilerince alınacak tedbirler altında çalışır.
• Çocuk eğitimevlerindeki hükümlülerin kurum dışında çalıştırılmasında görevlilerin gözetimi ve muhafazası aranmaz.
• Açık kurumdaki istekli hükümlüler, kamu kurumlarının iş alanlarında, geceleyin bu kurumlarca barındırılarak çalıştırılabilir. Bu süre, azami süre sınırına bakılmaksızın md. 105/A uyarınca denetimli serbestlikle infaz edilecek süreye eklenir. Bu hükümlülerin gündeliği, işyurtlarındaki usta hükümlülere ödenen gündelikten az olamaz.
• Çalışma esasları Cumhurbaşkanınca çıkarılan yönetmelikte gösterilir. Bu kapsamda çalışanlara 5510 sayılı Kanunun 5/1-a hükümleri uygulanır; prim ödeme yükümlülüğü hükümlünün çalıştırıldığı kurum ve kuruluşa aittir.

Kurum hizmetinde çalıştırma (md. 31) ve ücret (md. 32)

• İyi halli hükümlüler, idare ve gözlem kurulu kararı ile kurum içi hizmetlerde çalıştırılabilir. Çocuk hükümlüler kendi yaşam alanları veya eğitsel amaçlar dışında çalıştırılamaz.
• Hükümlü, yöneticilerin ve görevlilerin kişisel işlerinde çalıştırılamaz.
• Çalışan hükümlülere ürettiklerinden elde edilen gelirden ücret ödenir ve sosyal haklardan yararlandırılırlar.

Sınavda dikkat

• Her ne amaçla olursa olsun bilerek kendi yaşamını tehlikeye atmak, cezaya katlanma yükümlülüğünün ihlâli sayılır.
• Meslek sahibi olmayanların sağlık durumunu kurum hekimi belirler; meslek sahipleri yalnız istekliyse çalıştırılır.
• Çocukların çalıştırılması yalnızca meslek eğitimine yöneliktir.
• Kurum içi hizmette çalıştırma kararı idare ve gözlem kurulunundur.