Tutukluların Hakları ve Kısıtlayıcı Önlemler

Tutukluların hakları (md. 114)

• Çalışma: Tutuklulardan çalışmaları istenebilir, ancak buna mecbur tutulamazlar. İstediklerinde idare barındıkları odalarda çalışmalarına izin verebilir; oda imkânı yoksa iş yerlerinde çalışmalarına da izin verilebilir. Bu durumda çalışan hükümlülere ait rejim uygulanır.
• Ziyaret: Soruşturma ve kovuşturma evrelerinde tutuklular kurumun genel düzenine uyarak ziyaretçi kabul edebilir. Ancak soruşturma evresinde Cumhuriyet savcısı, kovuşturma evresinde hâkim veya mahkeme, soruşturmanın veya davanın selameti bakımından ziyaretçi kabulünü yasaklayabilir veya kısıtlayabilir.
• Haberleşme: Yazılı haberleşme ve telefon görüşmeleri soruşturmada Cumhuriyet savcısı, kovuşturmada hâkim veya mahkemece kısıtlanabilir.
• Müdafi: Tutuklu, savunması için istediği müdafii seçmek ve görevlendirmek hakkına sahiptir. Her dereceden kurum görevlileri bu konuda tutukluya tavsiyede bulunamaz.
• Tutuklunun müdafii ile haberleşmesine ve kurum düzeni çerçevesindeki temas ve görüşmelerine hiçbir suretle engel olunamaz ve kısıtlama konulamaz. Özel kanun hükümleri saklıdır.

Kısıtlayıcı önlemler (md. 115)

Tehlikeli hâlde bulunan, delil karartma tehlikesi olan, soruşturmanın amacını veya tutukevinin güvenliğini tehlikeye düşüren ya da suçun tekrarına olanak verecek davranışlarda bulunan tutuklulara, soruşturma evresinde Cumhuriyet savcısı, kovuşturma evresinde hâkim veya mahkemece şu tedbirler uygulanabilir:

• tek başına, sıkı bir rejim altında muhafaza ve odanın kamera ile izlenmesi,
• belirli süreyle dışarıyla ilişkisinin, ziyaretçi kabulünün ve telefon görüşmelerinin kısıtlanması,
• gerekiyorsa zarar vermesini önleyici özel bir odada barındırılması ve kamera ile izlenmesi,
• saldırganlık göstermesi hâlinde belirli süreyle kelepçelenmesi veya hareketlerinin engellenmesi,
• yüksek güvenlikli bir kuruma nakledilmesi.

Tutukluların yükümlülükleri (md. 116)

• Kanunun hükümlülere ilişkin pek çok hükmü (kuruma alınma, disiplin, nakiller, ziyaret, haberleşme, sağlık, eğitim vb.), tutukluluk hâliyle uzlaşır nitelikte olanları tutuklular hakkında da uygulanabilir.
• Cenaze izni: İkinci derece dâhil kan veya kayın hısımlarından birinin ya da eşinin ölümünde, en üst amirin önerisi ve Cumhuriyet başsavcılığının onayıyla, soruşturma veya kovuşturmanın selameti ve güvenlik bakımından sakınca yoksa, dış güvenlik görevlisinin refakatinde yol hariç iki güne kadar izin verilebilir.
• Hasta ziyareti: Ana, baba, eş, kardeş, çocuk ile eşin anne veya babasının yaşamsal tehlike oluşturan ağır hastalığı sağlık kurulu raporuyla belgelenirse, aynı usulle her biri için toplam iki defaya mahsus, yol hariç bir güne kadar izin verilebilir.
• Gece konaklama yerine gidilen yerin valisi karar verir; yurt dışına çıkmayı gerektiren durumda izin verilemez. Usul ve esaslar Adalet ve İçişleri bakanlıklarınca müştereken hazırlanan yönetmelikle belirlenir.

Sınavda dikkat

• Tutuklu çalışmaya zorlanamaz.
• Kısıtlama yetkisi: soruşturmada Cumhuriyet savcısı, kovuşturmada hâkim veya mahkeme.
• Müdafi ile görüşme hiçbir suretle kısıtlanamaz; kurum görevlisi müdafi tavsiye edemez.
• Cenaze izni 2 gün, hasta ziyareti 1 gün, refakatli.