İş Sözleşmesi, Türleri ve Feshi

Tanım ve şekil (md. 8–10)

İş sözleşmesi, işçinin bağımlı olarak iş görmeyi, işverenin ücret ödemeyi üstlendiği sözleşmedir; kural olarak şekle tabi değildir. Süresi bir yıl ve daha fazla olanların yazılı yapılması zorunludur. Yazılı sözleşme yoksa işveren en geç iki ay içinde çalışma koşullarını gösteren yazılı belge verir (bir ayı geçmeyen belirli süreli sözleşmelerde gerekmez). En çok otuz iş günü süren işler süreksiz iştir.

Sözleşme türleri (md. 11–16)

• Belirli süreli: objektif koşullara bağlı ve yazılı; esaslı neden olmadıkça zincirleme yapılamaz, aksi hâlde başlangıçtan itibaren belirsiz süreli sayılır.
• Kısmi süreli: haftalık çalışma tam süreli emsale göre önemli ölçüde az olan; ücret çalışılan süreyle orantılı. Doğum/analık izni sonrası ebeveynlerden biri mecburi ilköğretim çağının başladığı tarihi takip eden ay başına kadar kısmi çalışma isteyebilir; talep işverence karşılanır, en az bir ay önce yazılı bildirilir.
• Çağrı üzerine çalışma: süre belirlenmemişse haftalık yirmi saat kararlaştırılmış sayılır; çağrı en az dört gün önce yapılır; günlük süre belirlenmemişse her çağrıda en az dört saat üst üste çalıştırılır.
• Uzaktan çalışma: yazılı kurulur; ekipman, iletişim, ücret ve İSG yükümlülükleri sözleşmede yer alır.
• Deneme süresi: en çok iki ay, toplu iş sözleşmesiyle dört aya kadar; bu sürede bildirimsiz ve tazminatsız fesih.
• Takım sözleşmesi: yazılı yapılır; ücret her işçiye ayrı ödenir, takım kılavuzu aracılık kesintisi yapamaz.

Süreli fesih ve iş güvencesi (md. 17–21)

• Bildirim süreleri: 6 aydan az 2 hafta; 6 ay–1,5 yıl 4 hafta; 1,5–3 yıl 6 hafta; 3 yıldan fazla 8 hafta. Asgaridir, artırılabilir. Uymayan taraf bildirim süresi ücreti kadar tazminat öder. İş güvencesi dışındaki işçiye kötüniyetli fesihte bildirim süresinin üç katı tazminat.
• İş güvencesi: otuz veya daha fazla işçi çalıştıran işyerinde en az altı ay kıdemi olan işçinin belirsiz süreli sözleşmesi geçerli sebebe dayanmalıdır (yer altı işlerinde kıdem şartı yok). Sendika üyeliği, hamilelik, işverene karşı başvuru gibi hâller geçerli sebep değildir.
• Fesih bildirimi yazılı ve sebebi açık olmalı; davranış veya verim nedeniyle fesihte savunma alınır.
• İşçi, tebliğden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmak zorundadır; anlaşma olmazsa son tutanaktan itibaren iki hafta içinde dava açılır. İspat yükü işverendedir.
• Fesih geçersiz sayılırsa işveren bir ay içinde işe başlatmalı; başlatmazsa en az dört, en çok sekiz aylık ücret tutarında tazminat; boşta geçen süre için en çok dört aya kadar ücret. İşçi kesinleşen kararın tebliğinden itibaren on iş günü içinde başvurmalıdır.

Diğer fesih hükümleri (md. 22–31)

• Esaslı değişiklik yazılı bildirilir; işçi altı iş günü içinde yazılı kabul etmezse bağlamaz.
• Haklı nedenle derhal fesih (md. 24-25): sağlık, ahlak ve iyiniyete aykırılık, zorlayıcı sebepler (bir haftadan fazla); işverence devamsızlık: ardı ardına iki iş günü, ayda iki kez tatil sonrası iş günü veya ayda üç iş günü; gözaltı/tutuklamada devamsızlığın bildirim süresini aşması.
• Ahlak ve iyiniyete dayalı fesih hakkı öğrenmeden itibaren altı iş günü ve her hâlde fiilden itibaren bir yıl içinde kullanılır (işçinin maddi çıkar sağlamasında bir yıl uygulanmaz).
• İş arama izni günde en az iki saat, ücretli; kullandırılmazsa ücreti, çalıştırılırsa yüzde yüz zamlı ödenir.
• Toplu işçi çıkarma en az otuz gün önce bildirilir; 20–100 işçide en az 10, 101–300'de en az %10, 301 ve üzerinde en az 30 işçi.
• 50+ işçili özel sektörde %3 engelli; kamuda %4 engelli ve %2 eski hükümlü çalıştırma zorunluluğu; işçiler Türkiye İş Kurumu aracılığıyla sağlanır.

Sınavda dikkat

• Deneme 2 ay (TİS ile 4 ay); çağrı üzerine çalışmada 20 saat/4 gün/4 saat.
• İş güvencesi: 30 işçi + 6 ay kıdem + belirsiz süreli sözleşme.
• İşe iade tazminatı 4–8 ay; boşta geçen süre en çok 4 ay.
• Altı iş günü hem esaslı değişiklikte hem haklı fesih süresinde geçer.