Ücret

Ücret ve ödenmesi (md. 32)

Ücret, bir kimseye bir iş karşılığında işveren veya üçüncü kişilerce sağlanan ve para ile ödenen tutardır. Ücret, prim, ikramiye ve benzeri istihkaklar kural olarak Türk parası ile işyerinde veya özel olarak açılan banka hesabına ödenir; yabancı para kararlaştırılmışsa ödeme günündeki rayice göre Türk parasıyla ödenebilir. Bono, kupon veya benzeri senetle ücret ödenemez. Ücret en geç ayda bir ödenir; sözleşmelerle bir haftaya kadar indirilebilir. Meyhane ve benzeri eğlence yerleri ile perakende mağazalarda (buralarda çalışanlar hariç) ücret ödemesi yapılamaz. Ücret alacaklarında zamanaşımı beş yıldır.

Ücretin korunması (md. 34–38)

• Ücreti ödeme gününden itibaren yirmi gün içinde mücbir neden dışında ödenmeyen işçi iş görmekten kaçınabilir; bu durum toplu nitelik kazansa da grev sayılmaz, sözleşmesi bu nedenle feshedilemez ve yerine işçi alınamaz. Gecikmede mevduata uygulanan en yüksek faiz uygulanır.
• Aylık ücretin dörtte birinden fazlası haczedilemez ve devredilemez; nafaka alacakları saklıdır.
• Kamu idareleri yapım ve onarım işlerinde ödenmeyen işçi ücretlerini müteahhidin hakedişinden öder; her hakediş dönemi için üç aylık tutardan fazlasından sorumlu değildir. Alt işverene iş veren işverenler ücretleri başvuru üzerine veya aylık resen kontrol eder.
• İşveren her ödemede imzalı veya özel işaretli ücret hesap pusulası verir.
• Ücret kesme cezası yalnız sözleşmelerde gösterilen sebeplerle verilir; derhal sebebiyle bildirilir; ayda iki gündeliği aşamaz; paralar bir ay içinde işçilerin eğitimi ve sosyal hizmetleri için Bakanlık hesabına yatırılır.

Asgari ücret ve yarım ücret (md. 39–40)

Asgari ücret, Asgari Ücret Tespit Komisyonu aracılığıyla en geç iki yılda bir belirlenir; kararlar kesindir ve Resmî Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girer; sekretarya Bakanlıktadır. Zorlayıcı sebeplerle çalışılamayan bekleme süresinde bir haftaya kadar her gün için yarım ücret ödenir.

Fazla çalışma (md. 41–43)

• Fazla çalışma haftalık 45 saati aşan çalışmadır; her saat için ücret %50 zamlı ödenir. Haftalık süre sözleşmeyle 45 saatin altında belirlenmişse aşan ve 45'e kadar olan fazla sürelerle çalışma %25 zamlı ödenir.
• İşçi isterse zamlı ücret yerine her fazla saat için 1 saat 30 dakika, fazla sürelerle çalışmada 1 saat 15 dakika serbest zaman kullanır; bunu altı ay içinde kullanır.
• Fazla çalışma için işçinin onayı gerekir; yıllık toplam 270 saati aşamaz. Gece çalışmasında ve sağlık kuralları gereği kısa süreli işlerde fazla çalışma yapılamaz.
• Arıza gibi zorunlu nedenlerde ve seferberlikte fazla çalışma yaptırılabilir; seferberlikte Cumhurbaşkanı günlük süreyi en çok çalışma gücüne çıkarabilir.

Tatil ücretleri (md. 44–52)

• Hafta tatili: yedi günlük dilimde kesintisiz en az 24 saat; çalışılmayan hafta tatili ücreti tam ödenir. Turizm işletmesi belgeli konaklama tesislerinde işçinin yazılı talebi/onayıyla hak kazanılan günü takip eden dört gün içinde kullandırılabilir (2025 değişikliği).
• Ulusal bayram ve genel tatilde çalışma sözleşmeyle belirlenir; hüküm yoksa işçinin onayı gerekir. Çalışana ayrıca bir günlük ücret ödenir. Saat ücretlinin tatil ücreti saat ücretinin 7,5 katıdır.

Yıllık ücretli izin (md. 53–61)

• Deneme süresi dâhil en az bir yıl çalışana verilir; vazgeçilemez.
• Süreler: 1–5 yıl (5 dahil) 14 gün; 5–15 yıl 20 gün; 15 yıl ve üzeri 26 gün. 18 yaş ve altı ile 50 yaş ve üstü işçilere en az 20 gün; yer altı işlerinde süreler dörder gün artırılır.
• İşveren tarafından bölünemez; anlaşmayla bir bölümü on günden aşağı olmamak üzere bölünebilir. Başka yerde geçirecek işçiye dört güne kadar ücretsiz yol izni verilir. İzin ücreti peşin veya avans olarak ödenir.
• Sözleşme sona erince kullanılmayan izin ücreti son ücret üzerinden ödenir; zamanaşımı sözleşmenin sona ermesiyle başlar. Bildirim süresi ve iş arama izni yıllık izinle iç içe giremez.

Sınavda dikkat

• Fazla çalışma %50; fazla sürelerle çalışma %25; yıllık üst sınır 270 saat.
• İş görmekten kaçınma: 20 gün; haczedilemeyen kısım: dörtte üç (dörtte birden fazlası haczedilemez).
• Ücret zamanaşımı 5 yıl.
• Asgari ücret en geç iki yılda bir; Komisyon kararları kesin.