Resmî İstatistik Programı, İlkeler, Uygulama Esasları ve Makamları

Resmî İstatistik Programı (md. 3)

• Program, ulusal ve uluslararası düzeyde ihtiyaç duyulan resmî istatistiklerin çerçevesini oluşturur; sayım ve araştırmalar Program çerçevesinde yapılır.
• Program; mevcut kaynakları, cevap verenlerin üzerindeki yükü ve fayda-maliyet ilişkisini göz önüne alarak ekonomi, sosyal, demografi, kültür, çevre, bilim, teknoloji ve diğer alanlardaki istatistikleri kapsar.
• Konseyin istişari görüşleri doğrultusunda Başkanlık tarafından beş yıllık olarak hazırlanır ve Cumhurbaşkanlığına sunulur.
• Cumhurbaşkanı kararının Resmî Gazetede yayımlanmasıyla yürürlüğe girer.
• Değişiklik: ilgili kuruluşların görüşü alınarak Başkanlığın teklifi üzerine Cumhurbaşkanı kararıyla yapılır ve Resmî Gazetede yayımlanır.
• Programın yürütülmesinden Başkanlık sorumludur. Başkanlık, Konseye sunulmak üzere Yıllık İzleme Raporları hazırlar ve kamuoyuna duyurur.

İlkeler (md. 4)

Program kapsamındaki istatistikler güvenilirlik, tutarlılık, tarafsızlık, istatistiki gizlilik, güncellik ve şeffaflık ilkelerine göre hazırlanır ve uygulanır. Temel esaslar:

• Resmî istatistiklerin gerçekleri yansıtması,
• Tüm kullanıcılara tarafsız ve eş zamanlı sunulması,
• Gizlilik ilkesine riayet,
• Kamuoyunun bilgi edinme hakkının gözetilmesi.

Kalitenin değerlendirilebilmesi için gerekli bilgiler ve üretimde kullanılan yöntemler kamuoyuna açıklanır. Programı uygulayan tüm kurumlar ve görevliler bu ilkelere uymakla yükümlüdür.

Uygulama esasları (md. 5)

Programda üretilecek her resmî istatistiğin amaç, kapsam, yöntem, sıklık, iş planı ve dağıtım ilkeleri ile çalışmayı yürütecek ve koordine edecek kurumlar açıkça belirtilir. Kurumlar görevlerini belirtilen zamanda yerine getirmekle yükümlüdür; görev ve sorumluluklar Programın yürürlüğe girmesiyle başlar.

Uygulama makamları (md. 6)

• Resmî istatistikler TÜİK Başkanlığı ve Programda belirtilen kurum ve kuruluşlar tarafından üretilir, dağıtılır ve yayımlanır.
• Kurumlar talep hâlinde derledikleri verileri istenilen zamanda Başkanlığa vermekle yükümlüdür; başka kanunlardaki gizlilik hükümleri belirtilerek iletilen verilerde bu hükümler aynen uygulanır. Başkanlık, kurumların derlediği istatistikleri de yayımlayabilir.
• Programda yer almayan konulardaki çalışmalar ile gerçek kişiler veya özel hukuk tüzel kişilerince yapılan sayım veya araştırma sonuçları resmî istatistik kabul edilmez.
• Özel araştırmacılar sonuçlarını basın yayın yoluyla açıklarlarsa; kapsam, örnekleme yöntemi ve örnek hacmi, veri derleme yöntemi ve uygulama zamanını sonuçlarla birlikte açıklamak zorundadır.

Sınavda dikkat

• Program beş yıllıktır; hazırlayan Başkanlık, onaylayan Cumhurbaşkanı, görüş veren Konsey.
• Altı ilke: güvenilirlik, tutarlılık, tarafsızlık, istatistiki gizlilik, güncellik, şeffaflık.
• Özel kuruluş araştırmaları resmî istatistik değildir.
• Yöntemler gizli tutulmaz, kamuoyuna açıklanır.