Çeşitli hükümler: faaliyet alanları, Devlet malı sayılma ve istisnalar

Amaç ve faaliyet alanları (md. 54)

Teşebbüslerin amaç ve faaliyet alanları kurul kararıyla belirlenir. Teşebbüsler, müesseseler ve bağlı ortaklıklar kuruluş amaçları dışında faaliyette bulunamaz; atıl kapasitelerin değerlendirilmesi amacıyla girişilen faaliyetlerde de bu esasa uyulur. Atıl durumdaki varlıkların kamu idarelerine veya diğer KİT'lere bedelsiz ya da rayiç bedelin altında devri, teşebbüs yönetim kurulunun teklifi üzerine, değerine göre ilgili bakanın onayı veya Cumhurbaşkanı kararı ile yapılır. Hazinenin özel mülkiyetindeki taşınmazlar, kuruluş amaçlarında kullanılmak üzere, satış dışı kullanılamayacağı tapuya şerh edilerek teşebbüslere doğrudan satılabilir, kiralanabilir veya üzerlerinde sınırlı ayni hak kurulabilir.

Hisse senetleri ve bağlantı yeri (md. 55-56)

• Veraset veya diğer yollarla Hazineye geçen hisse senetleri, faaliyet alanı itibarıyla en yakın teşebbüse, başka bir işleme gerek kalmadan devredilir.
• Teşebbüsler Cumhurbaşkanınca diğer bakanlıklarla ilgilendirilebilir. Bir teşebbüs bünyesindeki müessese, işletme veya bağlı ortaklığın başka teşebbüse bağlanması kurul kararıyla olur.

Devlet malı sayılma (md. 57)

Teşebbüslerin, müesseselerin, işletmelerin ve bağlı ortaklıkların malları ve her çeşit mevcutları aleyhine işlenen suçlar, Devlet malı aleyhine işlenmiş sayılır; bu suçlara Türk Ceza Kanunundaki cezalar uygulanır.

İstisnalar (md. 58)

Aşağıdakiler 233 sayılı KHK hükümlerine tabi değildir:

• Atatürk Orman Çiftliği, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası A.Ş., Ereğli Demir ve Çelik Fabrikaları T.A.Ş., Türkiye İş Bankası A.Ş., Devlet Sanayi ve İşçi Yatırım Bankası A.Ş., İller Bankası Genel Müdürlüğü,
• İller Bankası ile il özel idareleri ve belediyelerin sermayelerinin yarısından fazlasına tek başına veya birlikte sahip oldukları iktisadi teşebbüsler.

Yabancı sermayeyi teşvik hükümlerinden yararlananlar ile yabancı ülke kanunlarına göre kurulmuş ortaklıklara ait hükümler saklıdır. Teşebbüslerin KHK hükümleriyle bağlı olmaksızın yurt dışında şirket kurmalarına ve iştirak etmelerine izin vermeye Cumhurbaşkanı yetkilidir.

Diğer haklar ve tahvil (md. 60-63)

• KHK'ya tabi teşebbüsler, müessese ve bağlı ortaklıkları ile ilgili bakanlıklar ekli listede gösterilir.
• Teşebbüs, müessese ve bağlı ortaklıklar taşınmazlar üzerinde tasarruf eder, kiralar, rehin, ipotek, intifa ve irtifak hakları tesis eder; gerekli taşınmazlar için kamulaştırma yetkisine sahiptir; genel ve katma bütçeli dairelere yapılan satışlarda avans alabilir.
• Tahvil çıkarma yetkisi verilen teşebbüsler tahvil çıkarabilir; tahvillere Hazine kefaleti verilebilir; tahvil tutarı ödenmiş sermayeyi aşamaz.
• 2929 sayılı Kanun, ek ve değişiklikleri ile kapsamdaki teşebbüslerin kuruluş KHK'ları yürürlükten kaldırılmıştır.

Not: Metinde geçen Koordinasyon Kurulu, Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığı ve Maliye Bakanlığı eski kurum adlarıdır. Parasal sınırlar her yıl güncellendiği için ezberlenmesi önerilmez.

Sınavda dikkat

• Atıl kapasite faaliyetleri de kuruluş amacıyla sınırlıdır.
• Teşebbüs malına karşı suç = Devlet malına karşı suç.
• Belediye ve il özel idaresi teşebbüslerinde ölçüt sermayenin yarısından fazlasıdır.
• Tahvil tutarı ödenmiş sermayeyi aşamaz.