Kapsam, teşebbüslerin kuruluşu ve yönetim kurulu

Kapsam ve amaç (md. 1)

233 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname; iktisadi devlet teşekkülleri ile kamu iktisadi kuruluşlarını ve bunların müesseselerini, bağlı ortaklıklarını ve iştiraklerini kapsar. Amaç; bu kuruluşların özerk ve ekonominin kurallarına uygun, verimlilik ve kârlılık ilkeleri doğrultusunda yönetilmelerini ve denetlenmelerini düzenlemektir.

Tanımlar (md. 2)

• Kamu iktisadi teşebbüsü (Teşebbüs): iktisadi devlet teşekkülü ile kamu iktisadi kuruluşunun ortak adı.
• İktisadi devlet teşekkülü (Teşekkül): sermayesinin tamamı Devlete ait, iktisadi alanda ticari esaslara göre faaliyet gösteren teşebbüs.
• Kamu iktisadi kuruluşu (Kuruluş): sermayesinin tamamı Devlete ait, tekel niteliğindeki mal ve hizmetleri kamu yararı gözeterek üreten ve pazarlayan; ürettiği mal ve hizmetler imtiyaz sayılan teşebbüs.
• Müessese: sermayesinin tamamı bir teşekküle veya kuruluşa ait, ona bağlı işletme veya işletmeler topluluğu.
• Bağlı ortaklık: sermayesinin yüzde ellisinden fazlası teşekküle veya kuruluşa ait anonim şirket.
• İştirak: teşebbüslerin veya bağlı ortaklıkların sermayesinin en az %15'ine, en çok %50'sine sahip oldukları anonim şirket.

Kuruluş ve nitelikler (md. 3-4)

Teşebbüsler Cumhurbaşkanınca kurulur; yeni teşebbüs kurulmasında ekonomik ihtiyaçlar gözetilir. Teşebbüsler anonim şirket şeklinde de kurulabilir; bu şekilde kurulanlarda genel kurul bulunmaz. Teşebbüsler tüzelkişiliğe sahiptir, KHK'da saklı tutulanlar dışında özel hukuk hükümlerine tabidir, Genel Muhasebe Kanunu ile Devlet İhale Kanunu hükümlerine tabi değildir; sorumlulukları sermayeleri ile sınırlıdır.

Organlar ve yönetim kurulu (md. 5-8)

• Organlar: yönetim kurulu (en yüksek seviyede yetkili ve sorumlu karar organı) ve genel müdürlük (yetkili ve sorumlu yürütme organı).
• Yönetim kurulu bir başkan ve beş üyeden oluşur; genel müdür yönetim kurulunun da başkanıdır. Genel müdür yoksa, onun üyeler arasından görevlendireceği genel müdür vekili başkanlık yapar.
• Başkan ve üyeler başka bir teşebbüste yönetim kurulu üyesi olamaz, rakip kuruluşlarla menfaat ilişkisine giremez.
• Görev süresi üç yıldır; süresi bitenler tekrar atanabilir; atandıkları usule göre görevden alınabilirler. Boşalmada kalan süreyi tamamlamak üzere atama yapılır.

Görevler, toplantı ve karar (md. 9-10)

Yönetim kurulu; teşebbüsün gelişmesini sağlayacak kararları alır, işletme politikalarını belirler, yıllık program, bilanço ve faaliyet raporlarını onaylayarak ilgili mercilere sunar, müesseseler ve bağlı ortaklıklar arasında koordinasyonu sağlar, onayına bağlı yönetim komitesi kararları hakkında kararın teşebbüse ulaşmasını izleyen on beş gün içinde karar alır, genel müdürün teklifi üzerine daire başkanı, müessese müdürü gibi personeli atar. Sınırlarını açıkça belirleyerek yetkilerinin bir kısmını genel müdüre devredebilir; yetki devri sorumluluğu kaldırmaz. Kurul, genel müdürün daveti üzerine ayda iki defadan az olmamak üzere üye tam sayısının salt çoğunluğu ile toplanır ve yine üye tam sayısının salt çoğunluğu ile karar alır; eşitlikte başkanın bulunduğu taraf üstün sayılır.

Not: Metinde geçen "Koordinasyon Kurulu" (Ekonomik İşler Yüksek Koordinasyon Kurulu) eski bir kurul adıdır; güncel yapı için ilgili Cumhurbaşkanlığı düzenlemelerine bakılmalıdır.

Sınavda dikkat

• Bağlı ortaklıkta oran %50'den fazla, iştirakte %15-%50; müessesede sermayenin tamamı teşebbüse aittir.
• Toplantı ve karar nisabı üye tam sayısının salt çoğunluğudur, toplantıya katılanların değil.
• Yönetim kurulu başkanı ayrı bir kişi değil, genel müdürdür.
• Anonim şirket şeklindeki teşebbüste genel kurul yoktur.