Müesseseler, bağlı ortaklıklar ve iştirakler

Müesseselerin kuruluşu (md. 15-16)

Sermayesinin tamamı Devlete ait teşebbüsler işletmelerini müessese hâlinde teşkilatlandırabilir. Müesseseler, teşebbüs genel müdürünün teklifi ve yönetim kurulunun kararı ile kurulur; statülerinin ticaret siciline kayıt ve ilanı ile tüzel kişilik kazanır. Statüde ticaret unvanı, çalışma alanı, idare merkezi, tahsis edilmiş sermaye ve sorumluluğun sermaye ile sınırlı olduğu yer alır. Tekel niteliğindeki mallar müesseseler veya işletmeler tarafından üretilir. İşletmelerin müessese, müesseselerin bağlı ortaklık hâline getirilmesi gibi yapı değiştirme işlemleri bütün vergi, resim ve harçlardan muaftır. Müesseseler tüzelkişiliğe sahiptir, özel hukuka tabidir, sorumlulukları sermayeleriyle sınırlıdır.

Müessesenin organları (md. 17-21)

• Organlar: yönetim komitesi (en yüksek karar organı) ve müessese müdürlüğü (yürütme organı).
• Yönetim komitesi bir başkan ve dört üyeden oluşur; başkanı müessese müdürüdür. Üyeler, müessesenin üst düzey yöneticileri arasından genel müdürün teklifiyle yönetim kurulunca atanır.
• Komite üye tam sayısının salt çoğunluğuyla toplanır, kararlarını çoğunlukla alır; eşitlikte başkanın tarafı üstündür. Kararlarını, karar gününü izleyen günden itibaren on gün içinde teşebbüse gönderir.
• Müessese müdürü yönetim kurulunca atanır; en az dört yılı kamu kurum ve kuruluşlarında olmak üzere toplam en az sekiz yıl başarıyla çalışmış olmak gerekir. Müesseseyi idare ve yargı mercilerinde temsil eder.

Bağlı ortaklıklar (md. 22-24, 26)

Bağlı ortaklık; bir müessesenin bağlı ortaklığa dönüştürülmesi, teşebbüsün iştirakteki hissesinin %50'nin üstüne çıkması veya teşebbüsün %50'den fazla hisseye sahip olduğu yeni şirket kurulması yoluyla oluşur. Mevcut müessese veya işletmelerin bağlı ortaklık hâline getirilmesi ve yeni bağlı ortaklık kurulması Cumhurbaşkanınca yapılır. Sermayesinin en az %91'i kamu iktisadi kuruluşlarına ait bağlı ortaklıkların genel kurulu ve denetçileri bulunmaz. Yönetim kurulu genel müdür dâhil beş üyeden oluşur; genel müdür aynı zamanda başkandır. Özel kesimin hisselerinin her %20'si için bir temsilci hakkı dikkate alınarak en çok iki üye genel kurulca seçilir. Genel müdür yardımcıları teşebbüs yönetim kurulunca atanır. Bağlı ortaklıklar bilanço ve kâr-zarar cetvellerini en geç Mart ayı sonuna kadar denetim kuruluna gönderir; genel kurul en geç Haziran ayı sonuna kadar toplanır.

İştirakler (md. 27-28)

• Katılma payı en az %15 olmalı; sermaye artırımında da %15'in altına düşürülemez.
• Aynı iştirake birden fazla teşebbüs veya bağlı ortaklık katılamaz.
• Hisse senetlerinin mülkiyeti teşebbüs iştirakinde teşebbüse, bağlı ortaklık iştirakinde bağlı ortaklığa aittir.
• İştirak yönetim kurullarında her %15 hisse için en az bir üye bulundurulur; iştirak bilançoları yıllık faaliyet raporlarına eklenir.

Not: Metindeki Koordinasyon Kurulu, Yüksek Denetleme Kurulu ve Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığı eski kurum adlarıdır.

Sınavda dikkat

• Teşebbüs yönetim kurulu 1+5, müessese yönetim komitesi 1+4, bağlı ortaklık yönetim kurulu genel müdür dâhil 5.
• Komite karar gönderme süresi 10 gün; yönetim kurulunun onay süresi 15 gün.
• %91 eşiği: genel kurul ve denetçi yok; %15: iştirak alt sınırı ve yönetim kurulu temsil birimi; %20: özel kesim temsil birimi.