Çeşitli hükümler: arazi, harç payı, Devlet malı ve santraller

Kazanılan arazilerin Hazineye devri (md. 48)

6200 sayılı Kanuna göre DSİ'nin yaptığı tesisler sonucunda işe yarar hâle gelmiş ve sınırları 24. maddenin (c) fıkrasına göre tespit edilmiş göl ve batak sahalar ile sulama şebekeleri ve taşkından korunan arazi parçaları içinde; Devletin hüküm ve tasarrufu altında olan veya Hazinenin ya da mülhak bütçeli daire ve müesseselerin mülkiyetinde bulunan arazi, Genel Müdürlükçe Hazineye devredilir.

Harç, vergi ve döner sermaye muafiyeti (md. 49)

• DSİ, 492 sayılı Harçlar Kanununa göre alınan harçlardan muaftır.
• Kanundaki görevleri kapsamında düzenlenen kâğıtlar sebebiyle damga vergisinden muaftır.
• Tapu ve kadastro işlemlerinden kaynaklanan döner sermaye hizmet bedellerinden muaftır.
• Genel Müdürlüğün gelirleri vergiden müstesnadır. Ancak bu istisna, Gelir Vergisi Kanunu ve Kurumlar Vergisi Kanunu uyarınca yapılan kesintileri kapsamaz.

Arazi tahsisi (md. 50)

DSİ'nin ihtiyacı olup belediye sınırı dışında bulunan ve üzerinde sabit tesis olmayan millî emlake ait arazi, isteği üzerine Hazinece parasız olarak DSİ'ye tahsis olunur. Bu hüküm, 4 sayılı CBK'daki genel bedelsiz tahsis kuralıyla (md. 125) birlikte değerlendirilmelidir.

Devlet malı sayılma (md. 51)

DSİ'nin ve işletmelerinin bütün malları ve kıymetleri Devlet malı hükmündedir. Bu mallar ve kıymetler aleyhine suç işleyenler, Devlet malları aleyhine suç işleyenler gibi ceza görür.

Santraller (md. 53)

• DSİ, hidroelektrik santrallerinin daha verimli çalışmasını sağlamak amacıyla termik santraller kurabilir.
• Tesis kurduğu bölgelerde il özel idareleri, belediyeler, Devlet kurumları, özel kurumlar, köy tüzel kişiliği ve şahıslara ait elektrik santral ve şebekelerini rızalarıyla devralarak, ortaklık kurarak veya kiralayarak kullanabilir.
• Alınacak veya ortaklık kurulacak tesislerin bedeli o tarihteki kıymetleri üzerinden hesaplanır ve bir heyet tarafından takdir edilir.

Yağış ve su ölçme işleri (md. 54-55)

DSİ, yağış ve su ölçme işlerini 3127 sayılı Kanun hükümlerine göre yürütmek kaydıyla, köy ve kasabalardaki öğretmen ve orman memurları ile demiryolları ve karayolları bakım memurlarını, asıl görevlerine halel gelmemek şartıyla bu işlerle görevlendirebilir ve karşılığında ücret verir. Kanunun uygulama şekilleri yönetmelikle belirlenir.

Not: 53. maddede kıymet takdir heyetini oluşturan bakanlıklar (Maliye, Bayındırlık, İşletmeler Vekâletleri) ile 54. maddedeki ücret tutarı eski düzenlemelere aittir; sınavda bunlar yerine maddenin özü önemlidir.

Sınavda dikkat

• Muafiyetler: harç, damga vergisi, tapu-kadastro döner sermaye bedeli; gelir vergisi istisnası GVK/KVK kesintilerini kapsamaz.
• Parasız tahsis şartları: belediye sınırı dışında ve sabit tesis bulunmayan arazi.
• DSİ malları Devlet malı hükmündedir.
• Termik santral kurma amacı: hidroelektrik santrallerin verimli çalışması.
• Başkalarına ait santraller ancak rızalarıyla devralınabilir.