Tesis masrafları, amortisman ve işletme ücretleri

Tesis masraflarının ödenmesi (md. 24)

6200 sayılı DSİ Kanununa göre tesislerin meydana getirilmesi için yapılan bütün masraflar, 25. maddedeki esaslara göre tesislerden yararlanabilecek olanlar tarafından ödenir. 3996 sayılı Kanuna (yap-işlet-devret) göre yapılan tesislerde, katkı payı ve ortak tesis harcamalarına karşılık gelen kısım görevli şirketin işletme süresi sona erdikten sonra yararlananlarca ödenir; idarece yapılan kamulaştırma, arazi toplulaştırması ve tarla içi geliştirme giderleri bu hesapta dikkate alınmaz.

• Ödeme müddeti ve başlangıç tarihi, tesisin özelliklerine ve mahallî şartlara göre Cumhurbaşkanının onayı ile karara bağlanır; olağanüstü hâllerde aynı yolla uzatılabilir.
• Ödemeler faize tabidir; ancak sağladığı yarar faize elverişli olmayan tesislerde faiz uygulanmaz. Faiz oranlarını Cumhurbaşkanı belirler.
• Sulanan ve kurutulan arazi sahaları ile yararlanacak arazi sınırları Cumhurbaşkanınca tasdik edilir ve Genel Müdürlükçe mahallinde ilan olunur.

Amortisman (md. 25)

• Taşkın sular ve sellere karşı koruyucu tesisler amortismana tabi değildir.
• DSİ'nin arazi toplulaştırması harcamaları, baraj ve gölet gibi depolama tesislerinin sulama maksadına ilişkin yatırım bedeli ve sulama tesislerinin yatırım bedeli amortismana tabi değildir. Mülkiyet devrinden vazgeçen yeraltı suyu sulama kooperatiflerinden tesis bedeli alınmaz.
• Enerji tesislerinde kilovatsaat başına amortisman, toplam masrafın üretilen enerji miktarı ile ödeme müddeti yıl sayısına bölünmesiyle bulunur.
• Akarsuların ıslahı ve seyrüsefere elverişli hâle getirilmesi tesisleri de amortismana tabi değildir; kanallar üzerinde nakliyat Genel Müdürlüğün muvafakatiyle ve ücret karşılığı yapılır.

İşletme masrafları ve kademeleri (md. 26-27)

İşletme masrafları, taşkından koruma ile ıslah ve seyrüsefer tesisleri hariç, yararlananlar tarafından ödenir. Sulama tesislerinin işletmesi üç kademedir: kısmi (inşaat sürerken), alıştırma (inşaat bittikten sonra azami on yıl) ve tam (bu süreden sonra). Cumhurbaşkanınca belirlenen ödemenin başlangıç tarihi tam işletmenin de başlangıcıdır ve en az bir yıl önce tespit ve ilan edilir.

İşletme ücretleri ve tarifeler (md. 28-30)

• Taşkın koruma, ıslah ve gemi işletme tesislerinden işletme ücreti alınmaz.
• Kısmi ve alıştırma işletmelerinde yıllık tarifeler Cumhurbaşkanınca tasdik ve ilan edilir.
• Tam işletmede dönüm (1.000 m²) başına ortalama ücret, bir yıl önceki toplam işletme masrafının sulanan alana bölünmesiyle bulunur; yıl sonunda gerçek masrafa göre mahsup yapılır. Bataklık tesislerinde de aynı esas uygulanır.
• Tarifeler Cumhurbaşkanınca tasdik edilir ve en geç o yılın Nisan ayında ilan olunur; Cumhurbaşkanı indirim yapabilir, fark ertesi yıl bütçesinden karşılanır.
• Amortisman taksiti ve işletme ücreti ayrı ayrı hesaplanır, birlikte tahsil edilir.

Tahakkuk ve tahsil (md. 31-32)

Sulanan arazi her yıl yerinde tespit edilir; tespit günü bir hafta önce köy ihtiyar heyetine yazıyla bildirilir ve bu tebligat arazi sahiplerine yapılmış sayılır. Mesaha cetvelleri bölge müdürlüğünce tasdikle kesinleşir. Tebligattan itibaren bir ay içinde bölge müdürlüğüne itiraz edilebilir; bölge müdürünün kararı kesindir. Borç, tasdik tarihinden bir ay sonra muaccel olur. Süresinde ödenmeyen borçlar %10 fazlasıyla 6183 sayılı Kanuna göre tahsil edilir.

Sınavda dikkat

• Taşkın ve ıslah tesislerinden ne amortisman ne işletme ücreti alınır.
• Alıştırma işletmesi en çok 10 yıl; tarifeler Nisan'da ilan.
• İtiraz 1 ay, bölge müdürüne; gecikmede %10 fazla.