Yeraltı sularının mülkiyeti, işletme sahaları ve DSİ'nin yetkileri

Yeraltı sularının mülkiyeti (md. 1)

167 sayılı Yeraltı Suları Hakkında Kanuna göre yeraltı suları umumi sular arasında olup Devletin hüküm ve tasarrufu altındadır. Bu suların her türlü araştırılması, kullanılması, korunması ve tescili bu Kanun hükümlerine tabidir.

Terimler (md. 2)

• Yeraltı suyu: yeraltındaki durgun veya hareket hâlindeki bütün sular.
• Yeraltı suyu deposu: herhangi bir noktasından su çekildiğinde bütün su kütlesine tesir edilen, bünyesinde yeraltı suyu bulunan tabakalar.
• Kimse: resmî, yarı resmî veya özel nitelikli gerçek ve tüzel kişiler.
• Komşu: bitişik arazi sahibi veya aynı bölgede aynı yeraltı suyu imkânlarından faydalanması gereken kimse.
• Faydalı kullanış: içme, temizlik, belediye hizmetleri, hayvan sulama, zirai sulama, maden ve sanayi, sportif ve benzeri tesislerde kullanım. Faydalı ihtiyaç: bu kullanışlar için muhtaç olunan su miktarı.
• Emniyetli verim haddi: depo verimine zarar vermeden devamlı olarak alınabilecek su miktarı.
• Araştırma kuyusu: bilgi edinmek için açılan kuyu; işletme kuyusu: istifadeye sunulan kuyu.

İşletme sahaları (md. 3-5)

Sınırları ve yapısal özellikleri belirlendikçe yeraltı suyu sahaları, DSİ'nin teklifi üzerine ilgili bakanlıkça "Yeraltısuyu İşletme Alanları" olarak kabul ve ilan edilir. İlan edilmiş sahalarda belgeyle açılacak kuyuların adedi, yerleri, derinlikleri ve çekilecek su miktarı DSİ tarafından belirlenir. Kuyu açan kimse bulunan suyun yalnız kendi faydalı ihtiyacına yetecek miktarını kullanabilir. Bu miktarı aşan sular ile satılmak üzere çıkarılan yeraltı suları ve Hazine yerlerindeki kaynak suları (mazbut vakıf suları hariç) il özel idarelerince 2886 sayılı Kanuna göre kiraya verilir; kira gelirinden kaynak köy sınırlarında ise köye %15, belediye sınırlarında ise belediyeye %25 pay verilir. Faydalı ihtiyaç miktarı, ilgili bakanlıkların görüşü alınarak DSİ tarafından belirlenir. İlan edilmiş sahalar dışında her arazi sahibi arazisinde yeraltı suyu arayabilir ve faydalı ihtiyacı kadar kullanabilir; iş 8. madde kapsamına giriyorsa belge şarttır.

Komşu hakkı ve DSİ'nin yetkileri (md. 6-7)

• Arazisinde yeterli su bulunmayan veya suyu elde etmesi fahiş masraf gerektiren kişinin komşu arazideki sudan yararlanma şartları yönetmelikte belirtilir.
• DSİ etüt ve araştırma için herhangi bir yerde kuyu açma hakkına sahiptir; bu araştırma kuyuları için istimlak yapılmaz.
• İşletme kuyusuna dönüştürülen veya doğrudan işletme kuyusu olarak açılan kuyuların yeri ve geliş-gidiş arazisi DSİ'ce istimlak edilir; bedel kuyunun maliyetine eklenir.
• İşletme kuyularının intifa hakkı DSİ tarafından devredilebilir veya kiralanabilir; bedeli DSİ takdir eder; arazi sahibine tercih hakkı tanınır.

Belge ve bilgi verme mecburiyeti (md. 8)

Su temini amacıyla, derinliği DSİ'ce belirlenip ilgili bakanlık onayıyla ilan edilen haddi aşan her türlü çukur, sondaj ve kuyular (el ile açılan kuyular hariç) ile su temini amaçlı her türlü galeri ve tüneller için DSİ'den belge alınması mecburidir. Su temini amacı gütmeyen kazılar için belge aranmaz, ancak DSİ isterse bilgi verilmesi mecburidir.

Sınavda dikkat

• İşletme alanlarını DSİ teklif eder, ilgili bakanlık kabul ve ilan eder.
• Kira payı: köy %15, belediye %25; kiraya veren il özel idaresi.
• Araştırma kuyusu için istimlak yok; işletme kuyusu için var.
• El ile açılan kuyular belge yükümlülüğü dışındadır.