Yabancıların taşınmaz edinimi ve ek hükümler

Yabancı gerçek kişiler ve yabancı şirketler (2644 md. 35)

• Kanuni sınırlamalara uyulmak kaydıyla, uluslararası ikili ilişkiler ve ülke menfaatleri gereği Cumhurbaşkanınca belirlenen ülkelerin vatandaşı olan yabancı gerçek kişiler Türkiye'de taşınmaz ve sınırlı ayni hak edinebilir.
• Toplam alan, özel mülkiyete konu ilçe yüzölçümünün yüzde onunu ve kişi başına ülke genelinde otuz hektarı geçemez. Cumhurbaşkanı kişi başı miktarı iki katına kadar artırabilir.
• Yabancı ülkelerde kendi kanunlarına göre kurulan tüzel kişiliği haiz ticaret şirketleri ancak özel kanun hükümleri çerçevesinde edinebilir; bunlar dışındaki yabancı tüzel kişiler taşınmaz edinemez, lehlerine sınırlı ayni hak kurulamaz. Taşınmaz rehni tesisinde bu sınırlamalar uygulanmaz.
• Cumhurbaşkanı ülke menfaatleri gereği edinimleri ülke, kişi, bölge, süre, sayı, oran, tür, yüzölçümü bakımından belirleyebilir, sınırlandırabilir, durdurabilir veya yasaklayabilir.
• Yapısız taşınmaz satın alanlar geliştirecekleri projeyi iki yıl içinde ilgili Bakanlığın onayına sunar; onaylanan proje beyanlar hanesine kaydedilmek üzere tapu müdürlüğüne gönderilir.
• Askerî yasak ve güvenlik bölgeleri ile stratejik bölgelerin harita ve koordinatlarını Millî Savunma Bakanlığı, özel güvenlik bölgelerininkini İçişleri Bakanlığı TKGM'nin bağlı olduğu Bakanlığa verir.
• Aykırı edinilen, amacı dışında kullanılan, projesi süresinde gerçekleştirilmeyen veya sınır dışında miras yoluyla edinilen taşınmazlar, verilecek bir yılı geçmeyen sürede malikince tasfiye edilmezse tasfiye edilerek bedele çevrilir ve bedeli hak sahibine ödenir. (Metinde süreyi verecek makam Maliye Bakanlığı olarak geçer; bugün Hazine ve Maliye Bakanlığıdır.)

Yabancı sermayeli şirketler (md. 36)

Yabancıların yüzde elli veya daha fazla hissesine sahip olduğu ya da yöneticilerin çoğunluğunu atama/görevden alma yetkisine sahip olduğu Türkiye'de kurulu şirketler, ana sözleşmelerindeki faaliyet konularını yürütmek için taşınmaz edinebilir (5901 sayılı Kanun md. 28 kapsamındakiler hariç). Askerî yasak ve güvenlik bölgelerinde edinim Genelkurmay Başkanlığının veya yetkilendireceği komutanlıkların, özel güvenlik bölgelerinde ise valiliğin iznine tabidir; değerlendirmede ülke güvenliğine uygunluk esas alınır. Taşınmazların kullanımı valiliklerce izlenir. Rehin tesisi, rehnin paraya çevrilmesi, şirket birleşme ve bölünmeleri, OSB, teknoloji geliştirme ve serbest bölgeler ile bankaların alacak tahsili amacıyla edinimlerinde bu madde uygulanmaz. (Uygulama yönetmeliğini çıkaran Ekonomi Bakanlığı bugün mevcut değildir.)

İntikal ve ek hükümler

• Yabancı gerçek kişilerin intikal işleri Türk mahkemelerinden verilen veya kendi makamlarınca verilip Türk mahkemelerince tasdik edilen veraset senetlerine göre yapılır (md. 37).
• Ek 1: Ölümden itibaren iki yıl içinde miras intikali yapılmazsa tapu müdürlüğü mirasçılık belgesi için yargıya başvurabilir ve kaydı elbirliği mülkiyeti şeklinde günceller; bu başvurular her türlü gider, vergi ve harçtan muaftır.
• Ek 2: Devletin kusursuz sorumluluğu nedeniyle yapılan ödemelerden dolayı personele rücu, ödeme tarihinden itibaren iki yıl, her hâlde işlem tarihinden itibaren on yıl geçince zamanaşımına uğrar; ağır kusurda TBK md. 73 saklıdır.
• Ek 3: Hisse hatalarında ilgililere tebligat yapılır, beyanlar hanesine belirtme konur; otuz gün içinde muvafakat verilirse düzeltme yapılır, verilmezse tapu müdürlüğü re'sen düzeltir ve tebliğden itibaren altmış gün içinde asliye hukuk mahkemesinde dava açılabileceğini ihtar eder.
• Ek 4: SPK ve BDDK yetkili değerleme kuruluşlarının raporları, düzenlendiği tarihte TKGM'ye elektronik ortamda ve bedelsiz gönderilir.

Sınavda dikkat

• Sınır: ilçe özel mülkiyet alanının %10u, kişi başı 30 hektar (Cumhurbaşkanı 2 katına çıkarabilir).
• Yabancı sermayeli şirket ölçütü %50 ve üzeri.
• Proje süresi 2 yıl; Ek 1 süresi de 2 yıl.
• Hisse hatası: 30 gün muvafakat, 60 gün dava, asliye hukuk.