Amaç, Kapsam ve Tanımlar

Amaç (md. 1)

4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanununun amacı; karayolu taşımalarını ülke ekonomisinin gerektirdiği şekilde düzenlemek, taşımada düzeni ve güvenliği sağlamak, taşımacı, acente, taşıma işleri komisyoncusu, nakliyat ambarı ve kargo işletmeciliği gibi hizmetlerin şartlarını belirlemek, çalışanların nitelik, hak ve sorumluluklarını saptamak ve karayolu taşımalarının diğer taşıma sistemleriyle birlikte ve birbirini tamamlayıcı olarak hizmet vermesini sağlamaktır.

Kapsam (md. 2)

Kanun, kamuya açık karayolunda motorlu taşıtlarla yapılan yolcu ve eşya taşımalarını, taşıma işleri işletmecilerini, çalışanları ve kullanılan taşıt, araç, gereç ve yapıları kapsar. Kanuna tabi olmayan taşımalar:

• Özel otomobillerle ve römorklarıyla yapılan taşımalar,
• Genel ve katma bütçeli daireler, il özel idareleri, belediyeler, üniversiteler ve KİT'lere ait otomobillerle yapılan taşımalar,
• Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı, Sahil Güvenlik Komutanlığı ve Emniyet Genel Müdürlüğüne ait motorlu taşıt ve römorklarla yapılan taşımalar,
• Lastik tekerlekli traktörlerle çekilen römorklarla yapılan taşımalar.

İl sınırları içindeki taşımalar ile yüz kilometreye kadar olan şehirlerarası taşımaların düzenlenmesi il ve ilçe trafik komisyonlarıyla işbirliği yapılarak valiliklere; belediye sınırları içindeki şehir içi taşımalar belediyelere bırakılabilir. Uluslararası anlaşmalar ile savaş hâli, olağanüstü hal ve doğal afet durumlarında uygulanacak hükümler saklıdır.

Önemli tanımlar (md. 3)

• Taşımacı: Taşımacı yetki belgesine sahip olan ve kendi nam ve hesabına taşımayı ücret karşılığı üstlenen gerçek veya tüzel kişi.
• Acente: Bağımlı bir sıfatı olmaksızın sözleşmeye dayanarak belirli bir yer veya bölgede daimi olarak taşımacılar adına aracılık eden ve taşıma sözleşmesi yapmayı meslek edinen kişi.
• Taşıma işleri komisyoncusu: Ücreti karşılığında kendi namına ve bir müvekkil hesabına eşya taşıtmayı meslek edinmiş kişi.
• Kargo: Tek parçada en fazla yüz kilogramı geçmeyen, genellikle ambalaj ve kap içindeki küçük boyutlu koli, sandık, paket gibi parça eşya.
• Eşya (yük): İnsandan başka taşınabilen canlı veya cansız her türlü nesne.
• Yolcu: Taşıtı kullanan sürücü ile hizmetliler dışında taşıtta bulunan kişiler.
• Şehirlerarası taşıma: Bir ilin herhangi bir noktasından başlayıp diğer bir ilin herhangi bir noktasında biten taşıma.
• Uluslararası taşıma: Türkiye'den veya Türkiye'ye karayoluyla; Türkiye üzerinden transit; Türkiye'ye deniz, demir veya havayoluyla gelip karayolundan üçüncü ülkelere yapılan taşımalar.
• Düzenli sefer: Belirli zaman ve ücret tarifesine göre tespit edilmiş güzergâhta önceden açıklanmış yerleşim birimleri arasında yapılan taşıma.
• Arızi sefer: Aynı taşıtla aynı yolcu grubunun taşınıp kalkış noktasına geri getirildiği kapalı kapı seferleri ile gidişi dolu dönüşü boş veya gidişi boş dönüşü dolu seferler.
• Mekik sefer: Birden fazla gidiş-dönüş seferinde aynı kalkış yerinden aynı varış yerine önceden gruplandırılmış yolcuların taşınması.
• Sorumluluk sigortası: 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunundaki zorunlu mali sorumluluk sigortası.

Not: Kanun metnindeki tanımda Bakanlık “Ulaştırma Bakanlığı” olarak geçer; bu görevler bugün Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığınca yürütülmektedir.

Sınavda dikkat

• Özel otomobil ve kamu kurumlarına ait otomobiller kapsam dışıdır; kamu kurumunun otobüsü için böyle bir istisna sayılmamıştır.
• Kargoda sınır tek parçada yüz kilogramdır.
• Taşımacı kendi nam ve hesabına; komisyoncu kendi namına ama müvekkil hesabına çalışır.
• Sürücü ve hizmetliler yolcu sayılmaz.