Amaç, Kapsam ve Tanımlar

Kanunun amacı (md. 1)

5737 sayılı Vakıflar Kanunu; vakıfların yönetimi, faaliyetleri ve denetimine, yurt içi ve yurt dışındaki taşınır ve taşınmaz vakıf kültür varlıklarının tescili, muhafazası, onarımı ve yaşatılmasına, vakıf varlıklarının ekonomik şekilde işletilmesi ve değerlendirilmesinin sağlanmasına ilişkin usul ve esasları belirlemek amacıyla hazırlanmıştır.

Kapsam (md. 2)

• Kanun; mazbut, mülhak ve yeni vakıflar, cemaat ve esnaf vakıfları ile Vakıflar Genel Müdürlüğünü kapsar.
• Kanunun uygulanmasında milletlerarası mütekabiliyet ilkesi saklıdır.

Kurum ve belge tanımları (md. 3)

• Genel Müdürlük veya Denetim Makamı: Vakıflar Genel Müdürlüğü.
• Vakfiye: mazbut, mülhak ve cemaat vakıflarının malvarlığını, vakıf şartlarını ve vakfedenin isteklerini içeren belgeler.
• 1936 Beyannamesi: cemaat vakıflarının 2762 sayılı Vakıflar Kanunu gereğince verdikleri beyanname.
• Vakıf senedi: mülga 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi ile 4721 sayılı Türk Medenî Kanununa göre kurulan vakıfların malvarlığını ve vakıf şartlarını içeren belge.

Vakıf türleri (md. 3)

• Mazbut vakıf: Genel Müdürlükçe yönetilecek ve temsil edilecek vakıflar ile 743 sayılı Kanundan önce kurulup 2762 sayılı Kanun gereğince Genel Müdürlükçe yönetilen vakıflar.
• Mülhak vakıf: 743 sayılı Kanundan önce kurulmuş ve yönetimi vakfedenlerin soyundan gelenlere şart edilmiş vakıflar.
• Cemaat vakfı: vakfiyeleri olup olmadığına bakılmaksızın 2762 sayılı Kanun gereğince tüzel kişilik kazanmış, mensupları Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olan Türkiye'deki gayrimüslim cemaatlere ait vakıflar.
• Esnaf vakfı: 2762 sayılı Kanunun yürürlüğünden önce kurulmuş ve esnafın seçtiği yönetim kurulu tarafından yönetilen vakıflar.
• Yeni vakıf: 743 sayılı Kanun ile 4721 sayılı Türk Medenî Kanununa göre kurulan vakıflar.

Alt birimler ve yönetim (md. 3)

• Şube: yeni vakfa bağlı, tüzel kişiliği olmayan ve bünyesinde organları bulunan alt birim.
• Temsilcilik: yeni vakfa bağlı, tüzel kişiliği ve bünyesinde organları bulunmayan alt birim.
• Vakıf yönetimi: mülhak, cemaat, esnaf ve yeni vakıflarda vakfı yönetmeye ve temsile yetkili organ.

Mal ve hak kavramları (md. 3)

• Hayrat: vakıfların doğrudan toplumun istifadesine bedelsiz sundukları mal veya hizmetler.
• Akar: vakıf amaç ve faaliyetleri için gelir getirici şekilde değerlendirilmesi zorunlu taşınır ve taşınmazlar.
• Mukataalı vakıf: zemini vakfa, üzerindeki yapı ve ağaçlar tasarruf edene ait olan ve kirası yıllık alınan vakıf taşınmazları.
• İcareteynli vakıf: değerine yakın peşin ücret ve ayrıca yıllık kira alınarak süresiz kiralanan vakıf taşınmazları.
• Taviz bedeli: mukataalı ve icareteynli taşınmazların serbest tasarrufa terki için alınan bedel.
• Galle fazlası: mazbut ve mülhak vakıflarda hayrat ve akarların onarımı ile vakfiyedeki hayrat hizmetlerin ifasından sonra kalan miktar.
• İntifa hakkı: mazbut ve mülhak vakıflarda vakfiye şartlarına göre ilgililere bırakılmış galle fazlaları ve haklar.

Sınavda dikkat

• Vakfiye eski vakıfların (mazbut, mülhak, cemaat) belgesidir; yeni vakıfların belgesi vakıf senedidir.
• Şube ile temsilcilik arasındaki fark organ bulunup bulunmamasıdır; ikisinin de tüzel kişiliği yoktur.
• Cemaat vakfı tanımında vakfiye şartı aranmaz; mensupların TC vatandaşı olması aranır.
• Mukataalıda yalnız yıllık kira, icareteynlide peşin ücret + yıllık kira vardır.
• Galle fazlası ve intifa hakkı kavramları yalnız mazbut ve mülhak vakıflar için tanımlanmıştır.