Hâkimin Davaya Bakamaması ve Reddi

Hâkimin davaya bakamayacağı hâller (md. 22)

Hâkim aşağıdaki hâllerde hâkimlik görevini yapamaz:

• Suçtan kendisi zarar görmüşse,
• Sonradan kalksa bile şüpheli, sanık veya mağdurla aralarında evlilik, vesayet veya kayyımlık ilişkisi bulunmuşsa,
• Bu kişilerin kan veya kayın hısımlığından üstsoy veya altsoyu ise; aralarında evlat edinme bağı varsa,
• Aralarında üçüncü derece dâhil kan hısımlığı veya evlilik sona ermiş olsa bile ikinci derece dâhil kayın hısımlığı varsa,
• Aynı davada Cumhuriyet savcılığı, adli kolluk, müdafilik veya mağdur vekilliği yapmışsa,
• Aynı davada tanık veya bilirkişi olarak dinlenmişse.

Yargılamaya katılamayacak hâkim (md. 23)

• Bir karar veya hükme katılan hâkim, yüksek görevli mahkemece bu hükme ilişkin verilecek karara katılamaz.
• Aynı işte soruşturma evresinde görev yapan hâkim kovuşturma evresinde görev yapamaz.
• Yargılamanın yenilenmesinde önceki yargılamada görev yapan hâkim aynı işte görev alamaz.

Ret sebepleri ve ret isteyebilecekler (md. 24-26)

• Davaya bakamama hâllerinde ve tarafsızlığı şüpheye düşürecek diğer sebeplerle ret istenebilir.
• Ret isteyebilecekler: Cumhuriyet savcısı; şüpheli, sanık veya müdafii; katılan veya vekili. İstenirse karara katılacak hâkimlerin isimleri bildirilir.
• Tarafsızlık şüphesine dayalı ret, ilk derecede sanığın sorgusu başlayıncaya kadar istenir. Sonradan öğrenilen sebeplerde duruşma bitinceye kadar, ancak öğrenmeden itibaren yedi gün içinde istenebilir.
• Ret, hâkimin mensup olduğu mahkemeye dilekçeyle veya zabıt kâtibine tutanak düzenletilerek yapılır; sebeplerin tümü bir defada açıklanır. Reddi istenen hâkim görüşünü yazılı bildirir.

Karar mercii (md. 27-28)

• Karar, reddi istenen hâkim katılmaksızın mensup olduğu mahkemece verilir. Mahkeme teşekkül edemezse asliye ceza hâkimi için yargı çevresindeki ağır ceza mahkemesi; ağır ceza hâkimi için numara olarak izleyen daire (son daire için 1 numaralı daire), tek daire varsa en yakın ağır ceza mahkemesi karar verir.
• Sulh ceza hâkimine karşı istemde yargı çevresindeki asliye ceza mahkemesi karar verir.
• Ret isteminin kabulüne ilişkin kararlar kesindir; kabul edilmemesine ilişkin kararlara itiraz edilebilir.

Reddi istenen hâkimin işlemleri, çekinme ve geri çevirme (md. 29-32)

• Reddi istenen hâkim karar verilinceye kadar yalnız gecikmesinde sakınca olan işlemleri yapar. Oturum sırasında reddedilirse oturuma devam olunur, ancak tarafların iddia ve sözlerinin dinlenmesine geçilemez. Ret kabul edilirse duruşma tekrarlanır.
• Yasaklılık sebebiyle çekinmede merci başka hâkim görevlendirir; tarafsızlık sebebiyle çekinmede merci çekinmenin uygunluğuna karar verir.
• Süresinde yapılmayan, sebep ve delili gösterilmeyen veya duruşmayı uzatma amacı açık istem geri çevrilir; bu kararlara itiraz edilebilir.
• Hükümler zabıt kâtiplerine de uygulanır; karar yanında çalıştığı mahkeme başkanı veya hâkim tarafından verilir.

Sınavda dikkat

• Kan hısımlığında üçüncü, kayın hısımlığında ikinci derece dâhil.
• Ret kabulü kesin, reddi itiraza tabi.
• Sonradan öğrenilen sebepte süre yedi gündür.