Koruma Tedbirleri Nedeniyle Tazminat

Tazminat istenebilecek hâller (md. 141/1)

Suç soruşturması veya kovuşturması sırasında aşağıdaki kişiler maddî ve manevî her türlü zararlarını Devletten isteyebilir:

• Kanunlarda belirtilen koşullar dışında yakalanan, tutuklanan veya tutukluluğunun devamına karar verilen,
• Kanunî gözaltı süresi içinde hâkim önüne çıkarılmayan,
• Kanunî hakları hatırlatılmadan veya haklarından yararlandırılma isteği yerine getirilmeden tutuklanan,
• Kanuna uygun tutuklandığı hâlde makul sürede yargılama mercii huzuruna çıkarılmayan ve bu sürede hakkında hüküm verilmeyen,
• Kanuna uygun yakalandıktan veya tutuklandıktan sonra hakkında kovuşturmaya yer olmadığına veya beraatine karar verilen,
• Mahkûm olup gözaltı ve tutuklulukta geçirdiği süre hükümlülük süresinden fazla olan ya da cezası yalnız para cezası olduğu için zorunlu olarak bu cezayla cezalandırılan,
• Yakalama veya tutuklama nedenleri ve suçlamalar kendisine açıklanmayan; yakalanması veya tutuklanması yakınlarına bildirilmeyen,
• Hakkındaki arama kararı ölçüsüz şekilde gerçekleştirilen,
• Eşyasına koşullar oluşmadan elkonulan, korunması için tedbir alınmayan, eşyası amaç dışı kullanılan veya zamanında geri verilmeyen,
• Yakalama, adli kontrol veya tutuklamaya karşı başvuru imkânlarından yararlandırılmayan,
• Konutunu terk etmemek veya tedavi ya da muayene tedbirlerine tabi olmak şeklindeki adli kontrol yükümlülükleri uygulandıktan sonra hakkında kovuşturmaya yer olmadığına veya beraatine karar verilen kişiler.

(e), (f) ve (l) bentlerindeki kararları veren merciler ilgiliye tazminat hakkı bulunduğunu bildirir ve bu husus karara geçirilir.

Hâkim ve savcılar nedeniyle tazminat (md. 141/3-4)

• Hâkim ve Cumhuriyet savcılarının soruşturma veya kovuşturma sırasındaki karar ve işlemleri nedeniyle tazminat davaları, kişisel kusur ve haksız fiil hâlleri dahil, ancak Devlet aleyhine açılabilir.
• Devlet, görevinin gereklerine aykırı hareket ederek görevini kötüye kullanan hâkim ve savcılara bir yıl içinde rücu eder.

Süre ve görevli merci (md. 142/1-2)

• İstem, kararın kesinleştiğinin ilgiliye tebliğinden itibaren üç ay ve her hâlde kesinleşme tarihini izleyen bir yıl içinde yapılır.
• Görevli merci, zarara uğrayanın oturduğu yer ağır ceza mahkemesidir; o mahkeme işlemle ilişkiliyse ve aynı yerde başka ağır ceza dairesi yoksa en yakın yer ağır ceza mahkemesi.
• Ancak (e), (f) ve (l) bentleri kapsamındaki istemlerde 6384 sayılı Tazminat Komisyonu Kanunu hükümleri uygulanır; ağır ceza mahkemesine yapılan bu istemler Komisyona gönderilir ve ağır ceza mahkemesine başvuru tarihi esas alınır.

Yargılama usulü (md. 142/3-10)

• Dilekçede açık kimlik ve adres, zarara yol açan işlem ve zararın nitelik ve niceliği yazılır, belgeler eklenir. Eksiklik varsa mahkeme bir ay içinde tamamlanmasını, aksi hâlde istemin reddedileceğini bildirir.
• Dilekçe ve belgeler Hazine temsilcisine tebliğ edilir; temsilci beyan ve itirazlarını iki hafta içinde yazılı bildirir.
• Mahkeme kararını duruşmalı verir; taraflar çağrıya rağmen gelmezse yokluklarında karar verilebilir.
• Karara karşı istemde bulunan, Cumhuriyet savcısı veya Hazine temsilcisi istinaf yoluna başvurabilir. Bölge adliye mahkemesi kararı yerinde görmezse esas hakkında karar verir; bu kararlar kesindir.
• Tazminat kararları kesinleşmeden ve idari başvuru tamamlanmadan icraya konulamaz; ödeme, banka hesabının idareye bildiriminden itibaren otuz gün içinde yapılır.

Geri alma ve isteyemeyecekler (md. 143-144)

• Kovuşturmaya yer olmadığı kararı kaldırılıp mahkûm edilenlere veya aleyhe yargılamanın yenilenmesiyle mahkûm edilenlere ödenen tazminatın mahkûmiyet süresine ilişkin kısmı, savcının yazılı istemiyle aynı mahkemeden alınacak kararla kamu alacaklarının tahsili mevzuatına göre geri alınır.
• İftira veya yalan tanıklık nedeniyle gözaltı ve tutuklamada Devlet, iftira eden veya yalan tanıklık yapan kişiye de rücu eder.
• Kanuna uygun yakalanan, adli kontrol altına alınan veya tutuklananlardan; af, şikâyetten vazgeçme, uzlaşma gibi nedenlerle kovuşturmaya yer olmadığı veya düşme kararı verilenler, kusur yeteneği bulunmadığı için ceza verilmesine yer olmadığına karar verilenler, adlî makamlar huzurunda gerçek dışı beyanla suç işlediğini bildirip tedbire sebep olanlar ve sonradan yürürlüğe giren lehe kanunla durumu değişenler tazminat isteyemez.

Sınavda dikkat

• Tazminat süresi: tebliğden itibaren üç ay, her hâlde kesinleşmeden itibaren bir yıl.
• Görevli mahkeme ağır ceza mahkemesidir; (e), (f), (l) bentlerinde Tazminat Komisyonu usulü uygulanır.
• Rücu süresi bir yıl; Hazine temsilcisinin beyan süresi iki hafta; eksik tamamlama süresi bir ay.
• Bölge adliye mahkemesinin bu konudaki kararları kesindir.