Yetki

Genel yetki kuralı (md. 12)

• Davaya bakma yetkisi suçun işlendiği yer mahkemesine aittir.
• Teşebbüste son icra hareketinin yapıldığı, kesintisiz suçlarda kesintinin gerçekleştiği, zincirleme suçlarda son suçun işlendiği yer mahkemesi yetkilidir.
• Basılı eserle işlenen suçlarda yetki eserin yayım merkezi olan yer mahkemesine aittir; suç yayım merkezi dışındaki baskıda meydana gelmişse basıldığı yer de yetkilidir.
• Şikâyete bağlı hakaret suçunda eser mağdurun yerleşim yerinde veya oturduğu yerde dağıtılmışsa o yer; mağdur başka yerde tutuklu veya hükümlüyse o yer mahkemesi de yetkilidir.
• Görsel ve işitsel yayınlarda aynı kural uygulanır; yayın mağdurun yerleşim yerinde görülmüş veya işitilmişse o yer de yetkilidir.
• Bilişim sistemleri, banka veya kredi kurumları ya da banka/kredi kartları araç olarak kullanılarak işlenen suçlarda mağdurun yerleşim yeri mahkemeleri de yetkilidir.

Özel yetki (md. 13)

Suçun işlendiği yer belli değilse sırasıyla: şüpheli/sanığın yakalandığı yer, yakalanmamışsa yerleşim yeri; Türkiye'de yerleşim yeri yoksa en son adresi; bu da belirlenemezse ilk usul işleminin yapıldığı yer mahkemesi yetkilidir.

Yabancı ülkede işlenen suçlar (md. 14)

• Yetki md. 13'ün birinci ve ikinci fıkralarına göre belirlenir; savcı, şüpheli veya sanığın istemiyle Yargıtay, suç yerine daha yakın mahkemeye yetki verebilir.
• Şüpheli Türkiye'de yakalanmamış, yerleşmemiş veya adresi yoksa yetkili mahkemeyi Adalet Bakanının istemi ve Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının başvurusu üzerine Yargıtay belirler.
• Diplomatik bağışıklıktan yararlanan Türk kamu görevlilerinin yabancı ülkede işlediği suçlarda yetkili mahkeme Ankara mahkemesidir.

Taşıtlar (md. 15)

Türk bayraklı gemi, hava veya demiryolu taşıtında Türkiye dışında işlenen suçta ilk uğranan Türk limanı veya bağlama limanı mahkemesi; ülke içinde bu taşıtlarda işlenen suçlarda ilk ulaşılan yer mahkemesi de yetkilidir. Yabancı bayraklı geminin kara suları dışında çevreyi kirletmesinde suç yerine en yakın veya ilk uğranan liman mahkemesi yetkilidir.

Bağlantı, uyuşmazlık ve yetkisizlik (md. 16-18)

• Bağlantılı davalar yetkili mahkemelerden herhangi birinde birleştirilebilir; uyuşulamazsa ortak yüksek görevli mahkeme karar verir. Olumlu veya olumsuz yetki uyuşmazlığını da ortak yüksek görevli mahkeme çözer.
• Sanık yetkisizlik iddiasını ilk derecede duruşmada sorgusundan önce bildirir; bu aşamadan sonra iddiada bulunulamaz, mahkeme de resen karar veremez. Yetkisizlik kararlarına itiraz edilebilir.

Nakil ve işlemler (md. 19-21)

• Yetkili mahkeme hukuki veya fiili sebeplerle görev yapamıyorsa yüksek görevli mahkeme davanın aynı derecedeki başka mahkemeye nakline karar verir. Kamu güvenliği tehlikesinde nakli Adalet Bakanı Yargıtaydan ister. Mahkeme fiili veya güvenlik gerekçesiyle duruşmanın il sınırları içinde başka yerde yapılmasına karar verebilir.
• Yetkisiz hâkimin işlemleri sadece yetkisizlik nedeniyle hükümsüz sayılmaz. Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde yetkisiz hâkim de yargı çevresinde gerekli işlemleri yapar.

Sınavda dikkat

• Zincirleme suçta son suçun, kesintisiz suçta kesintinin, teşebbüste son icra hareketinin yeri.
• Görevsiz hâkimin işlemleri hükümsüz; yetkisiz hâkimin işlemleri sırf bu nedenle hükümsüz değildir.
• Diplomatik bağışıklıklı Türk kamu görevlisi için Ankara mahkemesi.