2013/11 sayılı Genelge Başlık 4Zorunlu sigortalılığın sona erdiği tarihten sonradaki isteğe bağlı sigortalılık sürelerinin değerlendirilmesi (Ek, 24/4/2019 tarihli ve 2019/9 sayılı Genelge)

Kanunun 50 nci maddesinde isteğe bağlı sigortalı olma koşullarından biri Kanuna tabi zorunlu sigortalı olmayı gerektirecek şekilde çalışmamak veya sigortalı olarak çalışmakla birlikte ay içerisinde 30 günden az çalışmak ya da tüm gün çalışmamak şeklinde belirlenmiş, 51 inci maddesinde ise isteğe bağlı sigortalılığın müracaatın Kurum kayıtlarına intikal ettiği tarihi takip eden günden itibaren başlayacağı, ay içerisinde 30 günden az çalışan veya 80 inci madde uyarınca prim ödeme gün sayısı ay içindeki toplam çalışma saatinin 4857 sayılı Kanuna göre belirlenen günlük normal çalışma saatine bölünmesi suretiyle hesaplanan sigortalıların aynı ay içerisinde isteğe bağlı sigortaya prim ödemeleri halinde, primi ödenen sürelerin zorunlu sigortalılığa ilişkin prim ödeme gün sayısına otuz günü geçmemek üzere ekleneceği ve eklenen bu sürelerin 25/2/2011 tarihinden itibaren Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalılık süresi olarak kabul edileceği öngörülmüştür.

Diğer taraftan, Kanunun 53 üncü maddesinin üçüncü fıkrasında isteğe bağlı sigortalılığın, 51 inci maddenin ikinci ve üçüncü fıkraları hükmü saklı kalmak kaydıyla Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a), (b) veya (c) bentleri kapsamına tabi çalışmaya başladığı tarihten bir gün önce sona erdirileceği, Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinin 95 inci maddesinin üçüncü fıkrasında da ay içinde 30 günden az veya kısmi çalışanlar hariç olmak üzere yeniden isteğe bağlı sigortaya devam etmek isteyenler hakkında yeniden talep şartı aranacağı öngörülmüştür.

İsteğe bağlı sigortalılığın hangi hallerde sona ereceği, Kanunun 51 inci maddesinin dördüncü fıkrasında belirlenmiş, söz konusu sigortalılığın zorunlu sigortalı olunması halinde sona erdirilmesi ise Kanunun 53 üncü maddesinde düzenlenmiştir. İsteğe bağlı sigortalılığı devam etmekte iken Kanunun 53 üncü maddesinin üçüncü fıkrası hükmü saklı kalmak kaydıyla yazılı talepte bulunulmadığı sürece isteğe bağlı sigortalılık sona erdirilmemekte, ait olduğu aydan itibaren en geç 12 ay içinde ödenmeyen süreler ise sigortalılık süresinden sayılmamaktadır.

Buna göre, Kanunun 51 inci maddesinin üçüncü fıkrası kapsamında 30 günden eksik süreleri için Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında isteğe bağlı sigortaya prim ödemekte iken zorunlu sigortalıkları sona erenlerin, Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki isteğe bağlı sigortalılıkları, zorunlu sigortalılıklarının bittiği tarih itibariyle sonlandırılacak, zorunlu sigortalılığın sona erdiği tarihi takip eden günden itibaren ise herhangi bir yazılı talep aranmaksızın Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamındaki isteğe bağlı sigortalılık devam ettirilecektir.

Zorunlu sigortalılık sona erdikten sonra Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında 30 günden az isteğe bağlı sigorta primi;

- Ödenmiş olan süreler 30 güne tamamlanacak şekilde Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında isteğe bağlı sigortalılık süresi olarak değerlendirilecektir.

Zorunlu kısmi çalışma sona erdikten sonra, Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında yine kısmi olarak isteğe bağlı sigortaya ödenen primler, Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında oluşturulacak isteğe bağlı sigorta süreleri için oluşacak prim borçlarında dikkate alınacak ve söz konusu sürelere ilişkin prim borçları, Kanunun 88 inci maddesinin yirmiikinci fıkrası gereğince tebliğ tarihinden itibaren Kanunun 89 uncu maddesinin ikinci fıkrasına göre gecikme cezası ve gecikme zammı uygulanarak tahsil edilecektir.

- Ödenmemiş olan süreler için ise zorunlu sigortalılığın sona erdiği tarihi takip eden günden itibaren Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında isteğe bağlı sigortalılık başlatılacak ve bu şekilde başlatılan sürelere ilişkin primlerin ödenmesinde Kanunun 52 nci maddesinin üçüncü fıkrası dikkate alınacaktır.

Örnek 1- (4/a) kapsamında kısmi süreli çalışan ve ay içerisinde 30 günden eksik kalan süreleri isteğe bağlı sigorta ile tamamlayan sigortalı (C)’nin 17/8/2018 tarihinde 10 gün kısmi çalışma süresi bildirilerek (4/a) kapsamındaki zorunlu sigortalılığı sona ermesine rağmen isteğe bağlı sigortaya prim ödemeye devam etmiştir. Bu durumda, sigortalının 2018/Ağustos ayında; bildirilen zorunlu kısmi sigortalı hizmet süresini, sigortalılığın sona erdiği tarihe tamamlayacak şekilde 17-10=7 gün (4/a) kapsamındaki isteğe bağlı sigorta hizmeti oluşturulacak ve bu tarih itibariyle (4/a) kapsamındaki isteğe bağlı sigortalılık sona erdirilecek ancak, 18/8/2018 tarihi itibariyle de (4/b) kapsamında isteğe bağlı sigortalılığı başlatılacaktır. Sigortalının, zorunlu sigortalılığın sona erdiği tarihten sonraki dönemler için (4/a) kapsamında ödediği kısmi isteğe bağlı sigorta primleri, (4/b) kapsamında hizmet olarak değerlendirilecek ve arada oluşan prim farkları sigortalıya tebliğ edilmek suretiyle Kanunun 88 inci maddesinin yirmiikinci fıkrası kapsamında tahsil edilecektir.

Örnek 2- Örnek (1)’deki sigortalının zorunlu sigortalılığının sona erdiği 2018 yılı Ağustos ayı ve sonrasında isteğe bağlı sigortaya prim ödemediği varsayıldığında, yine aynı şekilde sigortalının (4/a) kapsamındaki isteğe bağlı sigortalılığı zorunlu kısmi çalışmanın sona erdiği 17/8/2018 tarihi itibariyle sonlandırılacak ve 18/8/2018 tarihinden itibaren (4/b) kapsamında isteğe bağlı sigortalılığı başlatılarak isteğe bağlı sigortalılıktan dolayı prim ödemesi bulunmayan süreler için 12 ay kontrolü işletilecektir.

Örnek 3- (4/a) kapsamında ayda 12 gün kısmi süreli çalışan ve ay içerisinde 30 günden eksik kalan süreleri isteğe bağlı sigorta ile tamamlayan sigortalı (D)’nin 20/10/2017 tarihinde (4/a) kapsamındaki zorunlu sigortalılığı sona ermiş ve bu tarihten itibaren isteğe bağlı sigortaya prim ödememiştir. 7/5/2018 tarihi itibariyle yeniden ayda 7 gün kısmi süreli olarak çalışmaya başlamıştır. Sigortalı (D)’nin, (4/a) kapsamında başlatılan isteğe bağlı sigortalılığı 20/10/2017 tarihi itibariyle durdurularak (2017/Ekim ayında 12 gün zorunlu sigorta, 8 gün (4/a) kapsamında isteğe bağlı sigorta), 21/10/2017-6/5/2018 tarihleri arasında (4/b) kapsamında isteğe bağlı sigortalılığı devam ettirilecektir. Sigortalı 7/5/2018 tarihinden itibaren yeniden ayda 7 gün kısmi süreli çalışmaya başladığından, (6 gün (4/b İBS) + 7 gün (Kısmi 4/a) = 13) bu nedenle 14/5/2018 tarihi itibarıyla 30 gün az İBS tescili başlatılacak ve 17 gün hizmet verilecektir.

Öte yandan, Kanunun ek 5 inci maddesi kapsamında prim öderken, (4/a) kapsamında kısmi olarak çalışmaya başlamaları nedeniyle tarım sigortalılıkları sonlananlardan, kısmi çalışmaları sırasında eksik gün sayılarını isteğe bağlı sigorta yoluyla tamamlayanların, kısmi çalışmalarının sona ermesi halinde, ek 5 inci madde kapsamındaki sigortalılıkları zorunlu sigortalılığın bittiği tarihi takip eden günden başlatılacaktır. (4/a) kapsamındaki isteğe bağlı sigortalılıkları zorunlu sigortalılığın bittiği tarih itibariyle sona erip, zorunlu çalışmanın bittiği tarihi takip eden günden itibaren (4/b) kapsamında başlatılan isteğe bağlı sigortaya ilişkin ödedikleri primler, ek 5 inci madde kapsamındaki sigortalılıktan doğan borca mahsup edilecektir.

Örnek - 1/8/2015 tarihi itibariyle Kanunun ek 5 inci maddesi kapsamındaki sigortalılığı devam ederken 4/6/2016 tarihinde (4/a) kapsamında ayda 12 gün kısmi zamanlı çalışmaya başlayan sigortalı, 30 günden eksik sürelerini isteğe bağlı sigorta ile ödemek üzere müracaat etmiştir. Sigortalının ek 5 inci madde kapsamındaki sigortalılığı 3/6/2016 tarihi itibariyle sonlandırılmıştır. 2016 Haziran ayında; 3 gün ek-5, 12 gün (4/a) kapsamında zorunlu sigortalı, 15 gün (4/a) kapsamında isteğe bağlı sigortalılığı sağlanan kişinin, zorunlu sigortalılığı 23/5/2017 tarihinde sona ermiştir. Bu durumda sigortalının (4/a) kapsamındaki isteğe bağlı sigortalılığı zorunlu sigortalılığın bittiği 23/5/2017 tarihinde sonlandırılacak (2017/Mayıs ayında 12 gün zorunlu, 11 gün (4/a) kapsamında isteğe bağlı sigorta hizmeti) ve tarım sigortalılığı 24/5/2017 tarihi itibariyle başlatılacaktır. Sigortalının zorunlu sigortalılığın sona erdiği tarihi takip eden günden itibaren (4/b) kapsamında isteğe bağlı sigortaya prim ödediğinin sonradan anlaşılması halinde ise, bu kapsamda ödenen primler, ek 5 inci madde kapsamında tarım sigortalılığından tahakkuk edecek prim borçlarına mahsup edilecektir.

Kaynak: 2013/11 sayılı Sigortalılık İşlemleri Genelgesi · tablo ve örnekler PDF'ten metne dönüştürüldü, düzeni bozuk olabilir · metin kontrolü 07.10.2026