Yedinci Kısım — İsteğe bağlı sigortalılık · Yedinci Bölüm — İsteğe Bağlı Sigorta Primlerinin Hesabı ve Ödenmesi

2013/11 sayılı Genelge Başlık 4Genel sağlık sigortası hak sahipliği (Ek, 28/2/2014 tarihli ve 2014/5 sayılı Genelge) 269 5- İsteğe bağlı sigortalılık sürelerinin tespiti uygulaması (Ek, 11/12/2014 tarihli ve 2014/32 sayılı Genelge)

Kanunun 60 ıncı maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi ile isteğe bağlı sigortalılar 1/10/2008 tarihinden itibaren genel sağlık sigortalısı sayılmış olup, Kanunun 52 nci maddesi gereğince bakmakla yükümlü olunan kişi dahi olsalar genel sağlık sigortası primini ödemekle yükümlüdürler.

İsteğe bağlı sigortalılar ile bunların bakmakla yükümlü oldukları kişilerin genel sağlık sigortası yardımlarından faydalanmaları için sağlık hizmeti sunucusuna başvurdukları tarihten önceki son bir yıl içinde toplam 30 gün genel sağlık sigortası primi ödemiş olmaları ayrıca prim ve prime ilişkin borçlarının bulunmaması gerekmektedir.

İsteğe bağlı sigortalı olanlar; bakmakla yükümlü olunan ya da hak sahibi olarak ölüm aylığı veya geliri veyahut kendi çalışmasından dolayı gelir alan kişi olsa dahi, Kanunun 60 ıncı maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında genel sağlık sigortalısı sayıldıklarından bunlar, genel sağlık sigortası primini de ödeyeceklerdir.

Türkiye’de yerleşik olma hali bir yılı doldurmayan yabancı uyruklu sigortalılar genel sağlık sigortalısı sayılmadığından, bunlardan bir yıldan daha az bir süre oturan ve isteğe bağlı sigortalı olanlardan genel sağlık sigortası primi alınmayacaktır. Ancak, oturma süresi bir yıldan fazla olanlardan oturma süresinin birinci yılının dolduğu tarihten itibaren sigortalının talepte bulunup bulunmadığına bakılmaksızın genel sağlık sigortası primi alınacaktır.

(Ek, 19/6/2020 tarihli ve 2020/21 sayılı Genelge) Ancak, oturma iznine istinaden isteğe bağlı sigortalılığı başlatılan yabancı uyruklulardan daha sonra Türk vatandaşlığına geçenlere verilen T.C. kimlik numaralarının sisteme girişinin yapılması halinde, tescil tarihi itibariyle ödemesi gereken primlerin sağlık primleriyle birlikte tahakkuku yapıldığından, alınmaması gereken sağlık primlerinden dolayı borç oluşturulmaması için “GÜVENCE” programından “TESCİL İŞLEMLERİ” başlığı altında yer alan “YABANCI UYRUKLU SİG. GSS PRİMSİZ TARİH BELİRLEME” menüsüne, kullanıcılar tarafından sigortalının oturma izni aldığı tarih ile bir yıllık sürenin bittiği tarih, sigortalının oturma izni aldığı tarih ile Türk vatandaşlığına geçtiği tarih arasında bir yıllık sürenin olmaması durumunda ise oturma izni aldığı tarih ile Türk vatandaşlığına geçtiği tarih girilecektir.

(Ek, 19/6/2020 tarihli ve 2020/21 sayılı Genelge) Örnek 1- Yabancı uyruklu (A), 27/4/2018 tarihinde Ülkemizde oturma izni aldıktan sonra, talebine istinaden 21/6/2018 tarihinde Kanunun 50 nci maddesine göre isteğe bağlı sigortalılığı başlatılmış, 31/1/2019 tarihinde de Türk vatandaşlığına geçerek T.C. kimlik numarası almıştır. Bu durumda sigortalıdan 21/6/2018 tarihi ile 31/1/2019 tarihleri arasında sağlık primi kesilmemesi için, “YABANCI UYRUKLU SİG. GSS PRİMSİZ TARİH BELİRLEME” menüsüne başlangıç tarihinin 27/4/2018, bitiş tarihinin ise 31/1/2019 olarak girilmesi gerekmektedir.

(Ek, 19/6/2020 tarihli ve 2020/21 sayılı Genelge) Örnek 2- Yabancı uyruklu (B), 21/4/2015 tarihinde Ülkemizde oturma izni aldıktan sonra, talebine istinaden 20/6/2015 tarihinde Kanunun 50 nci maddesine göre isteğe bağlı sigortalılığı başlatılmış, 23/4/2018 tarihinde de Türk vatandaşlığına geçerek T.C. kimlik numarası almıştır. Bu durumda sigortalıdan 20/6/2015 tarihi ile 20/4/2016 tarihleri arasında sağlık primi kesilmemesi için,“YABANCI UYRUKLU SİG. GSS PRİMSİZ TARİH BELİRLEME” menüsüne başlangıç tarihinin 21/4/2015 bitiş tarihinin ise 20/4/2016 olarak girilmesi gerekmektedir.

5- İsteğe bağlı sigortalılık sürelerinin tespiti uygulaması (Ek, 11/12/2014 tarihli ve 2014/32 sayılı Genelge)

Kanunun 52 nci maddesinde “ait olduğu aydan itibaren en geç 12 ay içinde 89 uncu maddenin ikinci fıkrasına göre hesaplanacak gecikme cezası ve gecikme zammıyla birlikte primi ödenmeyen süreler, sigortalılık süresinden sayılmaz. Bu 12 aylık süreden sonra ödenen primler 89 uncu maddenin üçüncü fıkrası hükümlerine göre iade edilir.” hükmü yer almaktadır.

Bu hüküm doğrultusunda; isteğe bağlı sigortalılığı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında devam ettirilenlerin 12 aylık sorgulama süresi içerisinde primi ödenmeyen sürelerinin tespiti program aracılığı ile yapılmakta olup, bu program ile ait olduğu aydan itibaren 12 ay içerisinde gecikme cezası ve gecikme zammıyla birlikte primi ödenmeyen ay tespit edilmekte ve bu ay için “İSTEĞE BAĞLI BORCUNUN 12 AYLIK SÜRESİ DOLDU ……..TARİHİNE HİZMET VERMEYİNİZ” uyarı mesajı gelmektedir.

Bu durumda on-line tescil ekranında “Tescil İşlemleri” menüsünde bulunan “Terk Kayıt Girişi” ekranının sigortalı türünden “İsteğe bağlı (12 ay takipli) sigortalı türünün seçilmek suretiyle uyarı mesajında belirtilen tarihten bir önceki ayın sonu itibariyle (01) kodu ile isteğe bağlı sigortalılığın sona erdirilmesi, terk tarihinden sonraki bir tarihte sigortalının beyan etmiş olduğu prim ödemesine göre tespit edilen sigortalılık başlangıç tarihinin on-line tescil ekranında “Tescil İşlemleri” menüsünde bulunan “Terk Kayıt Girişi” ekranına (05) kodu ile girilmesi gerekmektedir. Uyarı mesajında belirtilen tarihin sigortalının tescil tarihinin içinde bulunduğu ay olması ve sigortalının hiç prim ödemesinin olmaması durumunda uyarı mesajının sigortalı dosyasında saklanması ile isteğe bağlı sigortalılık on-line tescil ekranında “Tescil İşlemleri” menüsünde bulunan “Terk Kayıt Girişi” ekranının sigortalı türünden “İsteğe bağlı (12 ay takipli) sigortalı türünün seçilmek suretiyle (01) terk kodu ile tescil tarihi itibariyle sona erdirilecektir.

Örnek - 13/5/2009 tarihinde isteğe bağlı sigortalı olarak tescili yapılan ancak hiç prim ödemesinde bulunmayan sigortalının bilgisayarda “İSTEĞE BAĞLI BORCUNUN 12 AYLIK SÜRESİ DOLDU 2009 yılı Mayıs TARİHİNE HİZMET VERMEYİNİZ” uyarı mesajı doğrultusunda isteğe bağlı sigortalılığı on-line tescil ekranında “Tescil İşlemleri” menüsünde bulunan “Terk Kayıt Girişi” ekranının sigortalı türünden “İsteğe bağlı (12 ay takipli) sigortalı türünün seçilmek suretiyle (01) terk kodu ile 13/5/2009 tarihi itibariyle sona erdirilecektir.

Uyarı mesajında belirtilen tarihin sigortalının tescil tarihinin içinde bulunduğu ay olması ancak sigortalının tescil tarihinden sonraki aylarda prim ödemesinin bulunduğunun tespiti durumunda ise isteğe bağlı sigortalılık, ödenen prim tutarının cari ay ve geçmiş dönem prim borçlarını karşılayıp karşılamadığı tespit edilerek başlatılacaktır.

Örnek 1- 11/2/2011 tarihinde isteğe bağlı sigortalı olarak tescili yapılan ancak tescil tarihinden itibaren 12 aylık sorgulama süresi içinde prim ödemesinde bulunmayan ilk prim ödemesini 16/4/2014 tarihinde yapan sigortalının bilgisayarda “İSTEĞE BAĞLI BORCUNUN 12 AYLIK SÜRESİ DOLDU 2011 yılı Şubat TARİHİNE HİZMET VERMEYİNİZ” uyarı mesajı doğrultusunda isteğe bağlı sigortalılığı on-line tescil ekranında “Tescil İşlemleri” menüsünde bulunan “Terk Kayıt Girişi” ekranının sigortalı türünden “İsteğe bağlı (12 ay takipli) sigortalı türünün seçilmek suretiyle (01) terk kodu ile 11/2/2011 tarihi itibariyle sona erdirilecek, 16/4/2014 tarihinde yatırılan prim tutarı cari ay primini karşılıyorsa isteğe bağlı sigortalılık (05) kodu ile ödeme yapılan tarihten 12 ay geriye doğru gitmek suretiyle tespit edilen 1/5/2013 tarihi itibariyle başlatılacaktır. Ancak sigortalının 2014 yılı 4 üncü ay içerisinde 2013 yılı 5 inci ay prim borç ve cezasını karşılayacak primi yatırmaması halinde 2013 yılı 5 inci ayının 12 aylık sorgulama süresi dışında kalması nedeniyle “İSTEĞE BAĞLI BORCUNUN 12 AYLIK SÜRESİ DOLDU 2013 yılı Mayıs TARİHİNE HİZMET VERMEYİNİZ” uyarı mesajı doğrultusunda daha önce bilgisayar kayıtlarına alınan 1/5/2013 (05) isteğe bağlı sigortalılık başlangıç tarihi iptal edilerek 1/6/2013 (05) tarihi bilgisayar kayıtlarına alınacaktır.

Örnek 2- Örnek 1 deki sigortalının 16/4/2014 tarihinde yatırmış olduğu prim tutarının cari ay prim tutarı ile birlikte 12 aylık sorgulama süresi içinde kalan en eski ayın prim borç ve cezasını karşılıyor olması halinde ise isteğe bağlı sigortalılık (05) kodu ile prim ödenen tarihten 12 ay geriye doğru gitmek suretiyle tespit edilen 1/5/2013 tarihi itibariyle başlatılacak ve isteğe bağlı sigortalılık program aracılığı ile 12 aylık sorgulama süreleri dikkate alınarak devam edecektir.

İsteğe bağlı sigortalılığı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında devam ettirilenlerin (Kanunun 5 inci maddesinin (g) bendine tabi olanlar ile 51 inci maddenin üçüncü fıkrası kapsamındakiler) 12 aylık prim ödeme sorgulaması program aracılığı ile yapılmakta olup ayrıca giriş ve çıkış yapılmayacaktır.

Kaynak: 2013/11 sayılı Sigortalılık İşlemleri Genelgesi · tablo ve örnekler PDF'ten metne dönüştürüldü, düzeni bozuk olabilir · metin kontrolü 07.10.2026

Bu başlıktan sorular

Bu maddeye dayanan 5 çözümlü soru var. İlk 3 tanesi kayıt gerekmeden burada.

Ölen eşinden dolayı dul aylığı alan ve eşinin bakmakla yükümlü olduğu kişi konumunda da bulunan bir kişi isteğe bağlı sigortalı olmuştur. GSS primi bakımından aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

İsteğe bağlı sigortalılar bakmakla yükümlü olunan ya da hak sahibi olarak ölüm aylığı veya geliri alan kişi olsalar dahi 60 ıncı maddenin (b) bendine göre GSS'li sayılır ve GSS primini öder (Genelge 7/7/4; 5510 md. 52).

I. Ayda 30 günden az çalışanlar hariç isteğe bağlı sigortalıların her ay için otuz tam gün prim ödemesi zorunludur. II. Beyan edilen tutardan daha az prim ödenen ay isteğe bağlı hizmet olarak değerlendirilmez. III. Türkiye'de yerleşik olma hali bir yılı doldurmayan yabancı isteğe bağlı sigortalıdan GSS primi alınır. 2013/11 sayılı Genelgeye göre yukarıdakilerden hangileri doğrudur?

Her ay için otuz tam gün prim ödenmesi zorunludur (I) ve beyan edilen tutardan az ödenen ay hizmet sayılmaz (II). Yerleşik olma hali bir yılı doldurmayan yabancılar GSS'li sayılmaz ve bunlardan GSS primi alınmaz (III yanlış) (Genelge 7/7/3, 7/7/4).

I. Kendi çalışmalarından dolayı gelir veya aylık alanlar II. Yalnızca taksirli bir suçtan hüküm giymiş olanlar III. Kurumlarınca görevlerine son verilmiş olanlar IV. Türkiye ile ikili sosyal güvenlik anlaşması bulunan bir ülkede zorunlu sigortalı olanlar V. Olağanüstü hâlde yerlerine atanacaklar gelip işe başlamadan görevlerini bırakan Devlet memurları Yukarıdakilerden hangileri 5434 sayılı Kanuna tabi isteğe bağlı iştirakçi olamaz?

5434 sayılı Kanunun mülga 12'nci maddesine göre görevine son verilenler veya memurluktan çıkarılanlar, olağanüstü hâl gibi durumlarda yerine atanan gelmeden görevini bırakanlar, ikili sosyal güvenlik anlaşması olan ülkelerde zorunlu ya da isteğe bağlı sigortalı olanlar ve kendi çalışmalarından dolayı gelir veya aylık alanlar isteğe bağlı iştirakçi olamaz. 657 sayılı Kanunun 48'inci maddesindeki engelden taksirli suçlar hariç tutulduğundan yalnızca taksirli suçtan hüküm giymek tek başına engel değildir. (2013/11 sy. Genelge, Yedinci Kısım 8. Bölüm 2)

Bu konudan daha fazla soru çöz →