2018/38 sayılı Genelge Başlık 9.2Diğer Durum Değişiklikleri ve Ölüm Gelir/Aylıklarının Yaştan Dolayı Durdurulması Uygulaması

Kanuna göre gelir veya aylık bağlanan sigortalı ile hak sahibi kişilerin durumlarının, kendilerine veya başka hak sahiplerine bağlanmış bulunan gelir veya aylık tutarının düzeltilmesini gerektirir bir şekilde değişmesi halinde gelir veya aylık tutarları, değişikliğin meydana geldiği tarihten sonraki ödeme dönemi başından başlanarak yeni duruma göre düzeltilecektir.

18 yaşını dolduran hak sahibi kız ve erkek çocuklarından herhangi bir yazılı talep veya öğrenci belgesi alınmadan kanunlarda öngörülen ölüm gelir/aylığına hak kazanma şartlarının devam edip etmediği hususunda sistemsel olarak yapılacak kontrollerle gelir/aylık alma şartları devam edenlerin gelir/aylıkları ödenmeye devam edilecek, etmeyenlerin ise kesilecektir. Ancak, Milli Eğitim Bakanlığı ile Yükseköğretim Kurulu kayıtlarından öğrencilik bilgilerinin temin edilememesi halinde, hak sahibinden öğrenci belgesi talep edilecektir.

9.2.1- Boşandığı Eşiyle Fiilen Birlikte Yaşayan Eş ve Çocukların Durum Değişiklikleri

Kanunun 56 ncı maddesinin son fıkrası gereğince eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen eş ve çocukların, bağlanmış olan gelir ve aylıkları kesilmekte ve bu kişilere ödenmiş olan tutarlar, 96 ncı madde hükümlerine göre geri alınmakta olup, uygulamanın usul ve esasları aşağıda açıklanmıştır.

Kurumumuzca, eşinden boşanarak gelir/aylık talebinde bulunan eş ve kız çocuklarının gelir/aylık bağlama işlemleri geciktirilmeksizin gerçekleştirilecek, ancak ihbar veya şikayet olması ya da Kurumca gerekli görüldüğü hallerde gerekli inceleme yaptırılarak sonucuna göre işlemleri tamamlanacaktır.

Boşandığı tarihten sonra eski eşi ile tekrar evlenerek evlenme ödeneği talebinde bulunan kız çocuklarına kurumun denetim ve kontrolle yetkilendirilen memurlarına inceleme yaptırılarak oluşturulan rapora göre işlemler sonuçlandırılacak, bunun dışında kalan evlenme ödeneği taleplerinde ise araştırma yapılmayacaktır. Boşanmaları nedeniyle gelir/aylık talebinde bulunan eş ve kız çocukları ile evlenme ödeneği talebinde bulunan kız çocuklarından Gelir/Aylık/Ödenek Talep Belgesi (Ek-2) alınacaktır.

Kurumun denetim ve kontrolle yetkilendirilen memurlarının tespiti sonucu gelir veya aylıkları 56 ncı madde gereği kesilmiş bulunan ve gelir/aylıklarının yeniden bağlanmasını talep edenlerden;

Boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığının tespit edilmesi nedeniyle aylığı kesilen hak sahibinin, kendisinin üçüncü bir kişiyle evlenerek boşanması, birlikte yaşadığı tespit edilen eşinin ölmesi veya eşinin başka biri ile evlenmesi hallerinde, hak sahibi eş veya kız çocuklarının aylıkları; mülga kanunlara göre bağlanmışsa kendilerinin boşandıkları tarihi veya boşandıkları eşlerinin ölüm veya evlenme tarihlerini takip eden ay başından, Kanuna göre bağlanmışsa talep tarihlerini takip eden ay başından başlatılacaktır.

Boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı Kurumca tespit edilen eş ve kız çocuklarının, haklarında eksik araştırma yapıldığı ve birlikte yaşamadığı yönündeki talepleriyle birlikte yeniden somut bilgi ve belge sunmaları halinde, bu talepler daha önce inceleme yapan sosyal güvenlik merkezine intikal ettirilecektir. Yeni bilgi veya belge sunulmaması durumunda ise hak sahiplerinin araştırma talepleri reddedilecektir. Yeniden yapılan incelemede, hak sahibi hakkında yapılan ilk tespitin doğru olmadığına karar verilmesi halinde, gelir ve aylıklar kesildiği tarihten itibaren yeniden başlatılacaktır.

Kurumun denetim ve kontrolle yetkilendirilen memurlarınca düzenlenen raporlarda belirli bir süre içinde boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı tespit edilen eş ve kız çocuklarına söz konusu sürelerde ödenmiş olan tutarlar, Kanunun 96 ncı maddesinin birinci fıkrasının (a) bendine göre tahsil edilecektir. Bu durumda fiilen birlikte yaşamanın sona erdiği tarihi takip eden ay başından itibaren aylık başlatılabilecektir.

Yurtdışında ikamet eden hak sahibinin boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşayıp yaşamadığı hakkında araştırma yapılmayacaktır.

9.2.2- 2022 sayılı 65 Yaşını Doldurmuş Muhtaç, Güçsüz ve Kimsesiz Türk Vatandaşlarına Aylık Bağlanması Hakkında Kanunun 2 nci Maddesi Gereğince Uygulanan Fark Aylıkları

2022 sayılı Kanunun sosyal güvenlik kuruluşlarınca ödenecek fark aylıklarına ilişkin ek 1 nci maddesi 6495 sayılı Kanunun 73 üncü maddesi ile 2/8/2013 tarihinden geçerli olmak üzere mülga edilmiş olup, uygulama usul ve esasları 2022 sayılı Kanunun 2 nci maddesinde yeniden düzenlenmiştir.

Anılan Kanunun 2 nci maddesinin son fıkrasında; birinci fıkra hükümlerine göre aylık almaya hak kazanacak şekilde engelli olduğunu belgeleyen ve herhangi bir sosyal güvenlik kurumundan yetim olarak aylık veya gelir almakta olan çocuklardan bu kurumlardan aldıkları aylık veya gelir toplamı tutarları, bu madde gereğince durumlarına göre ödenebilecek tutardan daha az olanlara; aradaki farkın ilgili sosyal güvenlik kurumu tarafından (birden fazla sosyal güvenlik kurumundan aylık veya gelir alanlar için yalnızca tercih edecekleri bir sosyal güvenlik kurumu tarafından) ödeneceği ve bu şekilde ödenen tutarların Hazineden tahsil edileceği öngörülmüştür.

65 Yaşını Doldurmuş Muhtaç, Güçsüz ve Kimsesiz Türk Vatandaşları ile Engelli ve Muhtaç Türk Vatandaşlarına Aylık Bağlanması Hakkında Yönetmeliğin;

- 2 nci maddesinin (d) bendinde, bu yönetmeliğin sosyal güvenlik kurumlarından yetim olarak aylık veya gelir almakta olan çocuklardan engelli olanların aldıkları aylık veya gelir toplamı tutarlarının toplam engel oranlarına göre Yönetmelik kapsamında ödenecek olan aylık tutarından düşük olanları kapsadığı, - 21 inci maddesinin ikinci fıkrasında, aylık farkı almaya hak kazanacak şekilde engelli olduğunu belgeleyen ve sosyal güvenlik kurumlarından yetim olarak aylık veya gelir almakta olan çocuklardan aldıkları aylık ya da gelir toplamı tutarları engellilik derecelerine göre Yönetmelik kapsamında ödenebilecek olan aylık tutarından düşük olanlara Yönetmelikte belirlenen diğer şartlar aranmaksızın aradaki farkın ilgili sosyal güvenlik kurumu tarafından ödeneceği, birden fazla sosyal güvenlik kurumundan ya da birden fazla dosya üzerinden aylık veya gelir alanlar için aradaki farkın yalnızca tercih edecekleri bir sosyal güvenlik kurumu tarafından ya da tercih edecekleri tek bir dosya üzerinden ödeneceği, bu kapsamda aylık farkı başlangıç tarihinin sosyal güvenlik kurumuna başvurularının kayda geçtiği tarihi izleyen ay başı olacağı, öngörülmüştür.

Kurumumuzdan ölüm aylığı veya geliri almakta olan hak sahibi çocuklardan, 2022 sayılı Kanunda belirtilen koşulları yerine getirenlere fark aylıklar ödenmekte ve bunların karşılığı Hazineden alınmaktadır.

Kanuna ve 506, 1479, 2925 ve 2926 sayılı kanunlara göre gelir veya aylık almakta olan yetim çocuklar hakkında aşağıda belirtildiği şekilde işlem yapılacaktır.

9.2.2.1. Sosyal güvenlik kurumlarından, aylık veya gelir almakta olan çocuklardan 18 yaşın altında olanlar da dahil olmak üzere Kanunda belirtilen şekilde engelli olduğunu belgeleyen tüm yetim çocuklar kapsamda yer almaktadır.

Kurumdan ölüm aylığı alan çocuklardan;

- 18 yaşından büyük olanların 2022 sayılı Kanunun 2 nci maddesinin son fıkrasından yararlanabilmesi için % 70 ve üzerinde (başkasının yardımı olmaksızın hayatını devam ettiremeyecek şekilde engelli) veya % 40 ile % 69 arasında (engelli) olmaları, - 18 yaşından küçük olanların ise en az % 40 oranında engelli olmaları gerekmektedir.

9.2.2.2. Kurumdan gelir ve aylık almakta olan yetim çocuklara, sadece engellilik dereceleri göz önüne alınarak 2022 sayılı Kanunun 2 nci maddesine göre fark aylıkları ödenecek olup, 2022 sayılı Kanuna göre aylık bağlanmasında aranan diğer şartlar Kurumumuzca fark aylıklarında dikkate alınmayacaktır.

Kurumdan gelir ve aylık alan çocukların almakta oldukları aylık ya da gelir toplamı tutarları, 2022 sayılı Kanunun 2 nci maddesine göre ödenebilecek olan aylık tutarından düşük olması halinde aradaki fark kadar aylıklarına ilave ödeme yapılacaktır.

Yetim çocuklara 2022 sayılı Kanuna göre fark aylıkları Kurumumuzdan gelir veya aylık aldıkları sürece ödenecektir.

9.2.2.3. 2022 sayılı Kanunun 2 nci maddesi gereği ödenecek fark aylıklarına esas engellilik dereceleri; bunların sağlık kurumlarından alınan sağlık kurulu raporlarına göre Kurum sağlık kurulunca belirlenmekle birlikte mevzuatta, Kurumdan 2022 sayılı Kanuna göre fark aylığı alan yetim çocukların engellilik derecelerinin Kurum sağlık kurulunca belirlenmesine ilişkin herhangi bir düzenleme bulunmamaktadır. Bu nedenle, uygulamada birlikteliğin sağlanması ve hak sahibi çocukların işlemlerinin daha kısa sürede sonuçlandırılması açısından, yetim çocuklara fark aylıkların ödenmesinde yetkili sağlık kuruluşlarınca düzenlenen sağlık kurulu raporlarında belirtilen engellilik dereceleri esas alınacak olup, engelli çocukların sağlık kurulu raporları Kurum sağlık kuruluna gönderilmeksizin rapor asıllarına veya onaylı suretlerine (noter ve resmi makamlarca onaylı suretleri) göre işlemleri sonuçlandırılacaktır.

Taraflarına Kurumumuzca ölüm geliri veya aylığı bağlandıktan sonra 2022 sayılı Kanuna göre fark aylığı almak için talepte bulunan hak sahiplerinin işlemleri dosyasının bulunduğu yerde sonuçlandırılacaktır.

9.2.2.4. Kanunun 4/1-(a) bendi kapsamında veya 506 ve 2925 sayılı kanunlara göre ölüm gelir ve aylığı almakta olan hak sahipleri için hesaplanan fark aylıklar, talep tarihini takip eden ay başından itibaren ödenmeye başlanacaktır.

Kanunun 4/1-(b) bendi kapsamında veya 1479 ve 2926 sayılı kanunlara göre ölüm aylığı almakta olan yetim çocuklardan;

- 18 yaşından büyük olmakla birlikte malul olmaları nedeniyle ölüm aylığı alan çocuklar için 5378 sayılı Kanunun yürürlük tarihinden sonra bu kanundan yararlanmak istediğini beyan eden talep dilekçesini, - Ölüm aylığı bağlanan ve 18 yaşın altında olanlar da dahil engelli olduklarını belgeleyen çocuklar için de 8/5/2008 tarihinden itibaren talep tarihini, takip eden ay başından itibaren başlatılacaktır.

2008/Ekim ay başından itibaren ilk defa 4/1-(c) kapsamında sigortalılardan dolayı taraflarına Kanunun 34 üncü maddesi uyarınca ölüm aylığı bağlananların, daha sonra 2022 sayılı Kanuna göre fark aylığı almak için talep belgeleri ile sağlık kurulu raporların Kamu Görevlileri Emeklilik Daire Başkanlığına müracaat etmeleri halinde, bağlanan aylıklar talep tarihlerini takip eden ay başından itibaren aynı usul ve esaslar dahilinde yükseltilmek suretiyle ödenecektir.

9.3.2.5. 2022 sayılı Kanunun 2 nci maddesi gereğince, aylık farkı hakkını kaybeden engelli çocukların, bu aylıklarının kesilmesini gerektiren tarihten 8/5/2008 tarihine kadar yersiz ödenen ve geri alınması gereken aylıklar ile bunlardan doğan ceza ve faizleri terkin edileceğinden, söz konusu yersiz ödemeler gereği yapılmak üzere mahalli maliye teşkilatına bildirilecektir.

Kız çocuklarına ödenecek evlenme yardımında, 2022 sayılı Kanuna göre ödenen fark aylıkları dikkate alınmayacaktır.

2022 sayılı Kanuna göre ödenen fark aylıklar için ayrıca ek ödeme hesaplanacaktır.

Kanuna ve 506, 1479, 2925 ve 2926 sayılı Kanunlara göre yetim olarak aylık veya gelir almakta olan çocuklara 2022 sayılı Kanunun 2 nci maddesi gereğince yapılacak fark aylık ödemeleri yıllar itibariyle Genelge eki (Ek-5) tabloda gösterilmiştir.

Kaynak: 2018/38 sayılı Emeklilik İşlemleri Genelgesi · tablo ve örnekler PDF'ten metne dönüştürüldü, düzeni bozuk olabilir · metin kontrolü 13.10.2026