2020/8 sayılı Genelge Başlık 2.8İşyeri Kayıtlarını İbraz Etmeyenler İle İşyeri Kayıtları Geçersiz Olanlar Hakkında Uygulanacak Olan İdari Para Cezaları

5510 sayılı Kanunun 86 ncı maddesinin ikinci fıkrasında, “İşveren, işyeri sahipleri; işyeri defter, kayıt ve belgelerini ilgili olduğu yılı takip eden yıl başından başlamak üzere on yıl süreyle, kamu idareleri otuz yıl süreyle, tasfiye ve iflâs idaresi memurları ise görevleri süresince, saklamak ve Kurumun denetim ve kontrol ile görevlendirilen memurlarınca istenilmesi halinde onbeş gün içinde ibraz etmek zorundadır.” hükmü yer almaktadır.

Kanunun bu hükmüne istinaden, işyeri defter, kayıt ve belgelerinin 15 günlük süre içinde incelemeye ibraz edilmemesi veya eksik ibraz edilmesi ya da ibraz edilen defter, kayıt ve belgelerin geçersiz olduğunun tespit edilmesi halinde ilgililer hakkında uygulanacak olan idari para cezaları aşağıda açıklanmıştır.

2.8.1- İşyerine ait defter, kayıt ve belgelerin, yapılan tebligata rağmen on beş gün içinde tam olarak incelemeye ibraz edilmemesi 5510 sayılı Kanunun 102 nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinde, “ 86 ncı maddesinin ikinci fıkrasındaki yükümlülüğü Kurumca yapılan yazılı ihtara rağmen onbeş gün içinde mücbir sebep olmaksızın tam olarak yerine getirmeyenlere;

1) Bilânço esasına göre defter tutmakla yükümlü olanlar için, aylık asgari ücretin oniki katı tutarında, 2) Diğer defterleri tutmakla yükümlü olanlar için, aylık asgari ücretin altı katı tutarında, 3) Defter tutmakla yükümlü değil iseler, asgari ücretin üç katı tutarında, ………………….

İdari para cezası uygulanır.” hükmü yer almaktadır.

Örnek 1- Bilanço esasına göre defter tutmakla yükümlü olan (A) Limited Şirketince, 10/5/2017 tarihinde tebliğ edilen yazıya rağmen, 2009 yılına ilişkin Kurumca istenilen defter, kayıt ve belgelerin (mücbir sebep olmaksızın) 15 günlük süre geçirildikten sonra 30/5/2017 tarihinde incelemeye ibraz edildiği varsayıldığında, anılan işveren hakkında tebliğ tarihini izleyen 15 nci gün olan 25/5/2017 tarihinde geçerli olan asgari ücret üzerinden, 1.777,50 x 12 = 21.330,00 TL idari para cezası uygulanacaktır.

Defter, kayıt ve belgelerin ibraz edilmemesi veya eksik ibraz edilmesi halinde, idari para cezası uygulamasında esas alınacak tarih, kayıt ibraz tebligatında belirtilen sürenin son günüdür. Buna göre; tebligatla yazılı olarak istenilecek kayıtların, kayıt ibraz yazısının tebellüğ edildiği tarihi takip eden günden başlamak üzere 15 günlük süre içerisinde Kuruma ibraz edilmemesi halinde, 15 inci günde geçerli olan aylık asgarî ücret göz önünde bulundurulmak suretiyle idari para cezası verilecektir.

Kurumumuzca yapılan tebligata rağmen defter ve belgelerin ibraz edilmeyeceğinin yazılı olarak bildirilmesi halinde, yazılı bildirimin Kurum kayıtlarına intikal ettiği tarihte geçerli olan asgari ücret esas alınmak suretiyle, herhangi bir bildirimde bulunulmaması halinde ise, kayıt ibraz tebligatının tebellüğ edildiği tarihi takip eden günden başlamak üzere on beşinci gün sonu fiil tarihi olarak dikkate alınarak bu tarihteki geçerli asgari ücret üzerinden idari para cezası uygulanacaktır.

Örnek 2- Bilanço esasına göre defter tutmakla yükümlü olan (K) Anonim Şirketince, 19/6/2017 tarihinde tebellüğ edilen yazıya istinaden, defter ve belgelerin incelemeye ibraz edilemeyeceğine ilişkin yazılı bildirimin 26/6/2017 tarihinde Kuruma kayıtlarına intikal ettiği varsayıldığında, anılan işveren hakkında 26/6/2017 tarihinde geçerli olan asgari ücret üzerinden, 1.777,50 x 12 = 21.330,00 TL idari para cezası uygulanacaktır.

Örnek 3- Bilanço esasına göre defter tutmakla yükümlü olan (C) Anonim Şirketince, 12/10/2017 tarihinde tebellüğ edilen yazıya istinaden, defter ve belgelerin incelemeye ibraz edilmesi istenilmiştir. Kayıt ibraz tebligatının tebellüğ edildiği tarihi takip eden günden başlamak üzere on beşinci gün sonuna kadar (en geç 27/10/2017 tarihine kadar) ilgili işverence defter ve belgeler ibraz edilmemiştir. Bu durumda, kayıt ibraz tebligatının tebellüğ edildiği tarihi takip eden günden başlamak üzere on beşinci gün sonu (27/10/2017 tarihi) fiil tarihi olarak dikkate alınarak bu tarihteki geçerli asgari ücret üzerinden, 1.777,50 x 12 = 21.330,00 TL idari para cezası uygulanacaktır.

İşyerine ait defter ve belgelerin ibraz süresi geçirildikten sonra incelemeye ibraz edilmesi halinde, defter ve belgelerin incelemeye yasal süresi dışında ibraz edilmiş olması nedeniyle, ilgililer hakkında tutmakla yükümlü olunan defter türüne göre aylık asgari ücretin üç, altı ya da on iki katı tutarında idari para cezası uygulanacak olup, ibraz edilen kayıtların incelemesi yapılacak, ancak ibraz edilen defter ve belgelerin tümünün veya bir bölümünün geçersiz olduğunun tespit edilmesi halinde, geçersizlik halleri için ayrıca 102 nci maddenin birinci fıkrasının (e) bendinin dört ve/veya beş numaralı alt bentlerine göre idari para cezası uygulanmayacaktır.

İşverenlere ait defter, kayıt ve belgelerin yasal süresinde ve eksiksiz olarak ibraz edilmesi ancak defterlerde ve/veya ücret tediye bordrolarında geçersizlik tespit edilmesi halinde tutmakla yükümlü bulunan defter türünü aşmamak kaydıyla 102 nci maddenin birinci fıkrasının (e) bendinin dört ve/veya beş numaralı alt bentlerine göre idari para cezası uygulanacaktır.

İşverenlere ait defter, kayıt ve belgelerin yasal süresinde ancak eksik olarak ibraz edilmesi halinde ise; sadece 102 nci maddenin birinci fıkrasının (e) bendinin bir, iki veya üç numaralı alt bentlerinde belirtilen ibraz etmeme cezası uygulanacak, geçersizlikten dolayı ayrıca 102 nci maddenin birinci fıkrasının (e) bendinin dört ve beş numaralı alt bentlerine göre idari para cezası ceza uygulanmayacaktır.

5510 sayılı Kanunun 86 ncı maddesinin ikinci fıkrasında “İşveren, işyeri sahipleri; işyeri defter, kayıt ve belgelerini ilgili olduğu yılı takip eden yıl başından başlamak üzere on yıl süreyle, kamu idareleri otuz yıl süreyle, tasfiye ve iflâs idaresi memurları ise görevleri süresince, saklamak ve Kurumun denetim ve kontrol ile görevlendirilen memurlarınca istenilmesi halinde onbeş gün içinde ibraz etmek zorundadır.” hükmü yer almaktadır.

Bu doğrultuda saklama süresi dolmuş olmakla beraber ibrazı istenen kayıt ve belgelerin denetime ibraz edilmemesi ve işveren tarafından itirazda bulunulmaması veya tebligata hiç cevap verilmemesi halinde kayıt ve belge ibrazı yönünden idari para cezası uygulanmayacaktır.

Ayrıca, 5510 sayılı Kanun kapsamında işyeri sigortalı sayılanların maddî olan ve olmayan unsurlar ile birlikte işlerini yaptıkları yerler olarak tanımlanmıştır. Bu kapsamda, sigortalı niteliğinde olan ancak yanında sigortalı çalıştırmayan işyeri sahiplerinden de Kanunun 86 ncı maddesinin ikinci fıkrasında belirtilen hüküm kapsamında defter ve belgelerini ibrazı istenebilecek olup; söz konusu yükümlülüğün kayıt ibraz tebligatının tebellüğ edildiği tarihi takip eden günden başlamak üzere on beş gün içinde yerine getirilmemesi halinde idari para cezası uygulanacaktır.

Örnek 4- Terzi işyerinde yalnız kendisi çalışan ve sigortalı istihdam etmeyen bağımsız çalışan niteliğindeki işyeri sahibi tarafından işyerine ilişkin istenen defter ve belgelerin süresi içerisinde ibraz edilmemesi halinde, ilgiliye ibraz yükümlülüğünün yerine getirilmemesi nedeniyle ceza uygulanacaktır.

Diğer yandan, yanında sigortalı çalıştırmayan işyeri sahipleri adına söz konusu idari para cezaları bahsedilen kişiler adına tescil edilecek sanal işyeri dosyası üzerinden tahakkuk ettirilecek olup; ilgili işlemin yapılmasından sonra ise söz konusu sanal işyeri dosyası kanun kapsamından çıkarılacaktır.

Öte yandan Kanunun 11 nci maddesinin birinci fıkrasına istinaden bir yerin işyeri olarak nitelendirilmesi için o yerde Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a), (b) veya (c) bentleri kapsamında en az bir kişinin çalışması gerekmektedir. Bu kapsamda Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a), (b) veya (c) bentleri kapsamında en az bir kişinin çalışmadığı yer işyeri olarak nitelendirilmeyeceğinden bu nitelikteki yerlerde işverenlik veya işyeri sahipliği olmayacağından işyeri kayıtlarının ibraz edilmemesi nedeniyle idari para cezası uygulanmayacaktır.

Örnek 5- (A) apartmanı hakkında çalıştırdığı görevliyi Kuruma bildirmediği yönünde yapılan ihbar üzerine ilgili apartmanda denetim yapan Kurumun denetim ve kontrolle görevli memuru, apartmanda çalışan ve Kanuna göre sigortalı sayılan birisini tespit etmemiş yine söz konusu denetim ve kontrolle görevli memur tarafından yapılan çevre soruşturmasında da (A) apartmanında çalışan ve sigortalı sayılan bir kişinin çalıştığına dair tespit yapılamamıştır.

Hem apartmanda yapılan denetim hem de yapılan çevre soruşturmasında sigortalı sayılan birinin çalıştığına dair tespit yapılmadığından söz konusu yer işyeri sayılmayacak ve kayıtlarının ibraz edilmemesi nedeniyle idari para cezası uygulanmayacaktır.

İşyeri kayıt ve belgeleri tebligatla veya tutanakla talep edilmediği sürece 102 nci maddenin birinci fıkrasının (e) bendinin 1,2,3 numaralı alt bentlerine göre, İşyeri kayıt ve belgeleri tutanakla teslim alınmadığı sürece 102 nci maddenin birinci fıkrasının (e) bendinin 4 ve 5 numaralı alt bentlerine göre, idari para cezası verilemez.

Öte yandan aynı işverene ait birden fazla işyerine ilişkin kayıtların ister ayrı ayrı tebligatla isterse tek tebligatla ibrazının istenmesi ve ibraz edilmemesi halinde kayıt ibraz etmeme cezası işyeri bazında ayrı ayrı uygulanacaktır.

Diğer yandan işyerine kayıt ve belge ibraz etmeme nedeniyle idari para cezası uygulanmış olması halinde sonradan aynı işyerine aynı dönemden dolayı kayıt ve belge ibraz edilmemesi nedeniyle idari para cezası uygulanmayacaktır.

İncelemeye konu olan dönemde tek bir defter türü tutuluyorsa, kayıt ve belgelerin ibraz edilmemesi halinde, fiilin işlendiği tarihteki defter türüne bakılmaksızın, inceleme döneminde tutulan defter türüne göre idari para cezası uygulanacaktır.

Örnek 6- (A) Firması 2015 yılında işletme esasına göre defter tutmakta iken 2016, 2017, 2018 ve 2019 yıllarında bilanço esasına göre defter tutmuştur. 2019 yılı Mayıs ayında Kurumun denetim ve kontrolle görevli memurları tarafından yapılan inceleme sürecinde ilgili firmanın 2015 yılı defter ve belgelerin ibrazı istenmiş ve işveren tarafından 7/8/2019 tarihinde tebellüğ edilmiştir. Söz konusu defter ve belgelerin tebliğ tarihini takip eden 15 gün içinde ibraz edilmemesi halinde ibrazı istenilen dönem 2015 yılı olduğundan ve bu dönemde işveren işletme esasına göre defter tuttuğundan fiilin işlendiği tarihteki(22/8/2019) asgari ücret dikkate alınarak 5510 sayılı Kanunun 102 nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinin 2) numaralı alt bendinde belirtilen diğer defterleri tutmakla yükümlü olanlar için uygulanan aylık asgari ücretin altı katı tutarında idari para cezası uygulanacaktır.

İncelemeye konu olan dönemde farklı defter türlerinin bulunması ve işyeri kayıt ve belgelerinin ibraz edilmemesi durumunda, inceleme döneminde tutulan defter türlerinden en yükseğine karşılık gelen idari para cezası uygulanacak, diğer defter türüne göre idari para cezası uygulanmayacaktır.

Örnek 7- (B) Firması 2016 yılında işletme esasına göre defter tutmakta iken 2017, 2018 ve 2019 yıllarında bilanço esasına göre defter tutmuştur. 01/8/2019 tarihinde Kurumun denetim ve kontrolle görevli memurları tarafından yapılan inceleme sürecinde ilgili firmanın 01/1/2016-31/12/2017 dönemine ait defter ve belgelerin ibrazı istenmiştir. İşverenin kayıt ibraz yazısını 06/8/2019 tarihinde tebellüğ etmesine rağmen söz konusu defter ve belgeleri tebliğ tarihini takip eden 15 gün içinde ibraz etmemesi halinde fiilin işlendiği tarihteki(21/8/2019) asgari ücret dikkate alınarak 5510 sayılı Kanunun 102 nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinin 1) numaralı alt bendinde belirtilen bilanço esasına göre defter tutmakla yükümlü olanlar için uygulanan aylık asgari ücretin on iki katı tutarında idari para cezası uygulanacak işletme esasına göre defter ibrazı edilmemesinden kaynaklı idari para cezası uygulanmayacaktır.

Diğer yandan incelemeye konu olan dönemde defter tutan ancak defter ve belgelerin istendiği tarih itibariyle defter tutmayan bir işverene idari para cezası uygulanması durumunda fiilin işlendiği tarihteki asgari ücret dikkate alınarak incelemeye konu olan dönemde tutulan defter türüne göre idari para cezası uygulanacaktır. Ancak incelemeye konu olan dönemde farklı defter türlerinin bulunması ve işyeri kayıt ve belgelerinin ibraz edilmemesi durumunda, tutulan defter türlerinden en yükseğine karşılık gelen idari para cezası uygulanacak, diğer defter türüne göre idari para cezası uygulanmayacaktır.

Örnek 8- (C) Firması 2016 yılında işletme esasına göre defter tutmakta iken 2017 yılında bilanço esasına göre defter tutmaya başlamış olup 2019 yılında ise defter tutmamaktadır. 2019 yılı içinde Kurumun denetim ve kontrolle görevli memurları tarafından yapılan inceleme sürecinde ilgili firmanın 2016 yılı defterlerinin ve belgelerinin ibrazı istenmiş ve işveren tarafından 4/9/2019 tarihinde tebellüğ edilmiştir. Söz konusu defter ve belgelerin tebliğ tarihini takip eden 15 gün içinde ibraz edilmemesi halinde ibrazı istenilen dönem 2016 yılı olduğundan ve bu dönemde işveren işletme esasına göre defter tuttuğundan fiilin işlendiği tarihteki (19/9/2019) asgari ücret dikkate alınarak 5510 sayılı Kanunun 102 nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinin 2) numaralı alt bendinde belirtilen diğer defterleri tutmakla yükümlü olanlar için fiilin işlendiği tarihteki aylık asgari ücretin altı katı tutarında idari para cezası uygulanacaktır.

Söz konusu örnekte yer alan işverenden 2016 ila 2017 yılları defterlerinin ve belgelerinin ibrazı istenmesi ve defter ve belgelerin tebliğ tarihini takip eden 15 gün içinde ibraz edilmemesi halinde ise fiilin işlendiği tarihteki (19/9/2019) asgari ücret dikkate alınarak 5510 sayılı Kanunun 102 nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinin 1) numaralı alt bendinde belirtilen bilanço esasına göre defter tutmakla yükümlü olanlar için uygulanan aylık asgari ücretin on iki katı tutarında idari para cezası uygulanacak, işletme esasına göre defter ibrazı edilmemesinden kaynaklı idari para cezası uygulanmayacaktır.

Öte yandan incelemeye konu olan dönemde birden fazla farklı defter türünün bulunması ve işverenin bu defterlerden bir kısmını ibraz edip bir kısmını ibraz etmemesi halinde ise hangi defter türü eksik olarak ibraz edilmişse o defter türü esas alınarak idari para cezası uygulanacak; iki defter türü de eksik ibraz ediliyorsa, tutulan defter türlerinden en yükseğine karşılık gelen idari para cezası uygulanacak diğer defter türüne göre idari para cezası uygulanmayacaktır.

Örnek 9-(B) Firması 2016 yılında işletme esasına göre defter tutmakta iken 2017, 2018 ve 2019 yıllarında bilanço esasına göre defter tutmuştur 2019 yılı içinde Kurumun denetim ve kontrolle görevli memurları tarafından yapılan inceleme sürecinde ilgili firmanın 2016 ila 2017 yılları defterlerinin ibrazı istenmiş ve işveren tarafından 5/9/2019 tarihinde tebellüğ edilmiştir. İlgili işletme tarafından 2016 yılı kayıtlarının 15 gün içinde eksik 2017 kayıtlarının ise tam olarak ibraz edilmiş olması halinde 2016 yılında işletme esasına göre defter tuttuğundan 5510 sayılı Kanunun 102 nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinin 2) numaralı alt bendinde belirtilen diğer defterleri tutmakla yükümlü olanlar için fiilin işlendiği tarihteki (20/9/2019) aylık asgari ücretin altı katı tutarında idari para cezası uygulanacaktır.

Söz konusu örnekte yer alan işverenin her iki dönemi de 15 gün içinde eksik olarak ibraz etmesi halinde ise fiilin işlendiği tarihteki(20/9/2019) asgari ücret dikkate alınarak 5510 sayılı Kanunun 102 nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinin 1) numaralı alt bendinde belirtilen bilanço esasına göre defter tutmakla yükümlü olanlar için uygulanan aylık asgari ücretin on iki katı tutarında idari para cezası uygulanacak, işletme esasına göre defter ibrazı edilmemesinden kaynaklı idari para cezası uygulanmayacaktır.

Diğer yandan incelemeye konu olan dönem süresince işyeri tescilli olmasına rağmen tescil tarihinin geriye çekilmesi halinde, tescil tarihinden önceki dönem için kayıt ve belgelerin istenilmesi yapılmadan kayıt ibraz etmeme veya kayıt geçersizliğinden dolayı idari para cezası uygulanmayacaktır. Kayıt ve belgelerin ibraz edilmesinin istenilmesi ancak işverenin iradesinin kayıt altına alınması şartıyla kayıt ve belgelerin tebligatla istenilmesi halinde dahi ibraz edilmeyeceği yönünde beyanı olması halinde, kayıt ve belgelerin ibraz edilmemesinden dolayı 102 nci maddenin birinci fıkrasının (e) bendinin bir, iki veya üç numaralı alt bentlerinde belirtilen idari para cezası uygulanacaktır.

Ayrıca, işyeri kayıt ve belgelerin ibrazı istenen tescilsiz işyerinde, işyeri kayıt ve belgelerinin incelenmesi sonucunda işyerinin tescil edilmesi halinde, sadece kayıt ve belgelerin ibraz edilmemesinden dolayı(sigortalıya ait ücret bodrosunun ibraz edilmemesinden dolayı) 102 nci maddenin birinci fıkrasının (e) bendinin bir, iki veya üç numaralı alt bentlerinde belirtilen idari para cezası uygulanacaktır.

Örnek 10- Kurumda tescili olmayan (A) işyerinde 2019 yılında çalıştığını ve sigortalılığının sağlanmadığını iddia eden B kişisinin şikayeti üzerine, Kurumun denetim ve kontrolle görevli memurları tarafından, işverenin 2019 yılı kayıt ve belgeleri 01/8/2019 tarihli kayıt ibraz yazısıyla istenmiş ve işveren kayıt ve belgelerini 08/8/2019 tarihinde ibraz etmiştir. Yapılan inceleme sonucunda (B) kişisinin işyerinde 01/3/2019-31/7/2019 döneminde çalıştığı tespit edilmiştir. Buna göre işveren hakkında, belirtilen dönemde kayıt geçersizliğinden değil, (B) kişisinin ücret bordrosunun ibraz edilmemesinden dolayı 08/8/2019 tarihindeki asgari ücret esas alınarak işyerinde tutulan defter türüne göre 102 nci maddenin birinci fıkrasının (e) bendinin bir, iki veya üç numaralı alt bentlerinde belirtilen idari para cezası uygulanacaktır.

2.8.2- İşyerine ait defterlerin geçerli sayılmaması;

2.8.2.1- İşyerine ait defterlerin kullanılmaya başlanmadan önce tasdik ettirilmesi zorunlu olduğu halde tasdiksiz kullanılmış olması 5510 sayılı Kanunun 102 nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinin 4 numaralı alt bendinde, “………kullanılmaya başlanmadan önce tasdik ettirilmesi zorunlu olduğu halde tasdiksiz tutulmuş olan defterler geçerli sayılmaz ve tutmakla yükümlü bulunulan defter türü dikkate alınarak bu bendin (1) ve (2) numaralı alt bentlerine göre, ………………. idari para cezası uygulanır.” hükmü yer almaktadır.

213 sayılı Vergi Usul Kanununun “Tasdik Zamanı” başlıklı 221 inci maddesinde;

1. Öteden beri işe devam etmekte olanlar defterin kullanılacağı yıldan önce gelen son ayda;

2. Hesap dönemleri Maliye Bakanlığı tarafından tespit edilenler, defterin kullanılacağı hesap döneminden önce gelen son ayda;

3. Yeniden işe başlayanlar, sınıf değiştirenler ve yeni bir mükellefiyete girenler işe başlama, sınıf değiştirme ve yeni mükellefiyete girme tarihinden önce;

4. Vergi muafiyeti kalkanlar, muaflıktan çıkma tarihinden başlayarak on gün içinde;

5. Tasdike tabi defterlerin dolması dolayısıyla veya sair sebeplerle yıl içinde yeni defter kullanmaya mecbur olanlar bunları kullanmaya başlamadan önce ilgili defterleri tasdike mecbur oldukları belirtilmiştir.

Buna göre, işyerine ait defterlerin kullanılmaya başlanmadan önce tasdik ettirilmesi zorunlu olduğu halde tasdiksiz kullanılmış olduğunun denetim ve kontrolle görevlendirilmiş memurlar tarafından tespit edilmesi halinde, -Yeni işe başlayanlar için, işe başlanılan tarihten önceki gün fiil tarihi olarak dikkate alınarak, - Hesap dönemleri Maliye Bakanlığı tarafından tespit edilenler için, hesap döneminin başladığı tarihten önceki gün fiil tarihi olarak dikkate alınarak, -Öteden beri işe devam edenler için, defterin kullanılacağı yıldan önceki yılın son günü fiil tarihi olarak dikkate alınarak, -Sınıf değiştiren ve yeni mükellefiyete girenler için, sınıf değiştirme ve yeni mükellefiyete girme tarihinden önceki gün fiil tarihi olarak dikkate alınarak, - Tasdike tabi defterin dolması nedeniyle veya sair sebeple yeni defter tasdik ettirmesi gerekenler için, defteri kullanmaya başladıkları tarihten önceki gün fiil tarihi olarak dikkate alınarak, -Vergi mükellefiyeti kalkanlar için, muaflıktan çıkma tarihinden başlayarak onuncu gün fiil tarihi olarak dikkate alınarak, Ayrıca, Vergi Usul Kanununun 222 nci maddesi gereğince defterlerini ertesi yıl da kullanmak isteyenler için Ocak ayının son günü, hesap dönemi Maliye Bakanlığınca tespit edilenler için tespit edilen dönemin ilk ayının son günü fiil tarihi olarak dikkate alınarak, Fiil tarihlerinde geçerli olan asgari ücret dikkate alınmak suretiyle, 1) Bilânço esasına göre defter tutmakla yükümlü olanlar için, aylık asgari ücretin on iki katı tutarında, 2) Diğer defterleri tutmakla yükümlü olanlar için, aylık asgari ücretin altı katı tutarında, İdari para cezası uygulanacaktır.

Dolayısıyla, kullanılmaya başlanmadan önce tasdik ettirilmesi zorunlu olduğu halde tasdik ettirilmeden kullanılmış olan defterler için, yasal tasdik süresinin son gününde geçerli olan asgari ücret esas alınmak suretiyle idari para cezası uygulanacağından, denetim ve kontrolle görevli memurlarca düzenlenen raporlarda tasdiksiz kullanılmış olan defterlerin yasal tasdik süresinin son günü belirtilecektir. İlgili kanununa göre tasdike tabi olmayan defterler için tasdik şartı aranmayacaktır.

Örnek 1- İşletme esasına göre defter tutmakla yükümlü olan (B) gerçek kişisince, Kurumca istenilen defter, kayıt ve belgelerin 15 günlük süre içinde incelemeye ibraz edildiği, yapılan inceleme sonucunda tasdike tabi defterin dolması nedeniyle 22/3/2017 tarihinde yeni defter kullanılmaya başlanıldığı, ancak söz konusu defterin tasdik ettirilmesi zorunlu olduğu halde tasdik ettirilmeden kullanıldığının tespit edildiği varsayıldığında, düzenlenecek olan denetim raporunda, yeni defterin tasdik ettirilmeksizin kullanıldığı ve yasal tasdik süresinin son gününün 21/3/2017 olduğu belirtilecektir. Bu durumda, anılan işveren hakkında, işyerine ait defterlerin tasdik ettirilmeksizin kullanılmış olması nedeniyle 21/3/2017 tarihinde geçerli olan asgari ücret üzerinden, 1.777,50 x 6 = 10.665,00 TL idari para cezası uygulanacaktır.

Örnek 2- Bilanço esasına göre defter tutmakla yükümlü olan ve 17/5/2017 tarihinde denetime başlanmış olan (A) Limited Şirketinin 2016 yılına ilişkin defterlerini tasdiksiz kullanmış olduğunun Kurumun denetim ve kontrolle görevli memurlarınca tespit edilmiş olduğu varsayıldığında, öteden beri işe devam edenlerin, 2016 yılına ilişkin defterleri en geç 31/12/2015 tarihinde tasdik ettirmeleri gerektiğinden, anılan işveren hakkında 2016 yılına ilişkin defterlerin tasdiksiz kullanılmış olması nedeniyle 31/12/2015 tarihinde geçerli olan asgari ücret üzerinden, 1.273,50 x 12 = 15.282,00 TL idari para cezası uygulanacaktır.

2.8.2.2 - İşyerine ait defterlerin bilanço esasına göre tutulması gerekirken işletme hesabı esasına göre tutulmuş olması 5510 sayılı Kanunun 102 nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinin 4 numaralı alt bendinde, “……………………….Vergi Usûl Kanunu gereğince bilanço esasına göre defter tutulması gerekirken işletme hesabı esasına göre tutulmuş defterler geçerli sayılmaz ve bu bendin (1) numaralı alt bendine göre,………………… idari para cezası uygulanır.” hükmü yer almaktadır.

Kanunun bu hükmüne istinaden, Vergi Usul Kanunu gereğince bilanço esasına göre tutulması gerekirken işletme hesabı esasına göre tutulmuş defterlerden dolayı, ilgililer hakkında, 2.8.2.1- nolu bölümde belirtilen kanuni tasdik süresinin son gününde geçerli olan asgari ücret üzerinden, aylık asgari ücretin on iki katı tutarında idari para cezası uygulanacak, denetim ve kontrolle görevli memurlarca düzenlenen raporlarda bilanço esasına göre tutulması gerekirken işletme hesabı esasına göre tutulmuş olan defterlerin yasal tasdik süresinin son günü belirtilecektir.

Örnek 1- 15/1/2016 tarihinde yeni işe başlayan (Y) Anonim Şirketinin, bilanço esasına göre defter tutması gerekirken işletme esasına göre defter tuttuğunun Kurumun denetim ve kontrolle görevli memurlarınca yapılan denetim sonucunda tespit edildiği varsayıldığında, denetim raporuna, işverenin bilanço esasına göre defter tutması gerekirken işletme esasına göre defter tuttuğu ve söz konusu defterin yasal tasdik süresinin son gününün 14/1/2016 olduğu belirtilecektir. Bu durumda, anılan işveren hakkında, 14/1/2016 tarihinde geçerli olan asgari ücret üzerinden idari para cezası uygulanacaktır.

2.8.2.3- İbraz edilen defter ve belgelerin 5510 sayılı Kanunun 102 nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinin (4) numaralı alt bendine uygun olarak düzenlenmemesi 5510 sayılı Kanunun 102 nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinin (4) numaralı alt bendinde, “Tutmakla yükümlü bulunulan defter ve belgelerin ibraz edilmemesi nedeniyle verilmesi gereken ceza tutarını aşmamak kaydıyla; defter ve belgelerin tümünü verilen süre içinde ibraz etmekle birlikte; kanunî tasdik süresi geçtikten sonra tasdik ettirilmiş olan defterlerin tasdik tarihinden önceki kısmı, işçilikle ilgili giderlerin işlenmemiş olduğu tespit edilen defterler, sigorta primleri hesabına esas tutulan kazançların kesin olarak tespitine imkân vermeyecek şekilde usûlsüz veya noksan tutulmuş defterler, herhangi bir ay için sigorta primleri hesabına esas tutulması gereken kazançların ve kazançlarla ilgili ödemelerin (sigorta primine esas kazancın ödemeye bağlı olduğu durumlar dahil) o ayın dahil bulunduğu hesap dönemine ait defterlere işlenmemiş olması halinde, o aya ait defter kayıtları geçerli sayılmaz ve bu geçersizlik hallerinin gerçekleştiği her bir takvim ayı için, aylık asgari ücretin yarısı tutarında ……………………. idari para cezası uygulanır.” hükmü yer almaktadır.

Kanunun bu hükmüne istinaden, defter ve belgelerin tümünün verilen süre içinde incelemeye ibraz edilmesine rağmen, - Kanunî tasdik süresi geçtikten sonra tasdik ettirilmiş olan defterlerin tasdik tarihinden önceki kısmı için her bir geçersizlik halinin gerçekleştiği ayın son gününde, - İşçilikle ilgili giderlerin işlenmemiş olduğu tespit edilen defterler için giderin defterlere işlenmesi gereken ayın son gününde, - Sigorta primleri hesabına esas tutulan kazançların kesin olarak tespitine imkân vermeyecek şekilde usûlsüz veya noksan tutulmuş defterler için usulsüz ve noksanlık ihtiva eden ayın son gününde, - Herhangi bir ay için sigorta primleri hesabına esas tutulması gereken kazançların ve kazançlarla ilgili ödemelerin (sigorta primine esas kazancın ödemeye bağlı olduğu durumlar dahil) o ayın dahil bulunduğu hesap dönemine ait defterlere işlenmemiş olması hali için kazanç ve ödemelerin intikal ettirilmesi gereken ayın son gününde, - Yasal süresinde tasdik edildiği halde, boş olarak ibraz edilen defterlerin her bir ayı için, her bir ayın sonundaki, geçerli asgari ücret üzerinden, her bir ay için, tutmakla yükümlü bulunulan defter ve belgelerin ibraz edilmemesi nedeniyle verilmesi gereken ceza tutarını aşmamak kaydıyla aylık asgari ücretin yarısı tutarında idari para cezası uygulanacaktır.

Örnek 1- (T) Kooperatifine ait defter ve belgelerin Kurumun denetim ve kontrolle görevli memurlarınca incelenmesi sonucunda, 2016/Aralık ve 2017/Ocak ayına ilişkin sigorta primine esas kazanç tutarların tespitine imkan vermeyecek şekilde usulsüz tutulduğunun tespit edildiği varsayıldığında, anılan işveren hakkında, 2016/Aralık ayı kayıtlarından dolayı, 1.647,00 / 2 = 823,50 TL =823,00 TL 2017/Ocak ayı kayıtlarından dolayı, 1.777,50 / 2 = 888,75 TL = 888,00 TL olmak üzere, toplam 823,00 + 888,00 = 1.711,00 TL idari para cezası uygulanacaktır.

Kurumun denetim ve kontrolle görevli memurlarınca yapılan inceleme sonucunda işyeri defter ve belgelerin geçersiz olmasının nedeninin, söz konusu defterlerin kanuni tasdik süresi geçirildikten sonra tasdik ettirilmesinden kaynaklandığının tespiti halinde, denetim ve kontrolle görevli memurlarca düzenlenen raporlarda, incelenen defterlere ilişkin kanuni tasdik süresinin son gününe de yer verilecektir.

Örnek 2- Bilanço esasına göre defter tutmakla yükümlü olan (B) Anonim Şirketince, 2/11/2017 tarihinde tebliğ edilen yazıya istinaden defter ve belgelerin 15 günlük süre içinde incelemeye ibraz edildiği, ancak Kurumun denetim ve kontrolle görevli memurlarınca yapılan inceleme sonucunda, (2014/Ocak ve 2016/Ocak dahil olmak üzere) söz konusu dönemler arasındaki tüm aylar için geçersizlik halleri tespit edilmiş olup geçersizlik hali nedeniyle uygulanacak olan idari para cezasının, defter, kayıt ve belgelerin ibraz edilmemesi nedeniyle uygulanacak olan ceza tutarından fazla olması halinde, anılan işveren hakkında, defter ve belgelerin incelemeye ibraz edilmesine ilişkin yazının tebliğ edildiği tarihi izleyen 15 inci gün olan 17/11/2017 tarihinde geçerli asgari ücret üzerinden, 1.777,50 x 12 = 21.330,00 TL idari para cezası uygulanacaktır.

Kurumun denetim ve kontrolle görevli memurlarınca işyeri kayıt ve belgelerinin incelemesinde sigorta primleri hesabına esas tutulan kazanç ile defter kayıtları arasında bulunan mutabakatsızlıklar için 5510 sayılı Kanunda herhangi bir miktar belirtilmemekle birlikte, sigortalıların bildirilen kazançları ve işyeri kayıtları arasında tek tek mutabakat olması kaydıyla ayrıca bordroda kayıtlı sigortalı sayısı ve toplam ücret tutarı dikkate alınarak takdim-tehir ve küsurat hatası gibi art niyet taşımayan cüz’i miktarda, kullanılan program ve hesap sistemlerinden kaynaklanan yuvarlama farkları gibi (örneğin 10 kuruş, 1,00 TL gibi) mutabakatsızlık hallerinde gerekçeleri de tutanakta açıkça belirtilmek kaydıyla idari para cezası uygulanmaz.

2.8.3- İbraz edilen aylık ücret tediye bordrosunun, 5510 sayılı Kanunun 102 nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinin (5) numaralı alt bendine uygun olarak düzenlenmemesi 5510 sayılı Kanunun 102 nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinin (5) numaralı alt bendinde, “İşverenler tarafından ibraz edilen aylık ücret tediye bordrosunda; işyerinin sicil numarası, bordronun ilişkin olduğu ay, sigortalının adı, soyadı, sigortalının sosyal güvenlik sicil numarası, ücret ödenen gün sayısı, sigortalının ücreti, ödenen ücret tutarı ve ücretin alındığına dair sigortalının imzasının bulunması zorunludur. Belirtilen unsurlardan herhangi birini ihtiva etmeyen (imza şartı yönünden makbuz mukabilinde veya banka kanalıyla yapılan ödemeler hariç) ücret tediye bordroları geçerli sayılmaz ve her bir geçersiz ücret tediye bordrosu için aylık asgari ücretin yarısı tutarında, idari para cezası uygulanır." hükmü yer almaktadır.

Buna göre, işverenler tarafından ibraz edilen aylık ücret tediye bordrolarında;

-İşyerinin sicil numarasının, -Bordronun ilişkin olduğu ayın, -Sigortalının adı, soyadının, -Sigortalının sosyal güvenlik sicil numarasının, -Ücret ödenen gün sayısının, -Sigortalının ücretinin, -Ödenen ücret tutarının, -Ücretin alındığına dair sigortalının imzasının, bulunması gerekmektedir. Dolayısıyla, fiilin işlendiği tarih olarak defter ve belgelerin ibraz edilmediği tarih esas alınacağından ve söz konusu unsurlardan herhangi birini ihtiva etmeyen (imza şartı yönünden makbuz mukabilinde veya banka kanalıyla yapılan ödemeler hariç) ücret tediye bordroları geçerli sayılmadığından, her bir geçersiz ücret tediye bordrosu için, defter ve belgelerin ibraz edilmemesi nedeniyle uygulanan idari para cezası tutarını aşmamak şartıyla aylık asgari ücretin yarısı tutarında idari para cezası uygulanacaktır.

Örnek 1- Kurumun denetim ve kontrolle görevli memurlarınca 19/8/2019 tarihinde 2016, 2017 ve 2018 yıllarına ilişkin defter ve belgelerinin ibrazının istendiği (B) Limited Şirketinin 2016, 2017, 2018 yıllarında işletme esasına göre 2019 yılında ise bilanço esasına göre defter tuttuğu ve 2 adet sigortalı için 2016/Ocak ila 2018 Kasım aylarına ilişkin düzenlenen ücret tediye bordrolarında, sigortalıların imzasının bulunmadığının tespit edildiği varsayıldığında, anılan işveren aleyhine 2 sigortalı için düzenlenen ücret tediye bordrolarının geçersiz olması nedeniyle, fiilin işlendiği tarihteki asgari ücretin on iki katını aşmamak kaydıyla (fiilin işlendiği yani tarih defter ve belgelerin ibraz tarih 2019 yılı olduğundan 2019 yılında tutulana defter türü esas alınarak) idari para cezası uygulanacaktır.

Bu durumda, 2016, 2017 ve 2018 yıllarında uygulanması gereken toplam ceza miktarı 63.407,00 TL, 2019 yılındaki ceza üst sınırını (2.558,40*12= 30.700, 80=30.700,00 TL) geçtiğinden 30.700,00 TL ceza uygulanacaktır.

Örnek 2- (F) Anonim Şirketince 2017/Ağustos ayına ilişkin düzenlenen ücret tediye bordrosunda, sigortalının sosyal güvenlik sicil numarasının kayıtlı olmadığı varsayıldığında, anılan işveren hakkında 2017/Ağustos ayına ilişkin ücret tediye bordrosunun geçersiz olması nedeniyle 31/8/2017 tarihinde geçerli olan asgari ücret üzerinden, 1.777,50 / 2 = 888,75 TL= 888,00 TL idari para cezası uygulanacaktır.

Örnek 3- (B) Limited Şirketince (A), (B) ve (C) sigortalıları için 2017/Mart ayına ilişkin düzenlenen ücret tediye bordrosunda, sigortalıların imzasının bulunmadığının Kurumun denetim ve kontrolle görevli memurlarınca tespit edildiği varsayıldığında, anılan işveren hakkında üç sigortalı için düzenlenen 2017/Mart ayına ilişkin tek ücret tediye bordrosunun geçersiz olması nedeniyle 2017/Mart tarihinde geçerli olan asgari ücret üzerinden, 1.777,50 / 2 = 888,75 TL= 888,00 TL idari para cezası uygulanacaktır.

Diğer taraftan, aynı ayda birden fazla ücret tediye bordrosunun geçersiz olduğunun tespit edilmiş olması halinde, geçersiz olan her bir ücret tediye bordrosu için idari para cezası uygulanacaktır.

Örnek 4- (B) Limited Şirketince (A), (B) ve (C) sigortalıları için 2017/Mart ayına ilişkin düzenlenen ücret tediye bordrosunda, sigortalıların imzasının bulunmadığının Kurumun denetim ve kontrolle görevli memurlarınca tespit edildiği varsayıldığında, anılan işveren hakkında üç sigortalı için düzenlenen 2017/Mart ayına ilişkin ücret tediye bordrosunun geçersiz olması nedeniyle 2017/Mart tarihinde geçerli olan asgari ücret üzerinden, 1.777,50 / 2 = 888,75 TL=888,00 TL idari para cezası uygulanacaktır.

Diğer yandan ücret tediye bordrosunda, 5510 sayılı Kanunun 102 nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinin beş numaralı alt bendinde belirtilen bilgilerin bulunmasına rağmen bu bilgilerin, hatalı ve/veya eksik olması ve söz konusu hataların bordrodan ve diğer unsurlardan anlaşılması halinde kayıt ve belge geçersizliğinden dolayı 102 nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinin beş numaralı alt bendine göre idari para cezası uygulanmayacaktır.

Örnek 5- (A) firması tarafından düzenlenen ücret tediye bordrosunda yer alan sigortalılardan (A) nın T.C. Kimlik numarası doğru olarak yazılmasına karşın soyadı bordroya hatalı yazılmıştır. Söz konusu sigortalı tüm bilgileri doğru olacak şekilde Kuruma aylık prim ve hizmet belgesiyle bildirilmiştir. Bu durumda sigortalıya ilişkin bilgilerin ücret tediye bordrosuna hatalı kayıt edildiği hususu diğer unsurlardan anlaşılmış olduğundan kayıt ve belge geçersizliğinden dolayı 102 nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinin beş numaralı alt bendine göre idari para cezası uygulanmayacaktır.

Örnek 6- A) firması tarafından düzenlenen ücret tediye bordrosunda yer alan sigortalılardan (A) nın 11 haneli T.C. Kimlik numarası 00000000000 şeklinde girilmiştir.

Söz konusu ücret tediye bordrosundaki bu kayıt yok hükmünde sayılacağından ücret tediye bordrosunda, 5510 sayılı Kanunun 102 nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinin beş numaralı alt bendinde belirtilen bilgilerden biri olmaması nedeniyle idari para cezası uygulanacaktır.

2.8.4-Sahte Sigortalılığın Tespiti Halinde Kayıt İbraz Edilmemesi Veya Kayıt Geçersizliğinden Dolayı Uygulanacak İdari Para Cezaları Kurumun denetim ve kontrolle görevlendirilmiş memurları tarafından yapılan tespitler veya diğer kamu kurum ve kuruluşlarının denetim elemanları tarafından kendi mevzuatlarına göre yapacakları incelemeler neticesinde düzenlenen tutanaklarla veya raporlarla işyerindeki 4/1-a kapsamında çalışan tüm sigortalıların sahte olduğuna karar verilmiş olunması halinde işyerine bağlı olarak uygulanan idari para cezaları (kayıt ve belgelerin ibraz edilmemesinden kaynaklanan idari para cezaları hariç) tebliğ edilmiş olsun veya olmasın iptal edilecektir.

Öte yandan söz konusu idari para cezalarına ilişkin tutarların ödenmiş olması halinde ise ilgili tutarların iadesi yapılmayacaktır.

Örnek 1-Terzi (A) tarafından çalıştırılan (D) nin sigortalılığının sahte olduğuna ilişkin Kurumun denetim ve kontrolle görevli memuru tarafından rapor düzenlenmiş olup ilgili işyeri sahibinden defter, belge ve bilgiler yapılan tebligat ile istenilmiştir. Söz konusu defter, bilgi ve belgelerin tebligatın alındığı tarihi takip eden 15 gün içinde ibraz edilmemesi halinde vergi mükellefiyeti olan Terzi (A) hakkında(4-1/b) kapsamında sigortalılığı geçerli olduğundan) 102 nci maddenin birinci fıkrasının (e) bendinin bir, iki veya üç numaralı alt bentlerinde belirtilen idari para cezası uygulanacaktır. Ancak işyerine bağlı olarak uygulanması gereken diğer cezalar uygulanmayacaktır. (işten ayrılış bildirgesinin verilmemesi vs)

Kurumun denetim ve kontrolle görevlendirilmiş memurları tarafından yapılan tespitler veya diğer kamu kurum ve kuruluşlarının denetim elemanları tarafından kendi mevzuatlarına göre yapacakları incelemeler neticesinde düzenlenen tutanaklarla veya raporlarla işyerinin sahte olduğu belirlenmiş ise yani sahte sigortalıların bildirildiği gerçek veya tüzel kişiliğinin de sahte olduğunun anlaşılması halinde ortada 5510 sayılı Kanunun 4/1-a bendi kapsamında sigortalı çalıştıran bir işyeri kalmadığı gibi 4-1/b kapsamında sigortalı da kalmayacağından bu kişiye kayıt ve belge ibraz etmemekten dolayı da idari para cezası uygulanmayacaktır.

Söz konusu tutanak ve raporlara istinaden işyerinin sahte olduğuna karar verilmiş olunması halinde 5510 sayılı Kanun kapsamında tanımı yapılan ve sigortalı çalıştırılan işyeri niteliği olmayacağından işyerine bağlı olarak uygulanan idari para cezaları tebliğ edilmiş olsun veya olmasın iptal edilecektir.

Öte yandan söz konusu idari para cezalarına ilişkin tutarların ödenmiş olması halinde ise ilgili tutarların iadesi yapılmayacaktır.

Diğer yandan Kurumda tescilli işyerinden bildirilen sigortalılardan bir kısmının yapılan inceleme sonucunda çalışmalarının fiili olmadığı veya sahte olduğunun anlaşılması halinde, çalışmaları fiili olmayan veya sahte olan sigortalıların hizmetleri iptal edilecektir. Bu kapsamda hizmetlerin iptal edildiği ay/aylara ilişkin defter kayıtları, sigorta primleri hesabına esas tutulan kazançların kesin olarak tespitine imkan vermeyecek şekilde usulsuz veya noksan tutulduğundan geçersiz sayılacak ve 102 nci maddenin birinci fıkrasının (e) bendinin (4) numaralı alt bendine göre idari para cezası uygulanacaktır.

Örnek 2- 01/1/2016 tarihinde tescil edilmiş işyerinden 01/1/2019-31/3/2019 döneminde bildirilen 5 sigortalıdan 2 sinin yapılan inceleme sonucunda çalışmalarının sahte olduğu anlaşılmıştır. Bu durumda 01/1/2019-31/3/2019 dönemindeki defter kayıtları geçersiz sayılacağından 102 inci maddenin e bendinin 4 numaralı alt bendine göre idari para cezası uygulanacaktır. Bu durumla ilgili Kanunun 102 inci maddesinin e bendinin 5 numaralı alt bendinde bir hüküm bulunmadığından 102 inci maddenin e/5 bendine göre idari para cezası uygulanmayacaktır.

Kaynak: 2020/8 sayılı İdari Para Cezası Genelgesi · tablo ve örnekler PDF'ten metne dönüştürüldü, düzeni bozuk olabilir · metin kontrolü 07.10.2026